Khi kỹ năng số trở thành tiêu chuẩn mới của cán bộ cơ sở
Kỹ năng số cơ sở là tập hợp những kiến thức và thói quen sử dụng công nghệ của cán bộ, hội viên và người dân ở cấp thôn, xóm, tổ dân phố, giúp họ tương tác, tham gia dịch vụ công, tiếp nhận thông tin và phản hồi ý kiến thông qua các nền tảng trực tuyến, từ ứng dụng nhắn tin, mã QR đến các công cụ AI thiết kế và xử lý dữ liệu. Chuyển đổi số địa phương không còn là câu chuyện của phần mềm trong trụ sở ủy ban, mà đang đi thẳng vào đời sống, buộc cán bộ cơ sở phải coi công nghệ như công cụ nghề nghiệp hằng ngày. Điều đáng nói là họ không học công nghệ để chạy theo phong trào, mà để giải quyết các việc rất cụ thể: điểm danh cuộc họp nhanh hơn, lấy ý kiến dân thuận tiện hơn, hướng dẫn người cao tuổi mở được ứng dụng trên điện thoại.
Hà Tĩnh: Zalo, mã QR và AI thay đổi nhịp làm việc của Mặt trận
Ở Hà Tĩnh, có thể thấy công nghệ cán bộ cơ sở đang chuyển từ "phụ trợ" thành "bắt buộc". Từ nhóm Zalo, mã QR đến AI và các công cụ thiết kế, công nghệ số đang từng bước thay đổi cách cán bộ Mặt trận tuyên truyền, tiếp nhận ý kiến và hỗ trợ người dân. Tại thôn Tân Vĩnh Cần, cán bộ Mặt trận chủ động học thêm kỹ năng trên điện thoại để vừa làm việc, vừa kèm người dân cài ứng dụng trực tuyến, nhất là người cao tuổi vốn khó tự tiếp cận. Ở phường Hoành Sơn, tương tác với người dân chuyển mạnh sang hình thức số: hòm thư góp ý qua mã QR, điểm danh bằng QR, lấy ý kiến qua nhóm Zalo cộng đồng. Công nghệ truyền thông cũng được nâng cấp, khi cán bộ sử dụng AI, Canva, Photoshop để xây dựng bản tin, thiết kế sản phẩm tuyên truyền trực quan hơn. "Hiện MTTQ các cấp duy trì hơn 270 trang fanpage, Facebook, cổng thông tin điện tử cùng 2.249 nhóm Zalo của ban công tác Mặt trận tại khu dân cư". Những con số này cho thấy nếu cán bộ cơ sở không chủ động học công nghệ, họ sẽ tụt lại ngay trên chính địa bàn mình phụ trách.
Quảng Trị: phụ nữ nông thôn học công nghệ để làm chủ cuộc sống số
Trong khi Hà Tĩnh đặt trọng tâm vào cán bộ Mặt trận, Quảng Trị lại tạo một không gian học công nghệ cho hội viên phụ nữ, từ đó lan ra gia đình và cộng đồng. Thông qua mô hình "Digital Branch" và "Digital Family", nhiều phụ nữ ở xã Bến Hải đang dần nâng cao kỹ năng số, biết dùng nền tảng online và áp dụng công nghệ vào đời sống, sản xuất, kinh doanh. Vấn đề ở đây không phải smartphone có hay không – hơn 70% hội viên đã có điện thoại thông minh – mà là biết khai thác nó đến đâu. Các chi hội tổ chức hướng dẫn trực tiếp: cài ứng dụng, đăng ký tài khoản định danh VNeID, dùng hồ sơ sức khỏe điện tử, tích hợp bảo hiểm y tế, truy cập dịch vụ công trực tuyến, dùng phần mềm tiện ích, thanh toán không tiền mặt. Thay vì phải đến từng nhà để đưa thông báo, phần lớn nội dung giờ được gửi qua nhóm Zalo, giúp thông tin đến hội viên nhanh và kịp thời hơn.
Kỹ năng số cơ sở: từ vài cuộc tập huấn đến mạng lưới cộng đồng số
Một lập luận đôi khi được nhắc lại là nông thôn “khó chuyển đổi số” vì hạ tầng và thói quen. Nhưng thực tế cho thấy nếu có người dẫn đường, kỹ năng số cơ sở hoàn toàn có thể phát triển thành mạng lưới bền vững. Tại một địa phương, toàn tỉnh đã hình thành 69 tổ chuyển đổi số cộng đồng ở 69 xã, phường với gần 5.000 thành viên và hơn 300 đội hình thanh niên "Bình dân học vụ số". Không chỉ vài lớp ngắn hạn, từ cuối năm 2025 đến nay, Mặt trận và các đoàn thể đã tổ chức 690 cuộc tập huấn, tuyên truyền cho hơn 75.000 lượt cán bộ, hội viên và người dân về chuyển đổi số, công nghệ thông tin, kỹ năng và văn hóa ứng xử trên môi trường số. Theo tổ chức phụ nữ cấp tỉnh, các mô hình "Digital Branch" và "Digital Family" đã được triển khai tại 78 xã, phường và sẽ tiếp tục được tập huấn, hỗ trợ, nhân rộng trong thời gian tới. Đây là cách tiếp cận đáng ủng hộ: không ép buộc, mà xây dựng thói quen sử dụng công nghệ qua từng nhóm nhỏ gắn với nhu cầu thực tế.
Công nghệ đang làm lại cách cán bộ gần dân, sát dân
Điểm chung của các sáng kiến ở Hà Tĩnh và Quảng Trị là coi công nghệ số như công cụ để "gần dân" theo một nghĩa mới: không chỉ gặp mặt trực tiếp, mà còn duy trì kết nối liên tục trên nền tảng số. Khi cán bộ thôn, cán bộ đoàn thể dùng thành thạo công nghệ và trực tiếp hỗ trợ người dân, các nền tảng số mới có điều kiện đi sâu vào đời sống. Hoạt động của chi hội phụ nữ trở nên thuận tiện hơn khi thông báo được gửi qua Zalo, giao dịch dùng chuyển khoản, sản phẩm nông nghiệp được quảng bá trên mạng xã hội. Tuy vậy, công nghệ không thay thế vai trò của cán bộ cơ sở; ngược lại, nó khiến trách nhiệm của họ mở rộng sang "thầy giáo công nghệ" tại khu dân cư. Nếu có một kết luận rõ ràng, thì đó là: chuyển đổi số địa phương chỉ có ý nghĩa khi người giữ vai trò hạt nhân – cán bộ cơ sở và các thành viên tích cực trong cộng đồng – tự tin coi công nghệ là công cụ nghề nghiệp và là cách mới để lắng nghe, đối thoại với dân.
