Công nghệ là công cụ, phục vụ người dân mới là đích đến
Chuyển đổi số địa phương là việc ứng dụng công nghệ và dữ liệu vào quản lý, giải quyết thủ tục, đồng thời giúp người dân tiếp cận dịch vụ công thuận tiện hơn. Thước đo thành công không nằm ở số lượng thiết bị hay phần mềm, mà ở việc người dân có thể hoàn tất công việc dễ dàng và chính quyền phản hồi hiệu quả.
Thái Nguyên cho thấy hướng đi đáng chú ý khi thúc đẩy công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo trong vận hành chính quyền hai cấp. Quy trình hành chính được đổi mới theo hướng tự động hóa từ tiếp nhận, thẩm định, phê duyệt đến trả kết quả. Kiosk thông minh, hệ thống lấy số và màn hình tra cứu tại các trung tâm phục vụ hành chính công giúp công khai quy trình, hỗ trợ người dân tìm hiểu hồ sơ và tiếp cận dịch vụ công trực tuyến.
Đây là bước tiến có ý nghĩa, nhưng công nghệ chỉ tạo giá trị khi quy trình phía sau được tổ chức tốt. Một giao diện hiện đại không thể thay thế hướng dẫn rõ ràng, xử lý hồ sơ đúng hạn và trách nhiệm giải trình. Vì vậy, hiện đại hóa chính quyền cần được đánh giá bằng chất lượng phục vụ, thay vì chỉ bằng sự hiện diện của thiết bị.

Từ trụ sở đến buôn làng: cán bộ cơ sở là cầu nối
Ở xã vùng sâu Tà Năng, Lâm Đồng, chuyển đổi số được đưa đến nhà văn hóa thôn và cả nhà người dân nhờ sự hỗ trợ của cán bộ thôn cùng Tổ công nghệ số cộng đồng. Trưởng thôn Tân Hạ Cil K’Hạnh hướng dẫn bà con tìm hiểu thủ tục, đăng nhập ứng dụng và chuẩn bị hồ sơ trong các buổi hỗ trợ lưu động.
Cách làm này giải quyết một điểm nghẽn mà việc đưa thủ tục lên mạng không tự khắc phục: nhiều người lớn tuổi, người yếu thế và người làm nông còn hạn chế kỹ năng số. Khi cán bộ trực tiếp chỉ dẫn, nền tảng số bớt xa lạ; người dân có cơ hội nhận ra lợi ích của việc làm thủ tục nhanh gọn mà không phải đi xa đến cơ quan hành chính.
Bài học từ Tà Năng rất rõ: công nghệ số cơ sở không thể chỉ là đường truyền và ứng dụng. Nó cần những người được cộng đồng tin cậy, hiểu hoàn cảnh địa phương và sẵn sàng giải thích từng thao tác. Nếu thiếu cầu nối ấy, dịch vụ công trực tuyến có nguy cơ thuận tiện với người đã thành thạo nhưng lại tạo thêm rào cản cho những người cần hỗ trợ nhất.
Năng lực cán bộ phải theo kịp phạm vi công việc mới
Mô hình chính quyền hai cấp làm tăng yêu cầu đối với cán bộ phụ trách công nghệ thông tin và chuyển đổi số cấp xã: họ vừa tham mưu, vận hành phần mềm dùng chung và chuyên ngành, hỗ trợ đồng nghiệp, vừa hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ trực tuyến. Đây là phạm vi công việc rộng, khó đáp ứng nếu nhiệm vụ được giao mà không đi kèm đào tạo.
Trường hợp Nghiêm Duy Cương ở xã Thiệu Trung cho thấy đào tạo có thể biến bỡ ngỡ ban đầu thành khả năng vận hành hệ thống và tư vấn nhiệm vụ số cho lãnh đạo địa phương. Cán bộ Ngô Văn Mạnh ở phường Bỉm Sơn cũng cho biết ông từng lúng túng với các đầu việc, trong đó có kết nối hội nghị trực tuyến, trước khi dần làm quen qua quá trình vừa làm vừa học.
Tỉnh đã phối hợp với Trường Đại học Hồng Đức mở 9 khóa đào tạo chuyên sâu về công nghệ thông tin cho 332 cán bộ phụ trách chuyển đổi số tại 166 xã, phường. Con số này cho thấy bồi dưỡng kỹ năng là một phần thiết yếu của cải cách, không phải hoạt động phụ trợ. Muốn công nghệ phục vụ người dân ổn định, chính quyền cần bảo đảm cán bộ cơ sở có thời gian, kiến thức và hỗ trợ tương xứng với trách nhiệm.
Đo chuyển đổi số bằng khả năng tiếp cận và chất lượng phục vụ
Ba kinh nghiệm từ Thái Nguyên, Tà Năng và công tác đào tạo cán bộ cùng chỉ về một nguyên tắc: hệ thống số, người hướng dẫn và năng lực vận hành phải được xây dựng đồng thời. Thái Nguyên dùng công nghệ để cải tiến quy trình; cán bộ thôn đưa hỗ trợ đến tận cộng đồng; cán bộ cấp xã cần được trang bị để gánh vác vai trò ngày càng rộng.
Nếu chỉ tập trung vào thiết bị, chính quyền có thể tạo ra dịch vụ hiện đại trên màn hình nhưng không bảo đảm mọi người đều sử dụng được. Ngược lại, cán bộ nhiệt tình nhưng thiếu hệ thống và kỹ năng cũng khó xử lý nhu cầu ngày càng đa dạng. Chính sách chuyển đổi số địa phương vì thế cần xem hỗ trợ trực tiếp và đào tạo cán bộ là phần cốt lõi của hạ tầng phục vụ.
Kết luận, chính quyền số gần dân không được tạo nên bởi công nghệ đơn độc. Giá trị của nền tảng, kiosk hay trí tuệ nhân tạo chỉ được khẳng định khi cán bộ cơ sở có thể vận hành chúng và người dân, kể cả người ít kỹ năng số, được hướng dẫn để tiếp cận dịch vụ công. Đó mới là hướng hiện đại hóa đáng tin cậy cho chính quyền hai cấp.







