Thể thao và nghệ thuật: từ tiêu chí thành tích sang thói quen sống
Chính sách khuyến khích học sinh rèn luyện thể thao và tham gia nghệ thuật trong trường học là định hướng giáo dục cho phép mỗi em chủ động chọn, duy trì ít nhất một môn thể thao cùng một loại hình nghệ thuật hoặc nhạc cụ, theo sở thích và sức khỏe, như một phần đời sống thường nhật thay vì thành một tiêu chí đánh giá bắt buộc.
Điểm đáng nói nhất của chính sách giáo dục 2026-2027 này là tinh thần: rèn luyện thể thao học sinh và thực hành nghệ thuật được xác định là thói quen hình thành trong suốt quá trình học, chứ không phải cuộc đua huy chương hay giải thưởng. Bộ GD&ĐT yêu cầu không thay đổi chương trình, không mở thêm môn mới, không tăng thời lượng học chính khóa, tránh gây quá tải cho học sinh và giáo viên. Nói cách khác, đây là một cuộc “dịch chuyển trọng tâm”: từ điểm số sang sức khỏe, thẩm mỹ và năng lực sáng tạo – đúng nghĩa phát triển toàn diện học sinh.
Tự nguyện tham gia: Khi học sinh là trung tâm chứ không phải nạn nhân áp lực
Từ năm học 2026-2027, mỗi học sinh được khuyến khích đăng ký ít nhất 1 môn thể thao và 1 loại hình nghệ thuật hoặc 1 nhạc cụ, trên cơ sở hoàn toàn tự nguyện và phù hợp với điều kiện nhà trường. Các cơ sở giáo dục phải công khai nội dung, hình thức, điều kiện tham gia, để học sinh tự chọn những hoạt động phù hợp với sở thích, năng lực và sức khỏe của mình, thay vì bị phân công hoặc ép buộc.
Điểm tiến bộ then chốt là: việc đăng ký, tham gia các hoạt động này “không được sử dụng làm điều kiện bắt buộc hoặc tiêu chí đánh giá kết quả học tập của học sinh”. Điều này cắt đứt khả năng biến rèn luyện thể thao học sinh hay thực hành nghệ thuật thành một dạng “thi đua thành tích” mới. Học sinh được quyền thử, sai, bỏ, chọn lại, mà không lo ảnh hưởng học bạ. Nếu nhà trường chưa đủ năng lực đáp ứng nhu cầu, văn bản hướng dẫn yêu cầu chủ động điều chỉnh kế hoạch, mở rộng hoạt động hoặc phối hợp với các tổ chức, cá nhân liên quan để dần đáp ứng nhu cầu của học sinh.
Rèn luyện thể thao và nghệ thuật trong trường: Hạ áp lực, nâng kỹ năng sống
Mục tiêu sâu xa của việc đưa nghệ thuật trong trường học và phong trào thể chất vào kế hoạch chính là xây dựng môi trường giáo dục “lành mạnh, an toàn, hạnh phúc”, đồng thời góp phần xây dựng văn hóa học đường và nâng cao đời sống thể chất, tinh thần của học sinh. Thay vì nhồi thêm bài vở, các hoạt động được tổ chức linh hoạt qua buổi học thứ hai, hoạt động trải nghiệm, câu lạc bộ, đội nhóm, ngày hội văn hóa – thể thao – nghệ thuật, giao lưu, triển lãm, hội diễn, Hội khỏe Phù Đổng…
Nội dung thực hành nghệ thuật được mở rộng, từ nhạc cụ, hát, hợp xướng, múa, mĩ thuật, thiết kế, nhiếp ảnh đến nghệ thuật dân gian và nhiều loại hình khác. Điều này không chỉ nuôi dưỡng thẩm mỹ mà còn làm giàu bản sắc văn hóa trong trường. Hoạt động rèn luyện thể chất và nghệ thuật được kết nối với việc giáo dục giá trị văn hóa dân tộc, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, phát triển khả năng sáng tạo; đồng thời bảo đảm cơ hội tham gia công bằng, không phân biệt điều kiện kinh tế, hoàn cảnh gia đình hay năng lực của học sinh.
Từ nghị quyết đến lớp học: Cần gì để chính sách không dừng ở khẩu hiệu?
Chính sách giáo dục 2026-2027 về rèn luyện thể chất và nghệ thuật không xuất hiện trong khoảng trống; nó là bước triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, gắn với Chương trình giáo dục phổ thông 2018 và Chỉ thị của Thủ tướng về dạy học 2 buổi/ngày. Nói cách khác, đây là phần “hồn” của chương trình mới: nếu chỉ thay sách mà không thay môi trường học, đổi mới khó chạm tới đời sống học sinh.
Để phong trào không biến thành hình thức, nhà trường phải tận dụng vai trò nòng cốt của giáo viên Thể dục, Âm nhạc, Mĩ thuật trong việc xây dựng kế hoạch, tổ chức hoạt động; đồng thời huy động nghệ sĩ, nghệ nhân, huấn luyện viên, giảng viên, chuyên gia tham gia hướng dẫn, tương tác, truyền cảm hứng cho học sinh, nhưng vẫn phải bảo đảm an toàn và chất lượng chuyên môn. Nếu nhu cầu học sinh tăng nhanh hơn khả năng đáp ứng, văn bản yêu cầu nhà trường chủ động điều chỉnh, mở rộng, phối hợp với các lực lượng xã hội để từng bước đáp ứng nhu cầu. Đây là phép thử thực chất về năng lực tổ chức của hệ thống, chứ không chỉ là một phong trào ngắn hạn.
Thói quen suốt đời: khi thể thao và nghệ thuật trở thành “môn học” quan trọng nhất
Điểm đích mà văn bản đặt ra rất rõ: mỗi học sinh khi hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông hình thành thói quen rèn luyện thường xuyên ít nhất 1 môn thể thao và duy trì thực hành ít nhất 1 nhạc cụ hoặc 1 loại hình nghệ thuật phù hợp. Đây không phải khẩu hiệu đẹp mà là một cam kết: nhà trường có trách nhiệm tổ chức, gia đình cùng phối hợp, xã hội hỗ trợ, để thói quen này trở thành nếp sống.
Nếu làm đúng tinh thần “không thi, không chấm điểm, không thêm áp lực” nhưng tổ chức đều đặn, hấp dẫn, chính sách này có thể là cú gỡ nút cho nhiều bế tắc: học sinh bị áp lực thành tích, thiếu hoạt động trải nghiệm, kỹ năng sống yếu, ít cơ hội khám phá bản thân. Rèn luyện thể thao học sinh kết hợp với nghệ thuật trong trường học không chỉ giúp khỏe mạnh, tự tin, sáng tạo hơn, mà còn tạo nền tảng cho một thế hệ biết cân bằng giữa học thuật và đời sống. Đó mới chính là ý nghĩa sâu xa của phát triển toàn diện học sinh trong bối cảnh mới.
