Cầu Cần Thơ 2: cây cầu hai tầng mở khóa vận tải kết hợp
Cầu Cần Thơ 2 là cây cầu vượt sông Hậu được đề xuất xây dựng theo mô hình cao tốc hai tầng, tầng trên dành cho 6 làn xe cao tốc và tầng dưới cho đường sắt đôi khổ 1.435 mm, kết nối Vĩnh Long với Cần Thơ, nhằm tích hợp vận tải đường bộ và đường sắt trên cùng một công trình hạ tầng chiến lược của vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Tâm điểm của dự án không phải chỉ là con số tổng mức đầu tư sơ bộ hơn 27.000 tỷ đồng, mà là cách thiết kế hai tầng đầy tham vọng cho phép đường bộ và đường sắt “chia sẻ” cùng một hành lang giao thông bắc qua sông Hậu. Đây là bước ra khỏi tư duy làm cầu cho ô tô rồi chờ thêm nhiều năm nữa để nghĩ đến đường sắt. Việc Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận trình Bộ Xây dựng báo cáo nghiên cứu tiền khả thi cho cầu Cần Thơ 2 và đường dẫn hai đầu cầu cho thấy quyết tâm đưa vận tải kết hợp trở thành một lựa chọn thực tế, chứ không còn là khẩu hiệu.
Thiết kế hai tầng: vì sao cầu Cần Thơ 2 khác mọi cây cầu còn lại?
Về kỹ thuật, cầu Cần Thơ 2 là một bước nhảy vọt so với các cây cầu đơn chức năng hiện hữu trên sông Hậu. Tầng trên bố trí 6 làn xe cao tốc, vận tốc thiết kế 100 km/giờ, bề rộng cầu chính 30,5 m. Tầng dưới dành cho đường sắt đôi khổ 1.435 mm, điện khí hóa, tốc độ thiết kế 160 km/giờ với tàu khách và 120 km/giờ với tàu hàng. Cầu chính dùng kết cấu dây văng, với sơ đồ nhịp 210 + 450 + 210 m, tổng chiều dài khoảng 870 m và khổ thông thuyền lớn để đảm bảo luồng tàu trên sông Hậu.
Điểm cốt lõi là tư duy đồng thời: ngay trên thiết kế đã tính đến vận tải kết hợp thay vì xử lý từng phương thức riêng lẻ. Khi tuyến cao tốc Bắc – Nam phía Đông và tuyến đường sắt TP.HCM – Cần Thơ có hướng tuyến song hành tại vị trí vượt sông Hậu, việc ép hai công trình riêng vào hai hành lang khác nhau sẽ tốn đất, tốn tiền và khó tối ưu kết nối. Chọn cao tốc hai tầng cho cầu Cần Thơ 2 là cách chấp nhận bài toán kết cấu phức tạp hơn để đổi lấy một hệ thống hạ tầng Đồng bằng sông Cửu Long gọn, thông minh và dài hơi.
27.000 tỷ đồng và chiến lược hoàn thiện trục cao tốc – đường sắt vùng
Dự án đầu tư xây dựng cầu Cần Thơ 2 và đường dẫn hai đầu cầu có tổng mức đầu tư sơ bộ 27.050,18 tỷ đồng; trong đó chi phí xây dựng, thiết bị khoảng 18.967,11 tỷ đồng, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khoảng 2.740,42 tỷ đồng. Đáng chú ý, phần giải phóng mặt bằng được tách thành các dự án thành phần giao địa phương thực hiện, mặt bằng giải phóng ngay theo quy mô hoàn chỉnh 6 làn xe.
Về không gian, tuyến dài khoảng 17,57 km, trong đó khoảng 15,14 km là cao tốc, điểm đầu nối cao tốc Mỹ Thuận – Cần Thơ tại nút giao Chà Và, điểm cuối nối cao tốc Cần Thơ – Hậu Giang tại nút giao IC2, trên địa bàn Vĩnh Long và Cần Thơ. Nói cách khác, cầu Cần Thơ 2 là mắt xích còn thiếu để nối cao tốc từ TP.HCM đến Cần Thơ với đoạn từ Cần Thơ đến Cà Mau, góp phần hoàn thiện trục cao tốc Bắc – Nam phía Đông ở khu vực sông Hậu và giảm áp lực lâu năm cho quốc lộ 1. Với cách bố trí chung đường bộ – đường sắt, cây cầu này cũng là nền tảng để tuyến đường sắt TP.HCM – Cần Thơ sau này không bị “đứt gãy” tại biên giới sông Hậu.
Tác động thực tế: từ người đi đường đến chuỗi logistics nông sản
Với người dân, cầu Cần Thơ 2 đồng nghĩa với một lựa chọn an toàn hơn, nhanh hơn khi di chuyển giữa Vĩnh Long, Cần Thơ và xa hơn là lên TP.HCM hay xuống Cà Mau. Khi trục cao tốc dọc Bắc – Nam kết nối trơn tru với các tuyến cao tốc trục ngang trong vùng, hành trình từ các tỉnh sâu trong Đồng bằng sông Cửu Long đến các trung tâm đô thị sẽ ít phải phụ thuộc vào quốc lộ 1 – tuyến đường vốn thường xuyên quá tải.
Quan trọng hơn, tầng dưới là đường sắt đôi mở ra cơ hội tái cấu trúc vận tải hàng hóa. Với tốc độ thiết kế 120 km/giờ cho tàu hàng và việc bắc cầu trực tiếp qua sông Hậu, chuỗi logistics nông – thủy sản của vùng có thể chuyển dần sang vận tải kết hợp: gom hàng bằng đường bộ, “đẩy” lên đường sắt để giảm chi phí và rủi ro. Nếu được triển khai đồng bộ với tuyến đường sắt TP.HCM – Cần Thơ, cầu Cần Thơ 2 sẽ là nút giao chiến lược giúp hàng hóa miền Tây tiếp cận nhanh hơn các cảng biển lớn và thị trường tiêu thụ, thay vì bị chậm lại trên những cung đường kẹt xe, xuống cấp.
Thách thức tiến độ và điều kiện để cầu Cần Thơ 2 phát huy hết tác dụng
Theo đề xuất, năm 2026 sẽ hoàn thành thẩm định, phê duyệt chủ trương đầu tư và lựa chọn phương án kiến trúc; năm 2027 hoàn thành báo cáo nghiên cứu khả thi, phê duyệt dự án, triển khai giải phóng mặt bằng và thiết kế kỹ thuật, trong đó phần đường dẫn hai đầu cầu khởi công vào quý IV/2027. Cầu chính dự kiến hoàn thành thiết kế kỹ thuật trong quý I/2028 và khởi công quý II/2028; giai đoạn 2028–2030 tập trung xử lý nền đất yếu, thi công móng và kết cấu phần dưới, lắp dựng kết cấu phần trên, để đến năm 2031 đưa toàn bộ dự án vào khai thác.
Tiến độ này tham vọng nhưng hoàn toàn đáng để đặt mục tiêu, với điều kiện kỷ luật dự án phải được đặt lên hàng đầu. Cây cầu chỉ phát huy hết ý nghĩa khi cả ba yếu tố cùng “chạy đều”: giải phóng mặt bằng không chậm, nguồn vốn giai đoạn 2026–2030 khoảng 21.644 tỷ đồng được bố trí ổn định, và quy hoạch đường sắt TP.HCM – Cần Thơ được thúc đẩy song hành. Nếu coi cầu Cần Thơ 2 là thử nghiệm lớn cho mô hình hạ tầng Đồng bằng sông Cửu Long tích hợp, đây là lúc các cơ quan phải chứng minh rằng tư duy vận tải kết hợp có thể được thực thi, chứ không dừng lại trên bản vẽ.
