Nhận biết cúm A: Đừng nhầm với cảm lạnh
Cúm A là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do virus cúm A gây ra, có thể gặp ở mọi lứa tuổi và thường khởi phát đột ngột với biểu hiện từ nhẹ đến nặng. Cúm mùa do virus cúm gây ra; virus có thể lưu hành quanh năm, nhưng hoạt động và số ca mắc tăng vào một số thời điểm tùy khu vực, thời tiết và tình hình dịch tễ. Hai nhóm cúm A và B là nguyên nhân chủ yếu gây cúm mùa ở người; cúm C thường nhẹ hơn, còn cúm D chủ yếu được ghi nhận ở gia súc và chưa được xác định là nguyên nhân gây bệnh ở người. Các triệu chứng cúm A có thể giống cảm lạnh hoặc bệnh hô hấp khác, nhưng cúm thường đến đột ngột hơn và gây sốt, đau mỏi cơ, mệt mỏi rõ rệt.
Người bệnh có thể sốt, ớn lạnh, đau đầu, đau mỏi cơ, mệt mỏi, ho, đau họng, sổ mũi hoặc nghẹt mũi; trẻ em đôi khi buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy. Phần lớn trường hợp nhẹ và hồi phục sau khoảng một tuần, nhưng chỉ nhìn triệu chứng không thể xác định chắc chắn loại virus hay dự đoán bệnh sẽ nhẹ. Vì vậy, điều đáng quan tâm không chỉ là nhiệt độ cơ thể mà còn là mức độ tỉnh táo, hô hấp và xu hướng thay đổi của các triệu chứng.
Ai dễ gặp biến chứng và dấu hiệu nào không nên chờ?
Người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người có bệnh mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch có nguy cơ cao gặp biến chứng cúm A như viêm phổi, suy hô hấp hoặc bệnh nền trở nặng. Nhóm cần lưu ý gồm trẻ dưới 5 tuổi, nhất là dưới 2 tuổi; người từ 65 tuổi trở lên; người mắc bệnh tim mạch, phổi, thận, gan, đái tháo đường hoặc bệnh thần kinh; người đang điều trị ung thư, ghép tạng hay dùng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài; phụ nữ mang thai và người mới sinh. Người béo phì nặng và người sống tại cơ sở chăm sóc dài hạn cũng cần thận trọng. Với các nhóm này, liên hệ cơ sở y tế sớm khi nghi mắc cúm là lựa chọn an toàn hơn tự chờ bệnh tự lui.
Cúm A có thể làm chức năng hô hấp suy giảm nhanh, nhất là khi người bệnh đã có bệnh phổi mạn tính hoặc khó khạc đờm sau tai biến. Sốt nhẹ hay đã hết sốt không đồng nghĩa phổi đã hồi phục; mức độ nặng cần được đánh giá qua diễn biến hô hấp và các bất thường sức khỏe. Hãy đến cơ sở y tế nếu sốt cao kéo dài, mệt mỏi tăng, ho nặng hơn, khó thở hoặc đau tức ngực. Khó thở rõ rệt, tím môi, lú lẫn, co giật, mất nước nghiêm trọng hoặc giảm tỉnh táo là dấu hiệu cần cấp cứu ngay.
Thuốc kháng virus cần bác sĩ đánh giá
Không phải ai mắc cúm A cũng cần thuốc kháng virus; tự mua thuốc có thể dẫn đến dùng sai khi nguyên nhân ho, sốt khác hoặc khi cần đánh giá biến chứng. Các thuốc như oseltamivir tác động lên virus cúm, khác với thuốc hạ sốt, giảm đau hay giảm ho và không thay thế việc theo dõi bệnh. Người khỏe mạnh có triệu chứng nhẹ, không thuộc nhóm nguy cơ cao, có thể được bác sĩ hướng dẫn chăm sóc và điều trị triệu chứng tại nhà. Ngược lại, người nguy cơ cao, bệnh nặng, tiến triển hoặc có biến chứng nên hỏi bác sĩ sớm; bác sĩ có thể chỉ định điều trị khi nghi cúm mà không cần chờ kết quả xét nghiệm.
Khi có chỉ định, thuốc kháng virus cúm nên được dùng càng sớm càng tốt, lý tưởng trong vòng 48 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng. Mốc này là lý do để người thuộc nhóm nguy cơ cao liên hệ cơ sở y tế sớm, không phải lời khuyên tự uống thuốc. Bác sĩ sẽ cân nhắc tình trạng sức khỏe, mức độ bệnh và thời điểm khởi phát để quyết định có dùng thuốc hay không. Dù được kê thuốc, người bệnh vẫn cần theo dõi sát và quay lại khám nếu hô hấp xấu đi hoặc xuất hiện dấu hiệu cảnh báo.
Phòng cúm bằng thói quen đều đặn, không chỉ khi có dịch
Phòng ngừa cúm A hiệu quả bắt đầu từ những việc dễ duy trì: tiêm vaccine cúm mùa theo khuyến cáo, rửa tay thường xuyên, che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, giữ nhà ở thông thoáng và hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng hô hấp. Nếu đang mắc bệnh, ở nhà khi có thể và giữ vệ sinh khi ho, hắt hơi giúp giảm nguy cơ lây cho người xung quanh. Vaccine và vệ sinh không bảo đảm loại bỏ hoàn toàn nguy cơ mắc cúm, nhưng là những biện pháp chủ động thiết thực để giảm phơi nhiễm và bảo vệ người dễ tổn thương.
Đừng đợi đến khi sốt rất cao mới tìm trợ giúp: khó thở, đau ngực, ho tăng hoặc mệt lả cần được đánh giá y tế; tím môi, lú lẫn, co giật, mất nước nặng hay giảm tỉnh táo cần cấp cứu. Người cao tuổi, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh nền nên gọi cơ sở y tế sớm ngay khi nghi cúm, kể cả khi triệu chứng ban đầu chưa dữ dội. Cách ứng phó đúng không phải tự đoán bệnh rồi tự mua thuốc, mà là phòng ngừa từ trước, nhận ra dấu hiệu đổi chiều và hỏi bác sĩ đúng lúc.
