Tôn trọng pháp luật bắt đầu từ những việc thường ngày
Ý thức tôn trọng pháp luật là khả năng hiểu và tự giác làm theo quy định trong đời sống, từ những lựa chọn nhỏ ở trường, trong gia đình đến cách ứng xử với cộng đồng. Vì vậy, dạy học sinh tôn trọng luật không thể chỉ gói trong một tiết học hay khẩu hiệu treo trên tường. Đội mũ bảo hiểm khi đến trường, đi đúng phần đường, dùng lời lẽ văn minh trên mạng và biết nói không với thuốc lá điện tử hay bạo lực đều là những bài học có thể thực hành mỗi ngày. Người lớn cũng phải làm gương: lời nhắc nhở sẽ khó thuyết phục nếu hành vi của cha mẹ, thầy cô đi ngược điều họ dạy. Giáo dục pháp luật hiệu quả cần biến nguyên tắc thành nề nếp, để học sinh hiểu rằng tuân thủ quy định là cách bảo vệ bản thân và người xung quanh.
Ngày 7/11, tại Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Chu Văn An, phường Tây Hồ, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội tổ chức lễ hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam năm 2026 và cuộc thi tìm hiểu, phổ biến pháp luật dành cho học sinh năm học 2026–2027. Dịp này mang ý nghĩa đặc biệt khi gắn với 80 năm Quốc hội thông qua bản Hiến pháp đầu tiên, đặt nền móng cho dân chủ và nhà nước pháp quyền. Nhưng giá trị của sự kiện chỉ bền khi tinh thần thượng tôn pháp luật tiếp tục hiện diện trong những lựa chọn thường nhật của học sinh.
Đưa luật đến gần bằng tình huống và trải nghiệm
Muốn kiến thức ở lại với thanh thiếu niên, cách truyền đạt cần gần với điều các em gặp trong đời sống. Tại Hải Phòng, mô hình “Trường học sáng tạo trong phổ biến, giáo dục pháp luật” kết hợp câu hỏi giao lưu, tình huống thực tế và hoạt động trải nghiệm. Học sinh được hướng dẫn xử lý tình huống nguy hiểm, phòng tránh ma túy theo nguyên tắc không thử, không sử dụng, cảnh giác với thuốc lá điện tử và tìm hiểu an toàn giao thông. Các em cũng học về quyền trẻ em, gồm quyền được sống, học tập, chăm sóc sức khỏe và vui chơi, cùng những bổn phận trong gia đình và trường học. Những nội dung này có ý nghĩa thiết thực hơn khi học sinh được thảo luận cách áp dụng, thay vì chỉ ghi nhớ điều khoản.
Phiên tòa giả định, tranh tường tuyên truyền và nội dung số có thể bổ sung cho bài học trên lớp, giúp các chủ đề như an ninh mạng, ma túy hay ứng xử đúng mực trở nên dễ tiếp cận. Trong 10 tháng năm 2026, Đoàn phường An Biên tổ chức 42 hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật và phòng ngừa vi phạm, thu hút khoảng 7.650 lượt đoàn viên, thanh thiếu nhi và người dân. Quy mô cho thấy sức lan tỏa của hình thức trải nghiệm; song thước đo quan trọng hơn là học sinh có nhận diện được nguy cơ, biết tự bảo vệ và tìm người hỗ trợ khi cần hay không.
Học sinh không chỉ tiếp nhận mà còn có thể lan tỏa
Khi học sinh được trao cơ hội trình bày và chia sẻ, các em có thể trở thành những tuyên truyền viên nhỏ tuổi trong lớp, với bạn bè và gia đình. Tại Trường Tiểu học Nguyễn Đức Cảnh ở Hải Phòng, học sinh tham gia tìm hiểu pháp luật qua câu hỏi, tình huống và hoạt động sáng tạo; các em chủ động nêu ý kiến, vận dụng điều đã học và chia sẻ kiến thức về an toàn, quyền trẻ em, cách ứng xử với người thân và bạn bè. Đây là hướng đi đáng khuyến khích: trẻ không chỉ nghe người lớn nói về hành vi đúng mà còn tập diễn đạt vì sao hành vi ấy quan trọng. Khi thông tin được truyền bằng ngôn ngữ gần gũi giữa bạn bè, bài học có thêm cơ hội đi từ trường học vào đời sống cộng đồng.
Các hoạt động cũng cần phù hợp độ tuổi và có chỗ cho học sinh đặt câu hỏi, thực hành, phản hồi. Tại Hà Nội, định hướng phổ biến pháp luật trong thời gian tới nhấn mạnh việc đa dạng hóa cách tiếp cận, trong đó có bài giảng, podcast, video ngắn và đồ họa thông tin. Công nghệ có thể mở rộng cánh cửa tiếp cận, nhưng không thay thế được trao đổi trực tiếp với giáo viên hay người lớn đáng tin cậy. Điều cần ưu tiên là giúp học sinh biết kiểm chứng thông tin, hiểu giới hạn của kiến thức mình có và tìm sự trợ giúp khi gặp tình huống vượt quá khả năng xử lý.
Nhà trường, gia đình và xã hội cùng tạo nề nếp
Không một hoạt động hưởng ứng nào có thể thay thế sự nhất quán giữa lớp học và mái nhà. Nhà trường cần lồng ghép nội dung pháp luật vào bài học, nội quy và trải nghiệm; gia đình cần làm gương trong việc chấp hành quy định, đồng thời lắng nghe khi trẻ gặp rủi ro; các tổ chức xã hội và lực lượng chức năng có thể hỗ trợ bằng kiến thức chuyên môn và môi trường thực hành an toàn. Sự phối hợp ấy giúp học sinh không chỉ biết quyền và bổn phận mà còn hiểu khi nào cần lên tiếng, tìm người tin cậy hoặc chủ động bảo vệ mình. Nếu người lớn chỉ yêu cầu trẻ tuân thủ mà không giải thích, làm gương và tạo cơ hội thực hành, giáo dục pháp luật dễ thành lời nhắc chóng quên.
Thành đoàn Hải Phòng xác định tiếp tục đẩy mạnh giáo dục theo hướng phòng ngừa từ sớm, từ cơ sở, đồng thời tăng cường phối hợp với công an, ngành giáo dục, gia đình và địa phương để xây dựng môi trường học đường, khu dân cư an toàn. Đây nên là hướng đi lâu dài, không chỉ tập trung vào dịp Ngày Pháp luật Việt Nam. Một học sinh tôn trọng luật không được hình thành chỉ nhờ biết nhiều quy định, mà nhờ được thấy điều đúng được thực hành nhất quán và được hướng dẫn áp dụng vào tình huống thật. Bắt đầu từ những việc nhỏ, rồi củng cố bằng trải nghiệm và sự đồng hành của người lớn, nhà trường có thể góp phần tạo nên thói quen sống có trách nhiệm.
