El Niño cực mạnh: Báo động đỏ cho Đông Nam Á và Nam Bộ
El Niño là hiện tượng khí hậu pha ấm trong chu kỳ dao động Nam (ENSO), khi nhiệt độ mặt nước biển vùng trung tâm và phía đông Thái Bình Dương xích đạo tăng cao kéo dài, làm xáo trộn hoàn lưu khí quyển toàn cầu, gây lệch chuẩn thời tiết theo hướng nắng nóng gay gắt, mưa gió bất thường và gia tăng các đợt hạn hán trên nhiều khu vực. Lần này, chúng ta không đối diện một El Niño thông thường, mà là một đợt El Niño được dự báo có cường độ đặc biệt mạnh, đủ sức tạo ra một cú sốc khí hậu mới cho Đông Nam Á. Tổ chức Khí tượng thế giới đã phát cảnh báo chính thức về đợt El Niño này, cho thấy mức độ nghiêm trọng không còn là giả thuyết mà là kịch bản rất gần. Theo cơ quan này, El Niño có thể đạt đỉnh vào cuối năm 2026 và kéo dài đến tháng 2/2027 – tức là toàn bộ mùa khô khu vực sẽ nằm trọn trong pha El Niño cực mạnh.
Dấu hiệu El Niño cực mạnh và liên hệ với biến đổi khí hậu
Điểm đáng lo là nền nhiệt đại dương đã ở trạng thái bất thường ngay từ lúc El Niño còn đang phát triển: nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương xích đạo hiện cao hơn mức trung bình từ 2,2 đến 2,6 độ C. Đây là con số đủ để bất kỳ nhà khí tượng nào cũng phải thừa nhận rằng hệ thống khí hậu toàn cầu đang bị "đốt nóng". Trong thời kỳ từ tháng 9-11/2026, trạng thái El Niño được dự báo duy trì cường độ mạnh đến rất mạnh với xác suất 100%. Cách nói thẳng thắn hơn: khả năng chúng ta thoát khỏi El Niño mạnh gần như bằng 0. Chuỗi số liệu gần một thế kỷ cho thấy những đợt El Niño mạnh nhất từng xảy ra vào các giai đoạn 1982-1983, 1997-1998 và 2015-2016. Dữ liệu dự báo hiện tại cho thấy El Niño 2026-2027 có chu kỳ và cường độ tương đồng các đợt kỷ lục này, trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến nền nhiệt cơ sở đã cao hơn trước. Nói cách khác, chúng ta đang chuẩn bị cộng thêm một cực đoan mới lên một hệ thống vốn đã nóng lên.
Nam Bộ: Mùa mưa kết thúc sớm, nắng nóng gay gắt và kỷ lục nhiệt độ mới
Nam Bộ sẽ là một trong những tâm điểm chịu tác động trực tiếp. El Niño 2026-2027 được dự báo có thể đạt cường độ cực mạnh, khiến mùa mưa Nam Bộ kết thúc sớm, kéo theo nguy cơ nắng nóng gay gắt, khô hạn và xâm nhập mặn nghiêm trọng. Phân tích gần 40 năm số liệu cho thấy những năm El Niño, mùa mưa thường bắt đầu muộn và kết thúc sớm hơn trung bình nhiều năm. Với năm 2026, mùa mưa tại Nam Bộ được dự báo sẽ kết thúc sớm, dù có sự phân hoá không gian: Bắc miền Đông, ven biển Cà Mau và An Giang có thể mưa đến khoảng giữa tháng 11, trong khi khu vực nội đồng miền Tây lại dừng mưa từ giữa đến cuối tháng 10. Tổng lượng mưa năm, lượng mưa cuối 2026 và đầu 2027, cùng số ngày mưa đều thấp hơn đáng kể trung bình – nghĩa là thời gian khô hạn sẽ dài hơn và gay gắt hơn. Trên nền thiếu mưa, nhiệt độ lại được dự báo cao hơn nhiều so với trung bình nhiều năm. Nắng nóng cục bộ có thể xuất hiện ngay từ cuối 2026, trước hết tại các tỉnh miền Đông, rồi nhanh chóng lan ra toàn khu vực đầu 2027. Đáng chú ý, các đợt nắng nóng có khả năng kéo dài liên tục với cường độ gay gắt, nhiệt độ cao nhất tại nhiều trạm quan trắc có nguy cơ chạm hoặc vượt kỷ lục lịch sử, tương đương hoặc khốc liệt hơn giai đoạn 2015-2016.
Xâm nhập mặn và hạn hán: Đồng bằng sông Cửu Long ở tuyến đầu rủi ro
Sự kết hợp giữa nắng nóng diện rộng, nền nhiệt tăng cao và mùa mưa kết thúc sớm có thể đẩy Nam Bộ vào tình trạng thiếu nước nghiêm trọng. Ở Đồng bằng sông Cửu Long, điều này gần như đồng nghĩa với một mùa hạn mặn khốc liệt mới. Nguy cơ gia tăng hạn mặn ở miền Tây trong năm El Niño mạnh đã được nhấn mạnh rõ trong các dự báo. Mức độ khô hạn và tình hình xâm nhập mặn tại khu vực này được cảnh báo sẽ diễn biến cực kỳ gay gắt, với khả năng xâm nhập mặn tiến sâu nội đồng, bẻ gãy lịch gieo trồng, gây sụt giảm sản lượng lúa, cây ăn trái và thuỷ sản – những trụ cột sinh kế của hàng triệu người dân. WMO cảnh báo El Niño lần này có thể làm gia tăng nắng nóng, hạn hán và lũ lụt, đồng thời tạo thêm sức ép lên nông nghiệp, y tế, năng lượng và nguồn nước. Sau đợt khô hạn đầu năm 2027, mùa mưa năm 2027 tại Nam Bộ nhiều khả năng cũng đến muộn hơn trung bình nhiều năm, kéo dài thêm thời gian thiếu nước và xâm nhập mặn. Điều này không chỉ là câu chuyện của ruộng đồng, mà là bài toán sống còn đối với nước sinh hoạt, an ninh lương thực và sức khoẻ cộng đồng trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang làm mọi cú sốc trở nên khó lường hơn.
Cần một chiến lược chuẩn bị khí hậu nghiêm túc, không chỉ là ứng phó tạm thời
Khi Liên Hợp Quốc và Tổ chức Khí tượng Thế giới chính thức phát cảnh báo cho toàn khu vực về một El Niño cường độ đặc biệt mạnh, thông điệp quan trọng không chỉ là "sẽ nóng hơn" mà là: các hệ thống hiện tại của chúng ta – từ hạ tầng nước, nông nghiệp đến y tế – không còn đủ an toàn nếu vẫn giữ cách quản lý cũ. Theo WMO, tác động khí hậu của đợt El Niño này có thể tiếp diễn trong năm 2027, nghĩa là chúng ta phải chuẩn bị cho một giai đoạn căng kéo chứ không phải một cú sốc ngắn hạn. Dự báo viên khí tượng khu vực Nam Bộ đã chỉ rõ rằng cường độ El Niño dự kiến đạt đỉnh khoảng cuối 2026 đến đầu 2027 trước khi suy giảm; đây là khung thời gian vàng để các chính quyền địa phương và khu vực xây dựng kế hoạch phân bổ nước, điều chỉnh lịch thời vụ, củng cố hệ thống cảnh báo nắng nóng và chuẩn bị phương án bảo vệ nhóm dễ tổn thương. Nếu xem El Niño 2026-2027 chỉ như một đợt thời tiết cực đoan, chúng ta sẽ tiếp tục bị động chạy theo sự cố. Nếu coi nó là phép thử khắc nghiệt đầu tiên của một thời kỳ biến đổi khí hậu kéo dài, khu vực có thể biến khủng hoảng thành cú hích để nâng cấp năng lực thích ứng – từ quy hoạch đô thị đến quản lý nguồn nước liên vùng. Lựa chọn nằm trong tay các nhà hoạch định chính sách hôm nay.
