Ba tuyến metro mới sẽ vẽ lại bản đồ di chuyển đô thị
Mở rộng mạng lưới metro với các tuyến metro Bình Dương Suối Tiên, metro Tân Sơn Nhất Phú Hữu và tuyến Thu Dầu Một Tao Đàn là bước chuyển chiến lược giúp kết nối ngoại ô với trung tâm, gắn hạ tầng giao thông TP.HCM với các đô thị vệ tinh, đồng thời định hình lại thói quen di chuyển của hàng triệu người dân trong thập kỷ tới. Cả ba dự án đều đã có báo cáo nghiên cứu giữa kỳ về hướng tuyến và vị trí công trình, cho thấy cách thành phố chọn đi thẳng vào những trục ùn tắc nặng nhất, thay vì né tránh. Quan điểm rõ ràng ở đây: nếu không có đường sắt đô thị khối lượng lớn xuyên tâm và xuyên vùng, mọi nỗ lực mở rộng đường ô tô chỉ là giải pháp tạm thời.
Metro Bình Dương Suối Tiên: Trục xương sống cho đô thị phía Đông
Tuyến metro Bình Dương Suối Tiên thực chất là đường sắt đô thị số 1, dài 30,66 km với 17 ga trên cao từ ga S1 ở khu trung tâm phường Bình Dương (vòng xoay A1) đến ga S17 ở phường Đông Hòa. Trên đường đi, tuyến băng qua 7 phường gồm Bình Dương, Phú Lợi, Thuận Giao, An Phú, Dĩ An, Tân Đông Hiệp và Đông Hòa, kết nối trực tiếp khu Thành phố mới Bình Dương với khu vực Bến xe Miền Đông mới, Suối Tiên và mạng lưới metro TP.HCM, Đồng Nai. Câu nói có thể trích dẫn ở đây là: “Tuyến có chiều dài 30,66 km, điểm đầu tại ga S1… điểm cuối là ga S17… kết nối với tuyến đường sắt đô thị số 2 của Đồng Nai”. Nếu làm đúng tiến độ khởi công cuối 2026, hoàn thành 2030, tuyến này sẽ là trục xương sống cho cụm đô thị phía Đông, giảm lệ thuộc xe máy, xe khách liên tỉnh.
Metro số 6 Tân Sơn Nhất – Phú Hữu: Tuyến vành đai chiến lược
Trong ba dự án, metro Tân Sơn Nhất Phú Hữu (Metro số 6) là tuyến mang tính cấu trúc nhất cho hạ tầng giao thông TP.HCM khi đóng vai trò vành đai vận chuyển hành khách quanh khu trung tâm. Tuyến dài khoảng 22,9 km, trong đó 18,7 km đi ngầm và 4,2 km trên cao, bố trí 17 nhà ga với 13 ga ngầm và 4 ga trên cao. Điểm đầu nằm trên đường Trường Chinh, kết nối với ga Bà Quẹo của Metro số 2; điểm cuối là ga Phú Hữu, kết nối tuyến đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành. Đáng chú ý, tuyến đi qua 13 phường, tạo mạng lưới tiếp cận sân bay Tân Sơn Nhất thông qua các ga T3, Tân Sơn Nhất, Công viên Gia Định rồi chạy dọc đại lộ Phạm Văn Đồng. Khi vận hành, tuyến sẽ điều tiết lượng lớn hành khách từ ngoại vi, giảm áp lực lên các trục xuyên tâm vốn đang quá tải.
Thu Dầu Một – Tao Đàn: Cửa ngõ trực tiếp vào lõi trung tâm
Khác với tuyến Bình Dương Suối Tiên, tuyến Thu Dầu Một Tao Đàn đi thẳng vào lõi trung tâm TP.HCM, biến metro thành lựa chọn thực tế thay thế xe cá nhân cho hành trình ngoại tỉnh – trung tâm. Tuyến dài khoảng 32,7 km, gồm gần 17 km trên cao và 15,7 km ngầm, với 23 nhà ga (10 trên cao, 13 ngầm). Điểm đầu C1 nằm ở giao Hùng Vương – Phạm Ngọc Thạch (phường Bình Dương), điểm cuối C23 tại giao Cách Mạng Tháng Tám – Nguyễn Thị Minh Khai (phường Bến Thành). Toàn tuyến đi qua 18 phường từ Thuận Giao, Lai Thêu đến Bến Thành, Bàn Cờ, đồng thời có Depot Hiệp Bình Phước phục vụ khai thác đoàn tàu. Khi hoàn thành, tuyến được kỳ vọng rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển và tạo động lực phát triển đô thị, thương mại, dịch vụ dọc hành lang có ga và nút giao lớn.
Đến 2030: Mạng lưới kết nối liên vùng và bài toán thực thi
Điểm chung đáng chú ý là cả ba tuyến đều được đặt mục tiêu khởi công cuối 2026 và hoàn thành vào năm 2030. Nếu mốc này giữ được, TP.HCM sẽ lần đầu sở hữu một mạng lưới metro gần như liên vùng: metro Bình Dương Suối Tiên nối các đô thị phía Đông, metro Tân Sơn Nhất Phú Hữu làm vành đai kết nối sân bay và khu ngoại vi, tuyến Thu Dầu Một Tao Đàn đâm thẳng vào trung tâm. Tuy nhiên, bài toán không chỉ nằm ở xây xong, mà còn ở cách tổ chức kết nối xe buýt, bãi gửi xe, lối đi bộ quanh ga để người dân thấy metro là lựa chọn thuận tiện chứ không phải phiêu lưu. Đến lúc TP.HCM phải dứt khoát ưu tiên đường sắt đô thị trong mọi quyết định hạ tầng giao thông, nếu muốn giảm kẹt xe thay vì quen dần với nó.
