Từ chuyển giao công nghệ sang đồng tạo sản phẩm: bước ngoặt tư duy hợp tác
Hợp tác công nghệ Việt Nam Australia hiện được định nghĩa là quá trình hai nước chuyển từ trao đổi kinh nghiệm và chuyển giao công nghệ sang cùng xác định bài toán phát triển, đồng tài trợ nghiên cứu và đồng tạo ra tài sản trí tuệ, sản phẩm công nghệ mới, gắn kết viện nghiên cứu, doanh nghiệp và thị trường trong một hệ sinh thái chung. Đây không phải thay đổi kỹ thuật, mà là bước ngoặt tư duy: Việt Nam không muốn chỉ tiếp nhận tri thức, mà muốn cùng Australia trở thành đồng tác giả của các công nghệ chiến lược. Chính vì vậy, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh ba chuyển dịch: từ trao đổi kinh nghiệm sang cùng giải bài toán phát triển lớn; từ chuyển giao công nghệ sang cùng nghiên cứu, đồng tài trợ và tạo sản phẩm mới; từ các dự án rời rạc sang xây dựng hệ sinh thái hợp tác lâu dài. Nói cách khác, nếu trước đây các dự án chủ yếu mang tính "dạy – học", thì giai đoạn mới phải là "cùng làm, cùng sở hữu". Đây là điều kiện để quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện trong khoa học và công nghệ thực sự có chiều sâu, tránh tình trạng phụ thuộc một chiều và tạo nền cho sức cạnh tranh công nghệ của khu vực.
Tech Connect Việt Nam – Australia: diễn đàn khởi động kiến trúc hợp tác mới
Tech Connect VietNam - Australia 2026 không chỉ là một sự kiện ngoại giao, mà là bản thiết kế khởi động cho kiến trúc hợp tác công nghệ mới giữa hai nước. Diễn đàn được tổ chức trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Australia, với sự phối hợp của nhiều bộ ngành Việt Nam và một trường đại học hàng đầu của Australia, cho thấy đây là ưu tiên chiến lược chứ không phải hoạt động lẻ tẻ. Tại đây, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và giáo dục đang giữ vai trò ngày càng quan trọng trong quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa hai nước. Một phát biểu đáng trích là kỳ vọng Tech Connect trở thành diễn đàn thường niên kết nối khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, thúc đẩy cơ hội hợp tác giữa nhà khoa học, cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp của hai bên. Nếu tần suất thường niên được duy trì, Tech Connect sẽ là nơi hai bên cập nhật ưu tiên mới, điều chỉnh lộ trình, và quan trọng hơn – gắn trách nhiệm chính trị với kết quả công nghệ cụ thể, thay vì để hợp tác rơi vào mô hình hội thảo rồi… để đó.
AI, bán dẫn, an ninh mạng: vì sao trở thành trục ưu tiên chung
Việc hai bên chọn phát triển AI, bán dẫn và an ninh mạng làm trọng tâm cho hợp tác công nghệ không phải trào lưu nhất thời, mà phản ánh tính toán chiến lược dài hạn. Thứ nhất, AI và bán dẫn là nền tảng của mọi ngành công nghiệp tương lai: từ sản xuất thông minh, y tế số đến quốc phòng. Nếu Việt Nam chỉ nhập chip và thuật toán, lợi thế sẽ luôn thuộc về bên bán; nhưng nếu cùng Australia phát triển AI bán dẫn, Việt Nam có cơ hội bước vào chuỗi giá trị cao hơn, sở hữu một phần trí tuệ nằm trong sản phẩm. Thứ hai, an ninh mạng khu vực đang trở thành vấn đề an ninh quốc gia mở rộng; việc Trung tâm Công nghệ Chiến lược Australia - Việt Nam mở rộng nghiên cứu từ 5G/6G sang AI, bán dẫn, an ninh mạng và công nghệ lượng tử cho thấy hai bên nhìn nhận không gian mạng như một mặt trận chung cần năng lực phòng thủ và tấn công công nghệ tương đương. Cuối cùng, lựa chọn này phù hợp với chiến lược kinh tế số mà hai nước chuẩn bị ký kết, nơi mọi dịch vụ số, giao dịch và dữ liệu đều cần sự bảo vệ của hạ tầng chip và giải pháp an ninh mạng do chính mình kiểm soát.
Hệ sinh thái hợp tác: doanh nghiệp là trung tâm, người dân hưởng lợi thế nào?
Điểm đáng chú ý trong lộ trình mới là doanh nghiệp được đặt vào trung tâm của chuỗi đổi mới sáng tạo, thay vì bị xem như bên "đến sau" của các dự án nghiên cứu. Bộ trưởng Vũ Hải Quân đề xuất mỗi nghiên cứu phải nối liền một chuỗi từ bài toán của thị trường, nghiên cứu, thử nghiệm đến thương mại hóa, đồng thời kêu gọi kết nối các quỹ đầu tư mạo hiểm và nguồn vốn công nghệ để sáng chế xuất sắc có thể đi thẳng từ phòng thí nghiệm ra thị trường. Về phía người dùng và doanh nghiệp bình thường, tác động thực tế sẽ đến từ các dự án chuyển đổi số và ứng dụng AI được hai nước cùng lựa chọn triển khai ở một số ngành cụ thể. Những dự án này vừa giải quyết bài toán thực tiễn của doanh nghiệp, vừa cung cấp dữ liệu và bằng chứng để Chính phủ xây dựng chính sách phù hợp hơn. Nếu được thiết kế tốt, người dân sẽ thấy dịch vụ công trực tuyến dễ dùng hơn, hệ thống thanh toán, y tế, giáo dục số an toàn hơn; doanh nghiệp vừa và nhỏ có công cụ AI giá hợp lý để tối ưu quy trình, chứ không chỉ nghe công nghệ trong các chiến lược vĩ mô.
Thách thức thực thi và ý nghĩa dài hạn của việc "đồng phát triển"
Chuyển từ chuyển giao công nghệ sang đồng phát triển là một bước tiến, nhưng không tự động tạo ra kết quả nếu không giải quyết các nút thắt thực thi. Thách thức lớn nhất là khả năng hấp thụ công nghệ của phía Việt Nam: để đồng nghiên cứu AI, bán dẫn, an ninh mạng, Việt Nam phải có đội ngũ khoa học đủ mạnh, cơ sở nghiên cứu đủ tiêu chuẩn và khung pháp lý đủ linh hoạt cho đồng tài trợ, đồng sở hữu tài sản trí tuệ. Đồng thời, lời kêu gọi chuyển từ các dự án riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái hợp tác lâu dài đòi hỏi sự kiên nhẫn chính trị: hỗ trợ liên tục cho Trung tâm Công nghệ Chiến lược, chương trình Aus4Innovation và chương trình hợp tác nghiên cứu công nghệ chiến lược 2026-2028, thay vì dừng ở giai đoạn khởi động. Ý nghĩa dài hạn của cách tiếp cận "đồng phát triển" là Việt Nam không bị đóng vai trò thị trường tiêu thụ công nghệ, mà trở thành nguồn phát triển tri thức, góp tiếng nói vào chuẩn mực công nghệ khu vực. Nếu đi đến cùng, hợp tác công nghệ Việt Nam Australia có thể trở thành hình mẫu cho cách các nước đang phát triển bước vào kỷ nguyên số mà không đánh mất quyền tự chủ công nghệ.
