Đường sắt cao tốc Việt Nam: trục phát triển mới cho kết nối vùng
Đường sắt cao tốc Việt Nam là hệ thống đường sắt tốc độ cao trên các trục chiến lược, kết nối các vùng kinh tế trọng điểm, tích hợp với đường sắt quốc gia và đô thị, nhằm giảm áp lực giao thông đường bộ, rút ngắn thời gian di chuyển và tạo động lực phát triển đô thị theo mô hình định hướng giao thông công cộng. Trong bức tranh này, hai tâm điểm hiện nay là dự án tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam và tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, cho thấy Nhà nước đang chọn đường sắt làm “xương sống” của hạ tầng giao thông Việt Nam. Đây không chỉ là mở thêm một phương tiện di chuyển, mà là cách tái bố trí lại không gian phát triển, phân bổ lại dòng người, hàng hóa và vốn đầu tư quanh các nhà ga.
Tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng: tăng vốn lớn để đi thẳng vào vai trò trục logistics
Tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng đang được nâng tầm thành trục logistics kết nối cửa khẩu biên giới với cảng biển phía Bắc. Sáng 6/8, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh đã trình Quốc hội tờ trình của Chính phủ về việc điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án này. Quy mô điều chỉnh không nhỏ: sơ bộ tổng mức đầu tư sau điều chỉnh lên 289.000 tỷ đồng, tăng hơn 86.000 tỷ đồng so với sơ bộ tổng mức đầu tư đã được Quốc hội phê duyệt. Việc bổ sung 8,4 km đoạn Yên Viên – Gia Lâm và chuyển ga đầu mối hành khách phía Bắc về Gia Lâm nhằm bảo đảm kết nối hiệu quả đường sắt quốc gia với mạng lưới đường sắt đô thị Hà Nội, tạo thuận lợi cho hành khách tiếp cận và tái thiết khu vực ga Gia Lâm theo mô hình TOD. Về mặt chiến lược, tuyến Lào Cai Hải Phòng nếu vận hành đúng thiết kế sẽ là mạch máu vận tải hàng hóa, kéo chuỗi logistics lên một chuẩn mới.
Dự án Bắc – Nam: đường sắt cao tốc đi qua 15 tỉnh thành nhưng phải gắn chặt với đời sống đô thị
Nếu tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng là trục logistics, thì dự án tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam là trục di chuyển hành khách, tái cấu trúc toàn bộ cách người dân đi lại giữa các vùng. Bộ Xây dựng mới đây đã gửi công văn tới các cơ quan của Quốc hội và đoàn đại biểu một số địa phương để trả lời kiến nghị cử tri liên quan đến dự án này. Hàng loạt kiến nghị tập trung vào chuyện tưởng như “kỹ thuật” nhưng lại rất đời thường: vị trí ga Quảng Ngãi được đề xuất dịch từ Km829+700 về khoảng Km831+400 để phù hợp quy hoạch và thuận lợi phát triển đô thị TOD vùng cận ga; tại Đà Nẵng, cử tri muốn ga hành khách đặt gần nút giao Hoàng Văn Thái – Bà Nà – Suối Mơ với cao tốc Bắc – Nam phía Đông để bảo đảm quỹ đất và kết nối giao thông đồng bộ. Những tranh luận này cho thấy người dân đã nhìn đường sắt cao tốc như hạ tầng định hình thành phố, không chỉ là đường đi qua.
Áp lực vốn và tiến độ: bài kiểm tra năng lực quản lý hạ tầng giao thông Việt Nam
Việc tăng mạnh tổng mức đầu tư tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng đặt ra câu hỏi không thể né: năng lực hấp thụ vốn và ưu tiên nguồn lực của hạ tầng giao thông Việt Nam đến đâu. Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhấn mạnh, tuyến này là dự án quan trọng quốc gia đã được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư tại Nghị quyết số 187/2025/QH15, nhưng quá trình lập báo cáo nghiên cứu khả thi đã xuất hiện nhiều yếu tố mới về địa hình, địa chất, quy hoạch, nhu cầu vận tải, kết nối với đường sắt quốc gia, cảng biển và logistics. Cơ quan thẩm tra yêu cầu Chính phủ rà soát kỹ suất đầu tư, cơ cấu chi phí, tổng mức đầu tư và đặc biệt là tiến độ tổng thể, từ chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng tới bố trí vốn và thi công. Nói thẳng, nếu không kiểm soát chặt từng bước, các dự án đường sắt cao tốc Việt Nam rất dễ biến thành công trình kéo dài, ngốn vốn mà chậm mang lại lợi ích cho người dân.
Bước tiếp theo: từ hồ sơ khả thi đến lợi ích thực tế của hành khách
Để các dự án không dừng ở bản vẽ, Bộ Xây dựng đang chỉ đạo Ban QLDA Thăng Long – chủ đầu tư giai đoạn chuẩn bị dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam – đẩy nhanh lựa chọn tư vấn lập báo cáo nghiên cứu khả thi, với mục tiêu hoàn thành vào quý III năm 2026. Đồng thời, Bộ cho biết sẽ yêu cầu tư vấn chủ động phối hợp địa phương để sớm bàn giao cọc giải phóng mặt bằng, làm cơ sở triển khai. Trong khi đó, với tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục hoàn thiện số liệu khảo sát, phương án kỹ thuật, công nghệ, tổng mức đầu tư và nhu cầu sử dụng đất để hạn chế tối đa việc phải điều chỉnh trong quá trình triển khai. Về phía người dân, lợi ích rõ nhất sẽ đến nếu ga được đặt đúng vị trí, kết nối thuận tiện với xe buýt, metro và đường bộ, để mỗi chuyến tàu cao tốc là một hành trình liền mạch từ cửa nhà tới trung tâm kinh tế mới.
