Ảnh liệt sĩ được tìm thấy: khi một tấm ảnh cũ trở thành chứng nhân lịch sử
Những tấm ảnh liệt sĩ được tìm thấy trong các phần mộ vô danh là di vật trong mộ vừa mang giá trị tư liệu lịch sử vừa là cầu nối cảm xúc, giúp thân nhân tìm kiếm người thân sau chiến tranh thông qua việc phục chế ảnh cũ, đối chiếu hồ sơ và ký ức cá nhân, qua đó khôi phục danh tính và câu chuyện đời của những người đã ngã xuống. Ngày 22/8, Bộ Chỉ huy quân sự thành phố Đà Nẵng cho biết thông tin về bức ảnh cô gái cùng các di vật trong phần mộ số 104, hàng thứ 3 tại Nghĩa trang liệt sĩ Tam Thái đã lan tỏa và khiến một thân nhân ở Bắc Ninh liên hệ, cung cấp dữ liệu quan trọng, mở ra hy vọng xác định danh tính liệt sĩ. Sự việc cho thấy một tấm ảnh đen trắng cũ nát có thể làm được điều mà hàng chục năm hồ sơ giấy chưa làm được: gọi được gia đình quay trở lại bên người đã hy sinh.
Bà cụ 72 tuổi nhận ra mình trong tấm ảnh chôn cùng liệt sĩ: ký ức sống bật dậy
Câu chuyện bà Nguyễn Thị Hanh, 72 tuổi, nhận ra chính mình trong tấm ảnh được tìm thấy trong ví của một liệt sĩ ở phần mộ số 104 Tam Thái không chỉ gây xúc động mà còn đặt lại giá trị của ký ức cá nhân trong công tác quy tập hài cốt. Bức ảnh chân dung phụ nữ, chiếc bảng kim loại khắc câu “Thà hy sinh tất cả, quyết không làm nô lệ”, cùng chai dầu và vật dụng cá nhân đã biến thành bộ hồ sơ cảm xúc giàu thông tin hơn nhiều biên bản chiến trường khô khan. Bà Hanh kể đó là tấm ảnh mình gửi tặng người chú ruột, liệt sĩ Nguyễn Văn Hậu, trước ngày ông lên đường làm nhiệm vụ, và chính chi tiết này giúp cơ quan chức năng rà soát danh sách, tìm thấy trường hợp liệt sĩ Nguyễn Văn Hậu sinh năm 1930, binh nhất, hy sinh ngày 14/5/1969 tại Tam Kỳ, Quảng Nam, với dữ liệu ban đầu trùng khớp thông tin gia đình.
Album cũ ở Gia Lai: khi ảnh lãng mạn của anh bộ đội trở thành manh mối pháp lý
Ở Nghĩa trang Liệt sĩ Ân Tín, xã Vạn Đức, Gia Lai, trong quá trình khai quật ngôi mộ liệt sĩ số 9, hàng 4, lô D, mã định danh 52.045.00075, đội quy tập phát hiện một cuốn sổ/album nhỏ đã mục nát nhưng vẫn giữ được ảnh và những dòng chữ viết tay. Từ đống giấy ố vàng đó, chỉ một tấm hình còn tương đối rõ: chân dung một anh bộ đội ngồi trên cây gỗ giữa sông – khoảnh khắc lãng mạn hiếm hoi giữa đời lính. Bức ảnh được phục chế lại bằng AI, biến từ mờ nhòe thành khuôn mặt có thể nhận diện, và ngay lập tức trở thành lời kêu gọi gửi đến cựu chiến binh, đồng đội từng công tác cùng người trong ảnh, thân nhân liệt sĩ và bất kỳ ai có thông tin liên quan, nhằm phục vụ xác minh, đối chiếu, tìm thân nhân cho liệt sĩ. Một tấm ảnh tưởng chừng riêng tư đã vượt lên thành chứng cứ giúp pháp lý chạm được vào nỗi nhớ gia đình.
Công nghệ phục chế ảnh cũ: chiếc cầu giữa hố sâu thời gian và gia đình
Điều đáng nói là nếu những tấm ảnh chôn cùng liệt sĩ không được phục chế ảnh cũ, cơ hội nhận diện gần như bằng không. Tại Tam Thái, bức ảnh cô gái trong mộ liệt sĩ đã được phục chế, giúp người phụ nữ trong ảnh trở nên rõ nét hơn, tạo điều kiện để bà Hanh nhận ra mình khi còn trẻ. Ở Gia Lai, cơ quan chức năng dùng AI phục hồi chân dung người lính ngồi trên cây gỗ giữa sông, biến di vật trong mộ từ hình ảnh mờ nhòe thành manh mối cụ thể để tiếp tục tìm kiếm người thân. Việc áp dụng công nghệ không làm mất đi chất nhân văn mà trái lại, tăng sức sống cho ký ức: những điểm nhiễu trên giấy ảnh được thay bằng chi tiết, nhưng câu chuyện tình cảm, tình đồng đội, lời hứa gửi ảnh cho người ở nhà vẫn nguyên vẹn. Ở đây, kỹ thuật số chỉ đóng vai trò cây cầu nối hai bờ: quá khứ chiến tranh và hiện tại đi tìm người thân.
Tấm ảnh như lời xác nhận hy sinh: tại sao phải trân trọng và tiếp tục đi tìm
Khi Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tỉnh Gia Lai kêu gọi cựu chiến binh, đồng đội và thân nhân cung cấp thông tin liên quan đến phần mộ, kỷ vật và hình ảnh, đó không chỉ là động tác nghiệp vụ mà là lời mời cộng đồng cùng tham gia viết tiếp hồ sơ danh dự cho những người đã ngã xuống. Ở Đà Nẵng, các đơn vị chức năng được yêu cầu rà soát, đối chiếu toàn bộ hồ sơ, xác minh quan hệ thân nhân, quê quán, quá trình chiến đấu, thời gian và địa điểm hy sinh, đồng thời phối hợp địa phương nơi liệt sĩ nhập ngũ, gia đình thu thập thêm tài liệu, nhân chứng. Những chiếc ví cũ, album ố màu, ảnh lãng mạn bên dòng sông không còn là kỷ vật riêng của một người lính mà trở thành chứng nhận sống động về sự hy sinh, nối lại một dòng họ, một ngôi nhà, một ký ức. Nếu chúng ta coi những tấm ảnh đen trắng đó là "giấy tờ" của linh hồn liệt sĩ, thì mỗi nỗ lực nhận diện và phục chế chính là cách xã hội xác nhận: họ không vô danh, và sự hy sinh của họ được nhớ tên.
