Từ công trình hữu hình đến đời sống đổi thay
Nông thôn mới là quá trình phát triển nông thôn đồng bộ, kết hợp hạ tầng, kinh tế và cơ hội để người dân cải thiện cuộc sống lâu dài ngay tại quê nhà. Tại TP.HCM, chương trình đang dịch chuyển khỏi trọng tâm hoàn thiện công trình và nâng chất tiêu chí, hướng đến phát triển kinh tế nông thôn, tạo sinh kế bền vững và nâng cao chất lượng sống. Đây là thay đổi cần thiết: con đường tốt giúp đi lại thuận tiện, nhưng không tự tạo ra việc làm hay nguồn thu ổn định cho các hộ gia đình. Thành ủy TP.HCM đã đặt mục tiêu đến năm 2030 xây dựng “Nông dân văn minh, nông nghiệp sinh thái và nông thôn hiện đại” trong Chương trình hành động số 28-CTrHĐ/TU ngày 1-1-2023. Vì thế, thước đo thuyết phục nhất của nông thôn mới không chỉ là diện mạo khang trang, mà là người dân có thể sống tốt hơn trên chính mảnh đất của mình.
Thoát nghèo chỉ là điểm khởi đầu
Giảm nghèo nông thôn không thể dừng ở thời điểm một gia đình vượt qua ngưỡng nghèo. Nếu thu nhập phụ thuộc vào một vụ mùa, một mô hình nhất thời hoặc đầu ra thiếu ổn định, thành quả ấy vẫn dễ bị đảo ngược. Người dân cần sinh kế phù hợp với điều kiện sản xuất tại địa phương, đồng thời đủ khả năng thích ứng với thị trường và yêu cầu phát triển mới. Điều đó đòi hỏi hỗ trợ vượt ra ngoài vốn và tư liệu sản xuất: người làm nông còn cần kiến thức, kỹ năng kinh doanh, khả năng tìm thị trường và chính sách đến đúng đối tượng. Quan điểm này cũng đặt trách nhiệm lên cách thiết kế chương trình: hỗ trợ phải giúp người dân tự chủ dần, thay vì chỉ giải quyết khó khăn trước mắt. Một sinh kế ổn định không bảo đảm mọi rủi ro biến mất, nhưng tạo nền tảng để hộ gia đình giữ được thành quả giảm nghèo và chủ động trước biến động.
Sản xuất phải gắn với giá trị và đầu ra
Muốn tạo sinh kế bền vững, nông nghiệp cần chuyển từ tư duy chỉ chú trọng sản lượng sang cách làm gắn chất lượng, tổ chức sản xuất và thị trường tiêu thụ. Tại phường Phú An, anh Lý Quốc An đầu tư nhà kính trồng rau thủy canh trên diện tích 1.000 m²; mô hình cho năng suất cao hơn nhiều lần so với cách canh tác truyền thống, còn sản phẩm đạt chuẩn OCOP 3 sao, mở rộng cơ hội tiêu thụ. Đây là ví dụ cho thấy công nghệ chỉ phát huy ý nghĩa khi đi cùng sản phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường và có đầu ra. Với chăn nuôi, TP.HCM định hướng giảm dần quy mô nhỏ lẻ, khuyến khích tổ chức sản xuất lớn hơn, liên kết qua hợp tác xã và áp dụng giải pháp bảo vệ môi trường. Chi cục Phát triển Nông thôn đang xây dựng các nghị quyết của HĐND thành phố về hỗ trợ chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, trong đó có mô hình chăn nuôi tuần hoàn.
Việc làm và kỹ năng là phần không thể thiếu
Không phải hộ nào cũng có đất, sức khỏe hoặc điều kiện để đầu tư mô hình nông nghiệp mới. Bởi vậy, phát triển đời sống nông thôn cần mở rộng cơ hội việc làm bên cạnh chuyển đổi sản xuất, để nhiều nhóm cư dân có con đường tự chủ phù hợp. Theo ông Nguyễn Văn Ngoan, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo trợ, dạy nghề và tạo việc làm TP.HCM, từ đầu năm đến nay, trung tâm đã giới thiệu việc làm cho hơn 200 người khuyết tật; khoảng 30% có việc làm ổn định. Với người khuyết tật, công việc vừa tạo thu nhập, vừa mở cơ hội hòa nhập cộng đồng và phát huy năng lực. Trong thời gian tới, đào tạo nghề cho lao động nông thôn dự kiến gắn chặt hơn với nhu cầu thị trường và chuyển đổi số trong nông nghiệp; thanh thiếu niên cũng có thể được kết nối với các trường nghề và nơi làm việc tại trang trại công nghệ cao. Đây là hướng đi đúng, miễn là đào tạo dẫn đến công việc thực tế chứ không dừng ở chứng chỉ.
Đo thành công bằng khả năng duy trì thành quả
Giai đoạn 2026–2030, TP.HCM tiếp tục gắn nông thôn mới với phát triển kinh tế nông thôn, chuyển đổi phương thức sản xuất, mở rộng việc làm và huy động nguồn lực xã hội. Hướng chuyển trọng tâm này chỉ có giá trị nếu chính sách được phối hợp đồng bộ và đánh giá bằng kết quả trong đời sống: người dân có việc làm phù hợp không, sản phẩm có thị trường không, thu nhập có duy trì được qua thời gian không. Các tiêu chí ngày càng cao đòi hỏi đổi mới, nhưng không nên biến thành cuộc chạy đua hoàn thành hồ sơ hay công trình. Thoát nghèo là cột mốc đáng ghi nhận; giữ được thành quả mới là phép thử khó hơn. Vì vậy, nông thôn mới cần đặt sinh kế ổn định ở trung tâm: khi người dân có kỹ năng, cơ hội kiếm sống và khả năng thích ứng, hạ tầng mới thực sự phục vụ phát triển. Đó mới là nền tảng để đời sống nông thôn tiến lên bền vững.
