Đưa nghệ thuật đến gần học sinh, không chỉ mang tiết mục vào trường
Nghệ thuật học đường là hoạt động giáo dục đưa học sinh tiếp xúc, tìm hiểu và trải nghiệm các loại hình nghệ thuật ngay trong môi trường trường phổ thông, với nội dung và cách truyền đạt phù hợp lứa tuổi. Đây là hướng đi đáng làm, nhưng giá trị của nó sẽ tùy thuộc vào việc học sinh có được tham gia và hiểu điều mình xem hay không.
TP.HCM dự kiến triển khai chương trình tại khoảng 1.500 trường công lập và trường chuyên biệt thuộc ba cấp phổ thông trong năm học 2026-2027. Thành phố đặt mục tiêu từng bước đưa hoạt động đến gần quy mô này, chứ không coi một vài buổi diễn riêng lẻ là đã hoàn thành nhiệm vụ. Kế hoạch nối hoạt động sân khấu trong trường với mục tiêu rộng hơn: đổi mới giáo dục, phát triển văn hóa và góp phần hình thành con người toàn diện. Với học sinh, cơ hội thưởng thức, giao lưu và thực hành có thể nuôi dưỡng cảm xúc thẩm mỹ, giúp nhận biết giá trị văn hóa và khơi gợi tình yêu nghệ thuật dân tộc.
Một loại hình, nhiều cách tiếp cận theo lứa tuổi
Chương trình dự kiến giới thiệu Hát bội, Cải lương, Đờn ca tài tử, ca múa nhạc dân tộc, kịch, điện ảnh và nghệ thuật đương đại. Nhưng danh sách bộ môn chỉ là điểm khởi đầu: cách tổ chức mới quyết định nghệ thuật có trở nên gần gũi với học sinh phổ thông hay không.
Với học sinh tiểu học, một câu chuyện về nhân vật, trích đoạn ngắn hay cơ hội thử một động tác sân khấu có thể dễ tiếp nhận hơn phần thuyết minh dài. Ở bậc THCS và THPT, nghệ sĩ có thể mở rộng trao đổi về đặc trưng loại hình, bối cảnh tác phẩm và quá trình sáng tạo. Kế hoạch định hướng các bước từ làm quen, nhận diện đến tìm hiểu sâu, trải nghiệm và tham gia sáng tạo. Sự phân tầng này nên được xem là yêu cầu cốt lõi của giáo dục nghệ thuật, không phải phần trang trí cho chương trình: nếu mọi lứa tuổi cùng xem một nội dung giống nhau, cơ hội học hỏi sẽ bị bỏ lỡ.
Tập huấn nghệ sĩ là khâu chuẩn bị thiết yếu
Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức lớp tập huấn phương pháp truyền thụ nghệ thuật trong học đường cho nghệ sĩ, nghệ nhân và người hoạt động văn hóa. Nội dung giúp người tham gia hiểu đặc điểm tâm lý, khả năng tiếp nhận nghệ thuật ở các độ tuổi, đồng thời rèn kỹ năng sư phạm, giao tiếp, đặt câu hỏi, kể chuyện và tổ chức trải nghiệm.
Đây là bước chuẩn bị đúng hướng. Một nghệ sĩ giàu kinh nghiệm biểu diễn chưa chắc đã biết cách giải thích kỹ thuật khó cho trẻ nhỏ hoặc điều phối trao đổi với hàng trăm em trong hội trường. Mục tiêu không phải biến nghệ sĩ thành giáo viên, mà giúp họ chuyển kiến thức nghề nghiệp thành cách nói dễ hiểu, tạo cơ hội để học sinh hỏi, thử và phản hồi. Cùng với tập huấn, thành phố còn cần hoàn thiện kịch bản, học liệu, lịch tổ chức và cơ chế phối hợp giữa ngành văn hóa, ngành giáo dục, đơn vị nghệ thuật với từng nhà trường.
Thí điểm phải để lại nền tảng lâu dài
Năm học 2026-2027 được xác định là giai đoạn thí điểm, làm cơ sở để TP.HCM nghiên cứu và hoàn thiện đề án phát triển nghệ thuật học đường giai đoạn 2026-2035. Quy mô 1.500 trường khiến việc triển khai đồng đều là thách thức: điều kiện cơ sở vật chất, số lượng học sinh và khả năng tiếp nhận của mỗi trường không giống nhau. Vì thế, khung chương trình chung cần đủ nhất quán để bảo đảm nội dung giáo dục, nhưng cũng đủ linh hoạt để nhà hát và nhóm nghệ sĩ lựa chọn tiết mục phù hợp.
Mỗi buổi gặp gỡ nên có kiến thức nền và hoạt động nối tiếp trong lớp, để trải nghiệm không kết thúc khi nghệ sĩ rời sân khấu. Nếu chỉ đo thành công bằng số trường được ghé thăm, chương trình có thể rộng về độ phủ nhưng mỏng về tác động. Kết luận cần rõ ràng: đưa nghệ thuật biểu diễn vào trường học là khoản đầu tư cho năng lực cảm thụ và hiểu biết văn hóa của học sinh, nhưng chỉ phát huy hiệu quả khi nội dung theo sát từng cấp học, nghệ sĩ được chuẩn bị và nhà trường có vai trò kết nối lâu dài.
