Khám sức khỏe định kỳ miễn phí là gì và vì sao đây là bước ngoặt?
Khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí là chương trình nhà nước tổ chức để người dân được kiểm tra sức khỏe, đánh giá nguy cơ bệnh tật và được tư vấn phòng ngừa ít nhất một lần trong năm, không phải tự chi trả chi phí cơ bản, hướng tới mục tiêu quản lý sức khỏe toàn dân liên tục và có hệ thống. Khác với thói quen “đau mới đi khám”, chính sách này đặt phòng ngừa bệnh tật lên trước, coi việc phát hiện sớm nguy cơ là phần bắt buộc trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Nghị quyết 72 là nền tảng chính trị, kéo theo Luật Phòng bệnh, Nghị định 165/2026/NĐ-CP và Chỉ thị 17/CT-TTg quy định rõ việc tổ chức khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc miễn phí cho người dân ngay từ giai đoạn đầu triển khai.
Từ chủ trương đến hàng chục triệu lượt khám: Thay đổi ở tầm hệ thống
Điều đáng nói nhất không phải là có thêm một dịch vụ khám miễn phí, mà là sự dịch chuyển tư duy từ chữa bệnh sang quản lý sức khỏe chủ động. Bộ Y tế xác định rõ: người dân phải được “chủ động kiểm tra sức khỏe thay vì chỉ tiếp cận dịch vụ y tế khi đã xuất hiện triệu chứng bệnh”. Ngay sau Nghị quyết 72, Bộ Y tế tham mưu Quốc hội thông qua Luật Phòng bệnh, ban hành Nghị định 165/2026/NĐ-CP và đề xuất Chỉ thị 17/CT-TTg về tổ chức khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí.
Kết quả cho thấy quy mô chưa từng có: tính đến ngày 15/8/2026, khoảng 40.173.574 người – gần 40% dân số – đã được khám sức khỏe định kỳ hoặc sàng lọc miễn phí. Đây là con số đủ để khẳng định chương trình không chỉ nằm trên giấy. Một phát biểu dễ trích dẫn là: “Tính đến ngày 15/8/2026, cả nước đã có khoảng 40,17 triệu người được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí”. Nhưng nếu coi đó là đích đến thay vì điểm khởi đầu, hệ thống sẽ bỏ lỡ cơ hội xây dựng văn hóa phòng bệnh dài hạn.
Quản lý sức khỏe toàn dân trên nền tảng số: Tiềm năng và giới hạn
Khám sức khỏe định kỳ chỉ thực sự có ý nghĩa khi kết quả không bị “trôi” sau mỗi lần khám. Đây là lý do Sổ sức khỏe điện tử được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược quản lý sức khỏe toàn dân trên nền tảng số. Theo số liệu, đến ngày 10/8/2026, cả nước đã tạo lập 41,2 triệu Sổ sức khỏe điện tử trên VNeID đã kích hoạt và sử dụng, tương đương khoảng 41% dân số. Nếu dữ liệu khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc miễn phí, khám bệnh nghề nghiệp, khám bảo hiểm y tế và quản lý bệnh mạn tính được cập nhật đầy đủ, Sổ sức khỏe điện tử sẽ trở thành hồ sơ sức khỏe suốt vòng đời, thay vì là một “ứng dụng cho có”.
Chiến dịch 100 ngày từ 8/7 đến 15/10/2026 được triển khai để đẩy nhanh việc tạo lập và cập nhật Sổ sức khỏe điện tử qua liên thông dữ liệu khám sức khỏe và khám chữa bệnh. Tuy vậy, rủi ro không nhỏ nằm ở chất lượng nhập liệu và khả năng liên thông; nếu thông tin không chính xác, hệ thống quản lý sức khỏe toàn dân sẽ bị mất niềm tin. Người dân có quyền kỳ vọng hơn: một hồ sơ số giúp giảm phân tán thông tin, hỗ trợ theo dõi sức khỏe, nhắc nhở phòng ngừa bệnh tật và phát hiện sớm bất thường thay vì chỉ lưu một vài kết quả xét nghiệm rời rạc.
Tác động thực tiễn: Từ phát hiện sớm bệnh tật tới giảm gánh nặng y tế
Ở góc độ người dân, sàng lọc miễn phí không chỉ là “quà tặng” của hệ thống y tế mà là cơ hội thay đổi cách quản lý sức khỏe cá nhân. Chương trình hướng tới mỗi người dân được khám sức khỏe hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm để phát hiện sớm bệnh tật và xây dựng hồ sơ sức khỏe suốt vòng đời. Nhiều địa phương đã cụ thể hóa bằng những kế hoạch chi tiết; chẳng hạn, một bệnh viện đa khoa tuyến quận đặt mục tiêu khám sức khỏe cho hơn 13.000 người từ 18 tuổi trở lên trong năm, góp phần hướng tới mục tiêu 100% người dân được khám sức khỏe định kỳ.
Ý nghĩa dài hạn nằm ở việc giảm gánh nặng y tế nhờ phòng ngừa bệnh tật. Khi phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, rối loạn đường máu, bệnh nghề nghiệp hay bệnh mạn tính, chi phí điều trị và biến chứng nặng sẽ giảm đáng kể về lâu dài. Dữ liệu sàng lọc cập nhật lên Sổ sức khỏe điện tử giúp ngành y có thêm căn cứ nhận diện mô hình bệnh tật, thiết kế chính sách phù hợp cho từng nhóm dân cư. Tuy nhiên, nếu người dân vẫn coi khám định kỳ là “thủ tục cho xong” và không tuân thủ khuyến cáo theo dõi sau khám, lợi ích này sẽ bị bào mòn nhanh chóng.
Khoảng cách vùng miền và câu hỏi: người dân có đổi thói quen?
Dù hàng chục triệu người đã đi khám, tiến độ triển khai giữa các địa phương vẫn chưa đồng đều. Sự chênh lệch phản ánh điều kiện thực tế, khả năng huy động nguồn lực và cách tổ chức của từng tỉnh, thành. Ở nơi đô thị, người dân phường Kim Liên có thể đến bệnh viện đa khoa trên địa bàn để được khám sức khỏe định kỳ trong những đợt tổ chức bài bản; trong khi đó, một số vùng khó khăn vẫn loay hoay với nhân lực hạn chế và cơ sở vật chất yếu.
Nhà nước đã phân nhóm đối tượng để tổ chức khám: trẻ em theo y tế trường học, người lao động do người sử dụng lao động chi trả, lực lượng vũ trang theo ngân sách ngành; người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo, cận nghèo, người có công, người mắc bệnh mạn tính được bảo đảm kinh phí từ ngân sách địa phương. Tuy nhiên, đây mới là giai đoạn đầu của một chính sách quy mô toàn dân, cần thêm thời gian để hoàn thiện cơ chế tổ chức, tài chính và đặc biệt là thay đổi thói quen “coi khám định kỳ là việc xa xỉ” ở nhiều người. Nếu chương trình chỉ dừng lại ở con số phần trăm bao phủ mà không biến thành hành vi mới – đi khám khi còn khỏe, lưu giữ dữ liệu, tuân thủ khuyến cáo – thì bước ngoặt từ chữa bệnh sang quản lý sức khỏe toàn dân sẽ vẫn dang dở.
