Chính sách tuyển sinh mới: cuộc cải tổ nhắm vào sự công bằng
Chính sách tuyển sinh mới dự kiến từ năm 2027 sẽ bỏ điểm cộng IELTS, giải học sinh giỏi và các chứng chỉ thành tích bổ sung, chỉ giữ lại điểm ưu tiên khu vực và đối tượng chính sách, nhằm thu hẹp khoảng cách giữa điểm thi thực tế và điểm xét tuyển đại học, giảm bất bình đẳng do chênh lệch điều kiện học tập và cơ hội tiếp cận kỳ thi, qua đó buộc học sinh phải tập trung trở lại vào năng lực học thuật cốt lõi khi xét tuyển. Theo dự kiến mới nhất của Bộ Giáo dục và Đào tạo, thí sinh sẽ không còn được cộng tối đa 3 điểm với chứng chỉ IELTS, giải học sinh giỏi hay các tiêu chí bổ sung do từng trường đại học quy định. Nội dung này nằm trong dự thảo thông tư sửa đổi quy định tuyển sinh và đào tạo đại học được công bố ngày 17/9. Xu hướng rõ ràng: hệ thống tuyển sinh quay về đo điểm số trên cùng một mặt bằng, thay vì “thưởng thêm” cho người có nhiều điều kiện hơn.
Vì sao bỏ điểm cộng IELTS và giải học sinh giỏi lại được coi là công bằng hơn?
Điểm cộng từng được xem như phần thưởng xứng đáng cho học sinh giỏi, biết đầu tư chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế. Nhưng sau vài mùa tuyển sinh, hệ quả lộ rõ: khoảng cách giữa điểm thi tốt nghiệp THPT và điểm xét tuyển ngày càng lớn. Khi một thí sinh ngành Y có 25,75 điểm thi nhưng lên tới hơn 29 điểm nhờ cộng và ưu tiên, trong khi người khác phải đạt gần tuyệt đối mới chạm ngưỡng đó, cảm giác bất công là có thật. Theo dự thảo, các trường hiện được phép cộng tối đa 3 điểm cho giải học sinh giỏi quốc gia, 1,5 điểm cho thành tích đặc biệt và 1,5 điểm cho chứng chỉ ngoại ngữ, nhưng tổng cộng không vượt 3/30. GS Nguyễn Tiến Thảo nêu thẳng: cơ hội tiếp cận chứng chỉ, kỳ thi hay hoạt động được cộng điểm khác nhau theo điều kiện kinh tế, địa bàn, khả năng chi trả. Nói cách khác, điểm cộng đang tưởng thưởng cho bối cảnh gia đình và trường lớp nhiều hơn là bản thân điểm thi.
Điểm ưu tiên khu vực và đối tượng: giữ lại phần hỗ trợ đúng đối tượng
Điều đáng chú ý là Bộ không xoá sạch mọi loại ưu tiên. Điểm ưu tiên khu vực và đối tượng chính sách vẫn được giữ nguyên trong xét tuyển đại học. Đây là ranh giới quan trọng giữa ưu tiên dựa trên năng lực “có điều kiện” (IELTS, giải học sinh giỏi, chứng chỉ quốc tế) và ưu tiên mang tính chính sách xã hội (khu vực khó khăn, đối tượng chính sách). Về bản chất, hai nhóm này khác nhau: một bên thưởng thêm cho người đã mạnh, bên kia bù đắp cho người xuất phát thấp hơn. Chính ở nhóm điểm cao, chỉ một phần điểm cộng nhỏ cũng đủ đảo thứ hạng trúng tuyển, trong khi chưa hề chứng minh được rằng điểm cộng phản ánh khả năng học tập tốt hơn. Việc giữ lại điểm ưu tiên khu vực, đối tượng cho thấy định hướng rõ ràng: hệ thống vẫn muốn giảm chênh lệch vùng miền và hoàn cảnh, nhưng không chấp nhận cuộc đua được khuếch đại bằng các chứng chỉ đắt đỏ.
Thực trạng méo mó điểm số: vì sao phải siết trước khi quá muộn?
Nhìn vào con số, mức méo mó là khó chấp nhận. Mùa tuyển sinh vừa qua, cả nước chỉ có 5 thủ khoa đạt 30/30 điểm ở tổ hợp ba môn thi tốt nghiệp THPT. Thế nhưng tại nhiều trường đại học, hàng trăm thí sinh lại có điểm xét tuyển tuyệt đối hoặc vượt 30 nhờ điểm cộng và ưu tiên. Khoảng cách này không chỉ là chuyện kỹ thuật, mà đánh vào niềm tin rằng điểm thi đang nói đúng năng lực. Thí sinh điểm thi rất cao có thể vẫn trượt trước người có điểm cộng, còn người điểm thi bình thường thì nhảy lên ngưỡng cạnh tranh hàng đầu. Khi một năng lực bị ghi nhận hai lần – vừa là thành phần điểm xét tuyển, vừa được cộng thêm – thứ tự thí sinh bị xô lệch. Nếu không siết lại, hệ thống tuyển sinh sẽ ngày càng phụ thuộc vào khả năng săn chứng chỉ và giải thưởng, thay vì đo đúng sức học chung của thế hệ.
Cuộc chơi xét tuyển đại học 2027: chiến lược cần đổi hướng như thế nào?
Với dự thảo mới, bỏ điểm cộng IELTS và giải học sinh giỏi sẽ khiến chiến lược xét tuyển đại học 2027 xoay trục rõ rệt. Tuy dự thảo còn được lấy ý kiến đến ngày 23/9, xu hướng chung đã quá rõ: chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế, giải học sinh giỏi và các thành tích tương tự sẽ không còn được các trường quy định dưới hình thức điểm cộng nếu quy định này được thông qua. Điều đó buộc học sinh phải nhìn lại động cơ đầu tư: IELTS không còn là “vé cộng điểm”, mà trở về đúng giá trị là công cụ học tập, du học, và phát triển kỹ năng. Giải học sinh giỏi vẫn là danh hiệu đáng mơ ước, nhưng không nên là con đường tắt để bù điểm. Chính sách tuyển sinh mới buộc gia đình và nhà trường phải thôi nuôi ảo tưởng “mua thêm điểm bằng chứng chỉ”, thay vào đó, coi việc học tốt chương trình phổ thông và chuẩn bị kỹ cho kỳ thi tốt nghiệp THPT là nền tảng thật sự để cạnh tranh vào đại học.
