Mở rộng đường bộ TP.HCM: không chỉ thêm làn xe, mà là đổi cấu trúc giao thông
Mở rộng đường bộ TP.HCM là quá trình nâng cấp các trục quốc lộ, đường kết nối và nút giao trọng điểm lên quy mô nhiều làn, ít giao cắt, nhằm tạo mạng lưới tuyến tốc độ nhanh từ trung tâm ra các cửa ngõ, vành đai, cao tốc liên vùng, qua đó thay đổi cấu trúc dòng xe và không gian phát triển đô thị. Việc thành phố đồng loạt đẩy mạnh các dự án như quốc lộ 13 8 làn xe, mở rộng quốc lộ 1, đường 8 làn nối cầu Mã Đà – vành đai 4 kết nối, cùng với hoàn thiện nút giao An Phú cho thấy một lựa chọn rõ ràng: giải tỏa ùn tắc giao thông bằng mạng lưới, không bằng những giải pháp chắp vá từng đoạn.
Điểm đáng nói là các dự án hiện nay không hoạt động đơn lẻ, mà được đặt trong khung chiến lược 10 tuyến tốc độ nhanh toàn thành phố, ít giao cắt, ít bị đèn đỏ kìm hãm. Khi một đầu được mở rộng mà phần còn lại vẫn thắt cổ chai, người dân chỉ đổi chỗ kẹt xe từ trong nội đô ra cửa ngõ. Cách tiếp cận mới của TP.HCM là xử lý đồng thời các điểm nghẽn: phía Bắc bằng quốc lộ 13, phía Tây bằng quốc lộ 1 và trục cầu Mã Đà, phía Đông bằng nút giao An Phú kết nối cao tốc và cảng.
Quốc lộ 13: 8 làn xe nhưng lợi ích chỉ đến khi dòng xe được phân lại
Quốc lộ 13 là cửa ngõ phía Bắc, nơi người dân Bình Dương ngày ngày chảy về trung tâm thành phố. Sau nhiều năm quá tải, đoạn gần 15km qua khu vực Bình Dương cũ đã được nâng cấp từ 6 lên 8 làn xe. Đến nay, khoảng 9km từ ngã tư cầu Ông Bố đến ngã tư Lê Hồng Phong cơ bản đã mở rộng xong 8 làn, giúp giao thông thông thoáng, không còn tình trạng ùn ứ liên tục như trước. Thế nhưng, thêm làn chưa đủ; nếu phân bổ không đều giữa hai chiều, kẹt xe vẫn còn.
Hiện chiều từ Bình Dương về TP.HCM mới có 3 làn, trong khi chiều ngược lại tạm có 5 làn do mặt bằng công trường rộng. Nhà đầu tư đang khẩn trương điều chỉnh dải phân cách, lắp đặt hệ thống phân chia làn mới để tiến tới cấu hình mỗi chiều 4 làn xe cân bằng. Chính bước tái tổ chức dòng xe này mới là chìa khóa để công trình thực sự giải tỏa ùn tắc giao thông ở cửa ngõ phía Bắc, thay vì tạo thêm một chuỗi điểm nhập xe phức tạp. Trong bối cảnh lưu lượng tăng liên tục trên tuyến kết nối khu vực Bắc thành phố với trung tâm, việc dám cắt, dời dải phân cách là động thái cần thiết, dù gây bất tiện tạm thời.
Quốc lộ 1 và đường 8 làn cầu Mã Đà: mở trục tốc độ nhanh phía Tây và kết nối vành đai 4
Nếu phía Bắc có quốc lộ 13, thì phía Tây đang chứng kiến hai mảnh ghép quan trọng: mở rộng quốc lộ 1 và xây dựng đường 8 làn nối cầu Mã Đà với vành đai 4 TP.HCM. Trên địa phận Đồng Nai, những ngày đầu tháng 8, nhà đầu tư đã thi công cọc thí nghiệm, địa phương đẩy nhanh giải phóng mặt bằng trên tuyến cầu Mã Đà – vành đai 4. Dự án thành phần 1 dài khoảng 13km, thiết kế đường trên cao quy mô 8 làn, tạo trục kết nối giữa khu vực cầu Mã Đà với mạng lưới giao thông phía Nam và vành đai 4 kết nối liên vùng. Phần xuyên rừng được thi công với công nghệ đúc hẫng cân bằng và sản xuất dầm, trụ tại nhà máy để hạn chế tác động lên hệ sinh thái khu bảo tồn.
Ở đầu cửa ngõ, TP.HCM đã phê duyệt dự án thành phần mở rộng quốc lộ 1 từ đường Kinh Dương Vương đến ranh tỉnh Long An cũ (nay là đường Lê Khả Phiêu), nằm trong mạng lưới 10 tuyến tốc độ nhanh, ít gián đoạn. Tuyến sẽ có mặt cắt ngang 60m, phần chính 8 làn xe, đoạn từ cao tốc Bến Lức – Long Thành đến ranh tỉnh Tây Ninh 6 làn, kèm đường song hành 4 làn. Năm nút giao khác mức với các trục lớn như Kinh Dương Vương, Tân Kiên, Bình Thuận, Đoàn Nguyễn Tuấn và cao tốc Bến Lức – Long Thành sẽ cho phép dòng xe đi xuyên tâm Đông – Tây mà ít phải dừng chờ. Khi hoàn chỉnh, trục quốc lộ 1 kết nối với đường 8 làn cầu Mã Đà – vành đai 4 sẽ mở ra một hành lang mới cho công nghiệp, dịch vụ phía Tây, giảm áp lực lên các tuyến nội đô hiện hữu.
Nút giao An Phú: giải xung đột để dòng xe Đông thành phố trôi mượt hơn
Phía Đông, nút giao An Phú từ lâu là nỗi ám ảnh của tài xế ra vào cảng Cát Lái, cao tốc đi Long Thành, khu Thủ Thiêm. Việc mở rộng đường bộ TP.HCM chỉ có ý nghĩa khi các điểm giao cắt được “tháo nút” đúng cách, và An Phú là phép thử. Công trình này được thiết kế ba tầng, gồm hầm chui và hệ thống cầu vượt kết nối Mai Chí Thọ, Đồng Văn Cống, Lương Định Của và hướng Võ Nguyên Giáp – xa lộ Hà Nội. Nhánh N3 đã khai thác từ tháng 5, nay nhánh cầu N4 dài khoảng 468m, rộng 9m, hai làn xe, tốc độ tối đa 50km/h sẽ chính thức khai thác từ ngày 22/8, cho phép ô tô từ Đồng Văn Cống rẽ phải xuống Mai Chí Thọ để vào cao tốc hoặc đường Võ Nguyên Giáp.
Nhánh N4 được kỳ vọng giảm xung đột giao thông tại nút giao An Phú, tạo thuận lợi cho phương tiện ra vào cảng Cát Lái, và là bước nữa trong lộ trình hoàn thành các hạng mục chính tại giao lộ Mai Chí Thọ – Đồng Văn Cống. Một nhánh cầu khác cho xe từ Mai Chí Thọ hướng Võ Nguyên Giáp rẽ trái lên cao tốc đang thi công, dự kiến thông xe vào tháng 10, trong khi tuyến kết nối thẳng giữa Lương Định Của và cao tốc – không phải qua nút giao – dự kiến xong vào quý II/2027. Khi toàn bộ công trình hoàn thành, nút giao này sẽ tăng cường kết nối khu Đông với cao tốc đi sân bay Long Thành và cảng Cát Lái, đồng thời giảm ùn tắc tại khu vực có lưu lượng xe cao nhất thành phố.
Từ những dự án riêng lẻ đến một mạng lưới thông suốt
Nhìn riêng, quốc lộ 13 8 làn xe, quốc lộ 1 mặt cắt 60m, đường 8 làn cầu Mã Đà – vành đai 4, hay nhánh cầu N4 ở nút giao An Phú đều là những công trình ấn tượng, được kỳ vọng giải tỏa ùn tắc giao thông tại các điểm nóng. Nhưng giá trị lớn nhất nằm ở cách TP.HCM cấu trúc chúng thành một mạng lưới 10 tuyến tốc độ nhanh: Bắc – Nam qua quốc lộ 13, Đông – Tây qua quốc lộ 1, liên vùng qua vành đai 4 kết nối, và cửa Đông qua An Phú – cao tốc – cảng. Đây là tư duy chuyển từ “chữa cháy” sang “thiết kế dòng xe” ngay từ bản đồ.
Dĩ nhiên, người dân vẫn phải chịu đựng công trường, biển báo, hạn chế tốc độ trong vài năm tới. Nhưng khi các dự án thành phần lần lượt hoàn thành – từ đoạn 13km cầu Mã Đà sau 18 tháng thi công, đến toàn bộ nâng cấp quốc lộ 13 dự kiến xong trong năm nay, và tuyến Lương Định Của – cao tốc vào quý II/2027 – TP.HCM sẽ có cơ hội bước sang một giai đoạn mới: di chuyển theo trục tốc độ nhanh thay vì len lỏi qua những nút thắt cổ chai. Nếu thành phố tiếp tục giữ được kỷ luật thực thi và kết nối tốt với các địa phương lân cận, những giờ cao điểm “đứng bánh” có thể dần trở thành câu chuyện cũ.
