Thương mại Việt Nam – Mỹ: từ tăng trưởng quy mô đến yêu cầu nâng chất
Thương mại Việt Nam – Mỹ là tổng thể các hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ và hợp tác đầu tư giữa hai nền kinh tế có tính bổ trợ rõ rệt, trong đó Việt Nam nổi bật ở công nghiệp chế biến và hàng tiêu dùng, còn Mỹ mạnh về công nghệ, máy móc, năng lượng và hàng không, tạo ra dư địa lớn để hai bên cùng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu. Điểm nổi bật hiện nay không phải chỉ là con số kim ngạch mà là hướng đi mới: quan hệ thương mại Việt Nam – Mỹ đang chuyển từ giai đoạn tăng trưởng về lượng sang giai đoạn đòi hỏi nâng chất, tăng hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng. Theo cơ quan hải quan, tổng kim ngạch thương mại song phương đã đạt khoảng 137,42 tỷ USD sau 8 tháng, tăng 23,4% so với cùng kỳ trước. Con số lớn này là nền tảng, nhưng nếu doanh nghiệp chỉ hài lòng với tăng trưởng đơn thuần, thương mại Việt Nam Mỹ sẽ bị kẹt ở vai trò gia công, khó bước lên nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị.
Tính bổ trợ giữa hai nền kinh tế: nền tảng cho xuất nhập khẩu mở rộng
Động lực sâu xa của thương mại Việt Nam Mỹ nằm ở cấu trúc bổ trợ giữa hai nền kinh tế, chứ không chỉ ở nhu cầu mua – bán tức thời. Việt Nam mạnh về điện tử, dệt may, da giày, đồ gỗ, nông thủy sản; Mỹ lại dẫn đầu về công nghệ, máy móc, thiết bị, năng lượng, hàng không và nguyên liệu đầu vào. Sự bổ sung này khiến mỗi lô hàng xuất nhập khẩu không chỉ là giao dịch, mà là mắt xích của một chuỗi cung ứng ngày càng đan chặt. Một hướng xuất nhập khẩu mở rộng đáng chú ý là tăng tỷ trọng sản phẩm phục vụ sản xuất – từ máy móc, thiết bị, công nghệ đến nguyên liệu và năng lượng. Nếu doanh nghiệp Việt Nam biết dùng nhập khẩu để nâng năng lực sản xuất trong nước, thương mại sẽ chuyển từ "bán thêm hàng" sang "tạo thêm giá trị". Ở chiều ngược lại, hàng Việt Nam có lợi thế giá và chất lượng được cải thiện, nhưng muốn giữ nhịp tăng trưởng, doanh nghiệp buộc phải nâng giá trị gia tăng, minh bạch xuất xứ và chuỗi cung ứng.
Bán dẫn và công nghệ cao: sân chơi mới, thách thức mới
Bước ngoặt thật sự của thương mại Việt Nam Mỹ là sự nổi lên của các lĩnh vực bán dẫn và công nghệ cao – những ngành có thể định vị lại vai trò của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Việt Nam sở hữu nguồn nhân lực dồi dào, kinh nghiệm sản xuất điện tử và vị trí thuận lợi trong chuỗi cung ứng khu vực; Mỹ lại đi trước về thiết kế chip, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ nền tảng. Điều này mở ra cơ hội hợp tác kinh tế vượt xa mô hình gia công truyền thống. Điểm đáng mừng là hai bên không chỉ nói về nhà máy, mà đã nhắc đến hợp tác từ nghiên cứu, thiết kế, đào tạo nguồn nhân lực đến phát triển hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận bán dẫn và công nghệ cao như một "đơn hàng lớn" thay vì một chiến lược dài hạn, khả năng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng Mỹ sẽ rất hạn chế. Thời điểm này, lựa chọn đầu tư vào chuẩn chất lượng, năng lực R&D và nguồn nhân lực là bài kiểm tra thực sự.
Năng lượng và hàng không: dư địa lớn cho hợp tác kinh tế dài hạn
Ngoài bán dẫn và công nghệ cao, năng lượng và hàng không đang nổi lên như những điểm sáng mới trong thương mại Việt Nam Mỹ, với tiềm năng tạo ra các dự án hợp tác kinh tế dài hạn. Việt Nam có nhu cầu lớn về phát triển hạ tầng năng lượng và mạng lưới hàng không, trong khi doanh nghiệp Mỹ sở hữu công nghệ, vốn và kinh nghiệm quản trị trong các ngành này. Nếu được thiết kế đúng, các dự án năng lượng và hàng không không chỉ mang lại dịch vụ hay thiết bị, mà còn tạo ra chuẩn mực mới về quản trị, an toàn và chuyển đổi xanh. Đây là lúc doanh nghiệp Việt Nam cần bước ra khỏi tư duy mua – bán để đặt câu hỏi: làm sao tham gia vào khâu kỹ thuật, dịch vụ, bảo dưỡng, thậm chí đồng phát triển dự án? Cơ hội hợp tác kinh tế là có thật, nhưng nếu phía Việt Nam không chuẩn hóa năng lực, minh bạch chuỗi cung ứng và bảo đảm tiêu chuẩn quốc tế, lợi ích dài hạn rất dễ rơi vào tay các nhà cung cấp bên ngoài.
Từ kim ngạch đến cấu trúc hợp tác: việc cần làm ngay
Quan hệ kinh tế Việt Nam – Mỹ đang duy trì đà tăng trưởng tích cực, nhưng câu hỏi không thể né tránh là: tăng trưởng đó phục vụ ai, và trong bao lâu. Các hoạt động đối ngoại cấp cao trong khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện đã tạo thêm động lực và niềm tin cho cộng đồng doanh nghiệp hai nước, mở đường cho những dự án dài hạn trong công nghệ cao, năng lượng và chuỗi cung ứng. Song động lực ngoại giao chỉ là phần khởi động. Theo đánh giá, mục tiêu thời gian tới không chỉ là tăng kim ngạch mà phải hướng tới cấu trúc thương mại có tính bổ trợ cao hơn, mang lại lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp, người lao động và người tiêu dùng hai bên. Điều đó đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam coi thị trường Mỹ như "sân nhà thứ hai": chủ động chuẩn hóa chất lượng, đầu tư vào công nghệ, minh bạch chuỗi cung ứng và xây dựng năng lực tham gia nhiều khâu hơn trong sản xuất. Nếu làm được, thương mại Việt Nam Mỹ sẽ không chỉ lớn hơn, mà còn thông minh hơn và bền vững hơn.
