Cầu Cần Thơ 2 hai tầng: bước ngoặt hạ tầng đường bộ – đường sắt vùng sông nước

Cầu Cần Thơ 2: cây cầu hai tầng định hình lại mạng lưới giao thông miền Tây

Cầu Cần Thơ 2 là dự án cầu dây văng hai tầng bắc qua sông Hậu, kết hợp đường bộ cao tốc và đường sắt trên cùng một công trình, nối tỉnh Vĩnh Long với TP Cần Thơ, với tổng chiều dài nghiên cứu khoảng 17,57 km và phần tuyến cao tốc khoảng 15,14 km. Điểm đáng nói không phải chỉ là một cây cầu mới, mà là tư duy hạ tầng hoàn toàn khác: thiết kế "đường sắt đường bộ" trên cùng kết cấu giúp Đồng bằng sông Cửu Long bớt lệ thuộc vào Quốc lộ 1 và xe tải, chuyển dần sang mạng lưới giao thông đa phương thức. Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận đã gửi tờ trình đề nghị thẩm định, phê duyệt báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án cầu Cần Thơ 2 và đường dẫn hai đầu cầu. Đây là bước khởi đầu cho một công trình được coi là mảnh ghép chiến lược của trục cao tốc Bắc – Nam phía Đông, đồng thời gắn kết tuyến đường sắt TP Hồ Chí Minh – Cần Thơ với hệ thống cao tốc hiện hữu.

Thiết kế cầu dây văng hai tầng: lựa chọn táo bạo nhưng hợp lý

Quyết định nghiên cứu cầu Cần Thơ 2 theo dạng cầu dây văng hai tầng không chỉ là để "đẹp" mà còn mang tính tính toán kỹ về kỹ thuật và dòng chảy giao thông. Tầng trên được bố trí 6 làn xe cao tốc với vận tốc thiết kế 100 km/giờ, bề rộng 30,5 m, không có làn dừng khẩn cấp. Tầng dưới dành cho đường sắt đôi khổ 1.435 mm, điện khí hóa, tốc độ thiết kế 160 km/giờ đối với tàu khách và 120 km/giờ với tàu hàng. Cầu chính sử dụng kết cấu dây văng, dầm chủ dạng dàn thép, với sơ đồ nhịp 210 + 450 + 210 m và tổng chiều dài khoảng 870 m. Tổng bề rộng khổ thông thuyền 300 m, trong đó luồng chính 110 x 40 m, hai luồng bên mỗi luồng 95 x 31 m. Về mặt hạ tầng, đây là thiết kế hợp lý: kết cấu dây văng giúp vượt nhịp lớn trên sông Hậu, đồng thời bảo đảm khổ thông thuyền cho tàu bè lưu thông, không "hy sinh" giao thông thủy để đổi lấy giao thông bộ. Việc dùng chung cầu cho đường bộ và đường sắt xuất phát từ thực tế tuyến cao tốc Bắc – Nam phía Đông và tuyến đường sắt TP Hồ Chí Minh – Cần Thơ có hướng tuyến song hành tại vị trí vượt sông Hậu.

Nguồn vốn hơn 27.000 tỷ và tiến độ thi công đến 2031: có tham vọng, có rủi ro

Ở góc nhìn tài chính công, cầu Cần Thơ 2 là dự án nhóm A sử dụng vốn ngân sách nhà nước, với tổng mức đầu tư sơ bộ 27.050 tỷ đồng. Cơ cấu chi phí cho thấy trọng tâm nằm ở phần xây dựng và thiết bị khoảng 18.967,11 tỷ đồng, trong khi bồi thường, hỗ trợ, tái định cư chiếm khoảng 2.740,42 tỷ đồng; chi phí quản lý, tư vấn và khác khoảng 2.276,05 tỷ đồng; chi phí dự phòng 3.066,6 tỷ đồng. Một phát biểu có thể trích dẫn là: "Giai đoạn 2026-2030, dự án dự kiến cần khoảng 21.644 tỷ đồng, tương đương 80% tổng vốn". Tiến độ được đề xuất khá tham vọng. Năm 2026 sẽ hoàn thành thẩm định, phê duyệt chủ trương đầu tư và lựa chọn phương án kiến trúc cầu. Từ năm 2027, dự án hoàn thiện báo cáo nghiên cứu khả thi, phê duyệt dự án, triển khai giải phóng mặt bằng và thiết kế kỹ thuật, trong đó phần đường dẫn hai đầu cầu dự kiến khởi công quý IV/2027. Cầu chính được lên kế hoạch hoàn thành thiết kế kỹ thuật, dự toán trong quý I/2028 và khởi công quý II/2028. Mục tiêu là hoàn thành, nghiệm thu và đưa vào khai thác trong năm 2031. Điều này đồng nghĩa vùng Tây Nam Bộ sẽ phải duy trì kỷ luật tiến độ rất chặt, nhất là khâu giải phóng mặt bằng – vốn luôn là "điểm nghẽn" của hạ tầng.

Tác động logistics: từ trục cao tốc Bắc – Nam đến mạng giao thông liên thông miền Tây

Nếu nhìn thuần túy ở bản đồ, cầu Cần Thơ 2 là đoạn nối cao tốc Mỹ Thuận – Cần Thơ với cao tốc Cần Thơ – Cà Mau, hoàn thiện đoạn còn thiếu của tuyến cao tốc Bắc – Nam phía Đông tại khu vực vượt sông Hậu. Nhưng ở góc độ logistics, đây là bước chuyển chất: cây cầu sẽ tạo thêm một hướng kết nối qua sông Hậu, giúp hoàn thiện mạng lưới giao thông theo hướng liên thông giữa các trục dọc và ngang của vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Tuyến cầu đi từ nút giao Chà Và, băng qua Đông Bình, vượt Quốc lộ 1, Quốc lộ 54, kênh Chà Và, sông Phù Ly, sau đó đi song hành với tuyến đường sắt TP Hồ Chí Minh – Cần Thơ để vượt sông Hậu. Vào địa phận Cần Thơ, tuyến đi trên cao qua Hưng Phú, Khu công nghiệp Hưng Phú và khu đô thị Nam Cần Thơ trước khi kết nối vào nút giao IC2. Như vậy, cầu không chỉ gắn các tuyến cao tốc dọc trục Bắc – Nam mà còn tạo liên kết với các tuyến cao tốc trục ngang như Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng và Hà Tiên – Rạch Giá – Bạc Liêu. Đối với doanh nghiệp vận tải, đây là lời hứa về một hành trình hàng hóa ít ách tắc hơn, nhiều lựa chọn đường đi hơn.

Lợi ích cho người dân miền Tây và câu chuyện kết nối lâu dài

Câu hỏi quan trọng nhất: cầu Cần Thơ 2 sẽ thay đổi gì cho đời sống thường ngày của người dân miền Tây? Khi hình thành, cây cầu được kỳ vọng góp phần giảm áp lực cho Quốc lộ 1 và các tuyến giao thông hiện hữu, đồng thời nâng cao năng lực vận chuyển hàng hóa, hành khách giữa TP HCM, Cần Thơ và các tỉnh miền Tây. Công trình cũng tạo điều kiện tăng khả năng tiếp cận giữa các trung tâm kinh tế, khu đô thị mới và những đầu mối giao thông quan trọng như cảng hàng không, cảng biển và cảng sông. Nói cách khác, mỗi chuyến xe, chuyến tàu đi qua cầu sẽ làm khoảng cách giữa nhà máy, cảng và ruộng vườn ngắn lại. Tuy nhiên, để những lợi ích đó không chỉ nằm trên bản vẽ, dự án cần được giám sát chặt về tiến độ, chất lượng và đặc biệt là công bằng trong tái định cư – khi chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư chiếm hơn 2.740 tỷ đồng. Cây cầu là biểu tượng cho một giai đoạn mới của Đồng bằng sông Cửu Long: giai đoạn mà giao thông không chỉ đi theo dòng sông, mà còn chạy trên cao, bằng cao tốc và đường sắt đôi. Vấn đề còn lại là chúng ta có biến được tham vọng trên giấy thành dòng xe, dòng tàu thật hay không.