Nghị định 360/2026 giáo dục: bước ngoặt cắt thủ tục để tập trung vào chất lượng
Nghị định 360/2026 giáo dục là văn bản quy định điều kiện đầu tư và hoạt động của các cơ sở mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên và các cơ sở khác trong hệ thống giáo dục quốc dân, với trọng tâm là cắt giảm điều kiện mang tính hình thức, đơn giản hóa thủ tục hành chính và phân quyền quản lý giáo dục gắn với kiểm tra, giám sát sau cấp phép. Nói thẳng, đây là nỗ lực chuyển trọng tâm quản lý từ “thẩm định trên giấy” sang “giám sát trong thực tế”. Theo cơ quan quản lý, Nghị định được ban hành để cụ thể hóa Luật Giáo dục và các nghị quyết về đột phá phát triển giáo dục, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, đồng thời phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Điều đó cho thấy cải cách này không phải là chỉnh sửa kỹ thuật nhỏ, mà là một lựa chọn chính trị: giảm rào cản đầu tư nhà trường để huy động thêm nguồn lực xã hội cho giáo dục, nhưng vẫn giữ chặt trách nhiệm bảo đảm chất lượng.
Cắt điều kiện hình thức, rút ngắn thời gian: Nhà trường bớt bị “hành” khi đầu tư
Điểm nổi bật nhất của Nghị định 360/2026 giáo dục là cắt giảm các điều kiện đầu tư nhà trường mang tính hình thức, định tính, khó đánh giá hoặc không còn phù hợp với thực tiễn. Thay vì buộc nhà đầu tư nộp hàng loạt tài liệu và đề án mang tính trình bày, Nghị định tập trung vào những tiêu chí có thể đo đếm, kiểm tra được trong quá trình hoạt động. Quy định mới bỏ yêu cầu phải có đề án thành lập phù hợp với các quy hoạch liên quan của địa phương, đồng thời loại bỏ thành phần hồ sơ là đề án khi thành lập, sáp nhập, chia, tách, giải thể cơ sở giáo dục, tích hợp nội dung cần thiết vào chính văn bản đề nghị tương ứng. Đây là thay đổi quan trọng: ít giấy tờ riêng biệt nhưng vẫn đủ thông tin để cơ quan có thẩm quyền quyết định. Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, thời gian thông báo yêu cầu bổ sung, chỉnh sửa hồ sơ giảm từ 5 xuống 2 ngày làm việc, còn thời gian xử lý hồ sơ đầy đủ để thành lập, cấp phép hoạt động chỉ còn 12 ngày với trường mầm non, 10 ngày với tiểu học và trung học cơ sở, và 15 ngày với trung học phổ thông.
Phân quyền quản lý giáo dục: Quyền lực dịch chuyển về gần lớp học
Cải cách điều kiện đầu tư sẽ khó đạt hiệu quả nếu quyền phê duyệt vẫn nằm ở quá nhiều tầng nấc trung gian. Nghị định 360/2026 xử lý điểm nghẽn này bằng cách sửa đổi, bổ sung thẩm quyền giải quyết các thủ tục thành lập, cho phép thành lập, cấp phép hoạt động giáo dục, đình chỉ, giải thể… với mục tiêu tăng phân quyền quản lý giáo dục phù hợp mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Trách nhiệm giữa các cơ quan, đơn vị, địa phương được quy định rõ ràng, gắn với thời hạn xử lý hồ sơ và kết quả công việc, giúp rút ngắn quy trình, giảm khâu trung gian, buộc cơ quan quản lý trực tiếp phải chủ động và chịu trách nhiệm thực chất. Quan trọng hơn, việc phân quyền đi kèm kiểm tra, giám sát, hậu kiểm rõ ràng. Nghị định nêu rõ yêu cầu tăng cường thanh tra, giám sát, hạn chế việc đánh giá lại những nội dung đã được cơ quan có thẩm quyền xem xét hoặc không thay đổi. Đối với trường hợp được phép hoạt động trở lại sau đình chỉ, thủ tục được đơn giản hóa nhưng cơ sở giáo dục phải báo cáo kết quả khắc phục nguyên nhân dẫn đến đình chỉ và gửi tài liệu chứng minh (nếu có), tức là giảm giấy tờ nhưng không buông lỏng điều kiện an toàn, chất lượng.
Điều kiện hoạt động mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên: ít rối, dễ hiểu hơn
Một điểm được các nhà trường và phụ huynh chờ đợi là việc quy định rõ ràng hơn về điều kiện hoạt động cho từng cấp học. Nghị định 360/2026 quy định thống nhất điều kiện, thẩm quyền, trình tự, thủ tục thành lập, cho phép thành lập và hoạt động đối với cơ sở giáo dục mầm non, cơ sở giáo dục phổ thông, cơ sở giáo dục thường xuyên và các cơ sở giáo dục khác thuộc hệ thống giáo dục quốc dân. Đồng thời, văn bản này bổ sung quy định về trường phổ thông nội trú, trường mầm non, trường phổ thông trực thuộc các cơ sở giáo dục đại học và trường cao đẳng có nhóm ngành đào tạo giáo viên, trung tâm giáo dục nghề nghiệp, lớp dành cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn không thể đến trường, và lớp dành cho trẻ khuyết tật. Điều kiện và thành phần hồ sơ về quy chế tổ chức, hoạt động của nhà trường, cơ sở giáo dục thường xuyên, trung tâm hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập được cắt giảm, nhưng các cơ sở vẫn phải đáp ứng yêu cầu về điều kiện thành lập, địa điểm, cơ sở vật chất và hoạt động theo Nghị định và pháp luật liên quan. Đây là sự "gọn mà chặt": ít quy định rườm rà nhưng khung pháp lý vẫn đủ để phụ huynh yên tâm rằng trường con mình theo học phải đạt chuẩn tối thiểu về không gian, an toàn và chương trình.
Nhà trường, giáo viên, phụ huynh được lợi gì từ việc đơn giản hóa thủ tục hành chính?
Nhìn từ góc độ đời sống giáo dục, các thay đổi này tác động trực tiếp đến trường, giáo viên và gia đình. Khi điều kiện đầu tư nhà trường bớt hình thức và thủ tục hành chính được đơn giản hóa, thời gian và chi phí vô hình cho việc xin phép giảm mạnh, tạo thuận lợi để các tổ chức, cá nhân đầu tư mở mới, nâng cấp, mở rộng cơ sở vật chất. Các quy định được hoàn thiện, bổ sung nhằm tạo điều kiện huy động thêm nguồn lực phát triển giáo dục, nâng cao tính chủ động của địa phương và cơ sở giáo dục, gắn việc đơn giản hóa với trách nhiệm bảo đảm chất lượng và mở rộng cơ hội học tập. Với việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và khai thác dữ liệu số trong giải quyết thủ tục, hồ sơ có thể nộp qua Cổng Dịch vụ công quốc gia, VNeID, dịch vụ bưu chính hoặc trực tiếp tại bộ phận một cửa, giảm giấy tờ và thời gian đi lại. Với phụ huynh, lợi ích rõ nhất là thêm lựa chọn trường lớp, đặc biệt ở khu vực còn thiếu cơ sở giáo dục. Khi nhà trường dễ đầu tư và mở rộng, trẻ em ở vùng khó khăn, trẻ khuyết tật cũng có cơ hội tiếp cận các lớp học được quy định rõ ràng hơn về điều kiện tổ chức. Kết cục mong đợi của Nghị định không phải là có thêm giấy phép treo trên tường, mà là thêm lớp học thực sự hoạt động hiệu quả, an toàn và gần với nhu cầu cộng đồng.
