Tầm soát là cách phát hiện bệnh trước khi có triệu chứng
Đái tháo đường là bệnh mạn tính làm rối loạn lượng đường trong máu, có thể âm thầm tiến triển trong nhiều năm và gây tổn hại đến mắt, thận, tim mạch hoặc hệ thần kinh nếu không được phát hiện, kiểm soát kịp thời. Vì thế, tầm soát không nên là việc chỉ nghĩ đến khi cơ thể phát tín hiệu bất thường: chờ đến lúc có triệu chứng có thể đồng nghĩa với việc bỏ lỡ thời gian can thiệp sớm.
Theo thông tin từ chương trình hưởng ứng Ngày Đái tháo đường thế giới, Việt Nam hiện có khoảng 8 triệu người trưởng thành mắc bệnh, trong đó típ 2 chiếm phần lớn. Quy mô ấy đủ để biến việc kiểm tra đường huyết thành một ưu tiên sức khỏe cộng đồng, chứ không phải mối quan tâm riêng của người đã được chẩn đoán. Tầm soát đái tháo đường có thể giúp nhận diện nguy cơ và đưa người cần thiết đến bước đánh giá, chăm sóc phù hợp.
Gánh nặng biến chứng khiến việc chờ đợi trở nên rủi ro
Điều đáng lo không chỉ là số người mắc bệnh, mà còn là hậu quả khi đường huyết không được kiểm soát tốt. Khoảng 55% người đã được chẩn đoán đang sống chung với biến chứng; các vấn đề thường gặp gồm biến chứng mắt (39,5%), thần kinh ngoại biên (37,9%), tim mạch (33,4%) và thận (24,1%). Những con số này cho thấy biến chứng đái tháo đường không phải nguy cơ xa vời: chúng có thể làm suy giảm chất lượng cuộc sống, khả năng lao động và gia tăng gánh nặng chăm sóc.
Bệnh típ 2 thường tiến triển lặng lẽ, và có người chỉ phát hiện khi đã xuất hiện vấn đề ở tim, thận, mắt hoặc thần kinh. Khát nhiều, tiểu nhiều, mệt mỏi, nhìn mờ hay sụt cân không rõ nguyên nhân là những dấu hiệu đái tháo đường cần lưu ý, nhưng không phải ai mắc bệnh cũng nhận thấy triệu chứng rõ rệt. Do đó, không có biểu hiện bất thường không thể thay thế cho việc đánh giá nguy cơ và kiểm tra định kỳ.
Tầm soát phải đi cùng tư vấn và hành động tiếp theo
Hưởng ứng Ngày Đái tháo đường thế giới 14/11/2026 với chủ đề “Hành động sớm với bệnh đái tháo đường”, từ ngày 9 đến 14/11, Bộ Y tế cùng các đơn vị và bệnh viện tổ chức hoạt động tầm soát, tư vấn và nâng cao nhận thức cộng đồng. Chương trình triển khai tại năm cơ sở y tế, dự kiến tầm soát khoảng 1.500 người. Người tham gia được đo đường huyết, đánh giá nguy cơ típ 2, phân tích chỉ số cơ thể và tư vấn trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa Nội tiết.
Giá trị của hoạt động không dừng ở một lần xét nghiệm. Người có nguy cơ được khuyến nghị thăm khám chuyên sâu, tư vấn và kết nối với hệ thống chăm sóc y tế phù hợp. Người thừa cân, béo phì, ít vận động, tăng huyết áp hoặc có người thân mắc đái tháo đường nên chủ động kiểm tra đường huyết định kỳ. Đây là cách thiết thực để phòng ngừa đái tháo đường típ 2 hoặc phát hiện sớm bệnh, thay vì đợi dấu hiệu rõ ràng mới tìm đến cơ sở y tế.
Phát hiện sớm cần nối tiếp bằng thay đổi bền vững
Tầm soát chỉ phát huy tác dụng khi kết quả dẫn đến hành động phù hợp. Duy trì chế độ ăn hợp lý, tăng cường vận động, theo dõi đường huyết và tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ đều góp phần kiểm soát bệnh, hạn chế biến chứng và duy trì chất lượng cuộc sống. Với người đang điều trị, kỹ năng tự chăm sóc và theo dõi sức khỏe cũng quan trọng: một buổi sinh hoạt hưởng ứng ngày phòng, chống bệnh đã hướng dẫn người tham dự về tiêm insulin an toàn, vận động phù hợp và chăm sóc khi bị ốm.
Bệnh có xu hướng trẻ hóa tại các thành phố lớn, nơi hơn 7% dân số được ghi nhận mắc đái tháo đường, càng cho thấy không nên xem đây chỉ là vấn đề của người cao tuổi. Kết luận cần rút ra rất rõ: đừng đợi cơ thể lên tiếng mới kiểm tra. Chủ động đánh giá nguy cơ, tầm soát đúng lúc và tiếp nhận tư vấn y tế là những bước thực tế để giảm khả năng phát hiện bệnh khi biến chứng đã xuất hiện.
