Công trình chỉ hoàn thành khi học sinh có thể ở lại
Trường nội trú liên cấp vùng biên là cơ sở kết hợp bậc tiểu học và trung học cơ sở với nơi ăn, nghỉ cho học sinh, giúp các em ở xa được học tập và sinh hoạt ổn định tại trường. Vì thế, tiến độ xây trường không thể chỉ đo bằng khối lớp học đã dựng xong: nhà ăn, bếp và khu nội trú mới là những hạng mục quyết định trường có vận hành đúng mục tiêu hay không. Tại Gia Lai, cả bảy điểm trường đã đưa khối lớp học và nhà hiệu bộ vào hoạt động ổn định, nhưng các hạng mục thiết yếu chưa đồng loạt hoàn tất. Kết quả là cơ sở vật chất phục vụ dạy học có thể vận hành trong khi mô hình nội trú vẫn chưa sẵn sàng. Khoảng cách giữa “có trường” và “đón được học sinh nội trú” vì vậy không phải chuyện thủ tục; nó hiện ra trong lịch học, bữa ăn và quãng đường phụ huynh phải đưa đón.
Gia Lai: lớp học mở cửa, khu nội trú còn dang dở
Dự án hơn 1.516 tỷ đồng tại bảy xã biên giới Gia Lai được kỳ vọng cải thiện điều kiện học tập và sinh hoạt, nhất là cho học sinh dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, thời tiết mùa mưa bất lợi, thiếu vật liệu và nhân công, cùng tiến độ chưa đạt yêu cầu của một số nhà thầu đã làm chậm kế hoạch. Ia Púch hoàn thành toàn bộ khối lượng ngày 25/10; sáu điểm còn lại dự kiến hoàn thiện trước 15/11. Dẫu vậy, trường Ia O vẫn phải để học sinh học tại cơ sở cũ vì công trình và thiết bị chưa bàn giao đầy đủ. Hiệu trưởng Nguyễn Duy Tân cho biết bếp, nhà ăn và khu nghỉ chưa xong nên trường chưa đủ điều kiện tổ chức ăn ở nội trú. Nút thắt này khiến tiến độ xây dựng tác động trực tiếp đến sinh hoạt, chứ không chỉ làm xấu đi một mốc nghiệm thu.
Hệ quả rất cụ thể: tại Ia Dom, học sinh vẫn học hai buổi mỗi ngày ở cơ sở hiện có, còn phụ huynh phải đưa đón bốn lượt; bụi từ công trường cũng ảnh hưởng việc học. Các trường Ia Pnôn, Ia Dom, Ia Chia và Ia O dự kiến hoàn thành ngày 30/11, rồi tổ chức ăn ở nội trú từ 1/12. Khi khu ở chưa thể sử dụng, nhà trường phải dựa vào phương án tạm thời thay vì tổ chức trọn vẹn một ngày học và sinh hoạt tại chỗ. Đó là lý do không thể xem việc chậm bàn giao bếp hay phòng nghỉ như phần việc phụ.
Đắk Lắk tăng tốc, Nghệ An chốt hạn cho giai đoạn tiếp theo
Đắk Lắk chọn cách siết tiến độ bằng yêu cầu huy động tối đa nhân lực, máy móc và tổ chức thi công liên tục, nhằm hoàn thành ba trường ở Ia Rvê, Ia Lốp và Buôn Đôn trước ngày 30/8, kịp năm học mới. Tính đến thông tin công bố ngày 11/8, khối lượng xây lắp lần lượt đạt khoảng 96%, 92% và 98%; các công trình bước vào giai đoạn lắp thiết bị, dọn dẹp và chuẩn bị bàn giao. Tỉnh dự kiến tuyển khoảng 3.000 học sinh từ lớp 1 đến lớp 9 vào năm học 2026–2027. So với Gia Lai, nơi lớp học có thể hoạt động mà khu nội trú chưa sẵn sàng, yêu cầu ở Đắk Lắk nhấn mạnh một mục tiêu đúng hơn: hoàn tất cả những hạng mục cần thiết để trường thực sự đón học sinh.
Ở Nghệ An, cuộc họp ngày 4/11 rà soát tiến độ xây dựng trường tiểu học và trung học cơ sở tại các xã biên giới. Giai đoạn một gồm 10 trường đã khai giảng năm học 2026–2027; đến 31/10, các trường tuyển 14.384 học sinh, đạt 99,9% chỉ tiêu. Giai đoạn hai gồm 11 trường đã được phê duyệt, hoàn tất giải phóng mặt bằng và đang triển khai các hạng mục. Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu trường có điều kiện thi công thuận lợi hoàn thành trước 30/6/2027, còn trường gặp khó khăn phải xong chậm nhất ngày 30/7/2027. Mốc hạn rõ ràng giúp địa phương theo dõi trách nhiệm, nhưng giá trị của nó chỉ được chứng minh khi công trình bàn giao đủ điều kiện ăn ở, an toàn và tổ chức học tập.
Tiến độ phải được tính bằng điều kiện sống và học
Ba địa phương cho thấy ba trạng thái khác nhau: Nghệ An đã vận hành giai đoạn một với tỷ lệ tuyển sinh gần đủ, Đắk Lắk thúc các công đoạn cuối để kịp năm học mới, còn bảy trường ở Gia Lai chưa thể đồng loạt tổ chức nội trú do chậm hoàn thiện. Với học sinh nội trú, trường học không dừng ở lớp học và bàn ghế. Các em cần nơi ngủ nghỉ, bữa ăn bảo đảm vệ sinh và không gian sinh hoạt an toàn; thiếu một mắt xích, nhà trường phải điều chỉnh lịch học hoặc gia đình tiếp tục gánh việc đưa đón. Điều đó càng đáng lưu tâm ở vùng biên, nơi mô hình nội trú được thiết kế để cải thiện cơ hội học tập cho học sinh ở xa. Đánh giá tiến độ vì vậy cần nhìn vào khả năng vận hành trọn vẹn, không chỉ phần trăm xây lắp.
Kết luận cần được nói thẳng: một công trình trường học chưa hoàn thành về chức năng nếu học sinh chưa thể ăn, ở và học theo kế hoạch. Đắk Lắk đặt sức ép hoàn thành trước năm học mới; Nghệ An đưa ra hạn cuối rõ ràng cho giai đoạn hai; Gia Lai cho thấy cái giá của việc để bếp và khu nội trú tụt lại sau khối lớp học. Muốn các trường nội trú vùng biên tạo chuyển biến thật sự, chủ đầu tư và nhà thầu phải bám sát từng hạng mục thiết yếu, bàn giao đồng bộ và bảo đảm chất lượng. Mốc tiến độ chỉ có ý nghĩa khi học sinh có thể bước vào một ngày học đầy đủ, thay vì tiếp tục chờ công trình hoàn thiện.
