Phòng ngừa bắt đầu từ việc gọi đúng tên nguy cơ
Giáo dục phòng ngừa xâm hại và bạo lực là quá trình giúp học sinh nhận diện hành vi nguy hiểm, hiểu quyền của mình và biết cách tìm trợ giúp trước khi tổn hại xảy ra. Vì vậy, trường học không thể chỉ nhắc các em “hãy cẩn thận”; các em cần được học cách nhận biết tình huống, đặt ranh giới và lên tiếng.
Ngày 5/11, Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Điện Biên tổ chức chương trình truyền thông về phòng chống tảo hôn và phòng chống xâm hại trẻ em cho toàn bộ học sinh khối 6 đến khối 9 tại Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Si Pa Phìn. Nội dung kết hợp hai nguy cơ thường được bàn riêng: tảo hôn ảnh hưởng đến sức khỏe, kinh tế gia đình và tương lai trẻ em; xâm hại có thể xảy ra về thể xác, tình dục hoặc trên môi trường mạng. Cách tiếp cận này đáng chú ý vì giúp học sinh thấy việc bảo vệ mình không chỉ là tránh một hành vi riêng lẻ, mà còn là hiểu quyền, hậu quả và những nơi có thể tìm đến.
Phòng chống tảo hôn cần vượt khỏi lời khuyên chung chung
Tại Si Pa Phìn, học sinh được hướng dẫn nhận diện các trường hợp, hành vi tảo hôn và tìm hiểu những hệ lụy đối với sức khỏe, kinh tế gia đình, tương lai của trẻ; chương trình cũng phổ biến quy định xử phạt liên quan. Đây là lựa chọn đúng hướng: muốn phòng chống tảo hôn, thông điệp cần giúp các em hiểu điều gì đang diễn ra và vì sao hậu quả không dừng lại ở một quyết định cá nhân.
Phần truyền thông về xâm hại đi vào các hình thức cụ thể, cách đối tượng xấu lôi kéo, dụ dỗ và kỹ năng tự bảo vệ được rèn qua trò chơi. Chuyên gia còn hướng dẫn học sinh xử lý tình huống nguy hiểm, thông tin về Ngôi nhà Ánh Dương—dịch vụ hỗ trợ trẻ em và phụ nữ bị bạo lực gia đình, mua bán hoặc xâm hại. Kiến thức về nơi tìm trợ giúp có giá trị thực tế: một học sinh nhận ra nguy cơ nhưng không biết kể với ai vẫn có thể bị mắc kẹt trong im lặng.
Ở Quang Trung, kỹ năng được tập qua trao đổi và tình huống
Sáng 7/11, Trường THCS Quang Trung ở phường 2 Bảo Lộc tổ chức ngoại khóa cho học sinh khối 7 và khối 9 về giáo dục giới tính, phòng ngừa xâm hại, lạm dụng và bạo lực học đường. Các em được bổ sung kiến thức về giới tính, sức khỏe sinh sản phù hợp lứa tuổi, đồng thời học cách nhận diện nguy cơ xâm hại và biểu hiện bạo lực. So với chương trình ở Si Pa Phìn, hoạt động này tập trung rõ hơn vào việc ứng xử trong quan hệ và xử lý tình huống.
Học sinh được hướng dẫn thiết lập ranh giới cá nhân, tôn trọng cơ thể và quyền riêng tư, rồi mạnh dạn tìm sự hỗ trợ từ gia đình, thầy cô và nhà trường khi gặp nguy cơ. Trò chơi xử lý tình huống, trao đổi trực tiếp và tiểu phẩm “Chấm dứt chế độ im lặng” biến thông điệp thành hành động có thể luyện tập. Đây là phần không thể thiếu của tự bảo vệ học sinh: các em cần có cơ hội thử nói “không”, nhận diện điều bất thường và hình dung bước tiếp theo, thay vì chỉ ghi nhớ định nghĩa.
Kiến thức chỉ phát huy khi đi cùng mạng lưới hỗ trợ
Hai hoạt động cho thấy giáo dục phòng ngừa có thể bắt đầu từ những điểm khác nhau. Ở Si Pa Phìn, trọng tâm là nâng nhận thức về tảo hôn và nhiều dạng xâm hại, phù hợp với mục tiêu giảm các nguy cơ tại vùng sâu, vùng xa và địa bàn đồng bào dân tộc thiểu số. Ở Quang Trung, ngoại khóa nhấn mạnh giáo dục giới tính, ranh giới cá nhân, tình huống thực tế và cách lên tiếng. Một bên mở rộng hiểu biết về hậu quả và dạng nguy cơ; bên kia đưa kỹ năng ứng phó đến gần đời sống học sinh.
Không cách nào thay thế được cách còn lại. Nhận diện nguy cơ mà thiếu kỹ năng ứng phó khiến kiến thức khó chuyển thành hành động; luyện kỹ năng mà không có người lớn đáng tin cậy để tiếp nhận lời cầu cứu cũng chưa đủ. Nhà trường Quang Trung nhấn mạnh sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong phòng ngừa bạo lực, xâm hại. Muốn xây dựng an toàn học đường, hoạt động truyền thông cần đi cùng môi trường biết lắng nghe, hỗ trợ và xử lý kịp thời. Mục tiêu cuối cùng không phải khiến học sinh sợ hãi, mà giúp các em nhận ra nguy cơ, biết mình có quyền được bảo vệ và không phải đối diện một mình.
