Thị trường carbon Việt Nam: Từ định nghĩa đến bước ngoặt Điều 6 Singapore
Thị trường carbon Việt Nam là hệ thống trong đó các doanh nghiệp và tổ chức được phân bổ, mua bán hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon nhằm thực hiện mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính, gắn với đóng góp quốc gia và tạo kênh huy động vốn cho chuyển đổi xanh. Bước ngoặt lớn xuất hiện khi Chính phủ ban hành Nghị quyết số 235/NQ-CP phê duyệt Thỏa thuận thực hiện theo Điều 6 Thỏa thuận Paris giữa Việt Nam và Singapore. Đây không chỉ là một văn bản hợp tác, mà là tấm “hộ chiếu pháp lý” cho tín chỉ carbon quốc tế của doanh nghiệp Việt. Thông qua khuôn khổ hợp tác Điều 6 Singapore, các tín chỉ đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế có thể được chuyển giao ra nước ngoài một cách hợp pháp và minh bạch. Từ một thị trường chủ yếu xoay quanh sàn trong nước, Việt Nam đang chủ động bước ra sân chơi toàn cầu.
Từ sàn nội địa đến sân chơi quốc tế: Vì sao thời điểm ‘vàng’ là bây giờ?
Thị trường carbon Việt Nam đang chuyển từ giai đoạn hoàn thiện chính sách sang triển khai dự án cụ thể, đồng thời bước vào giai đoạn vận hành với sàn giao dịch carbon trong nước đã thí điểm từ ngày 29/6/2026. Trên nền tảng đó, Thỏa thuận Điều 6 với Singapore chính thức mở đường để tín chỉ carbon quốc tế của doanh nghiệp Việt được công nhận và chuyển giao sang Singapore. Đây là thời điểm “vàng” vì hai tầng nấc – thị trường nội địa và kết nối quốc tế – cùng được kích hoạt, tạo hệ sinh thái giao dịch từ hạn ngạch trong nước đến ITMOs theo Điều 6.2. Quy trình phê duyệt dự án và danh mục phương pháp luận đủ điều kiện sẽ sớm được công bố, nghĩa là dự án nào chuẩn bị trước sẽ có lợi thế rõ rệt. Ai chờ mọi thứ hoàn hảo mới tham gia, rất dễ bị bỏ lại phía sau khi cuộc chơi định hình xong luật.
Tiêu chí sàng lọc dự án: Chất lượng tín chỉ, bền vững và hiệu quả tài chính
Khi thị trường carbon Việt Nam chuyển sang giai đoạn vận hành, chất lượng tín chỉ, hiệu quả tài chính, tính bền vững và năng lực triển khai trở thành những tiêu chí then chốt để dự án tiếp cận vốn quốc tế. Chất lượng tín chỉ là điểm xuất phát: nhà đầu tư muốn biết tín chỉ hình thành từ hoạt động gì, có theo phương pháp luận đủ điều kiện, được đo đạc – thẩm định độc lập ra sao và có khả năng giao dịch trên cả thị trường trong nước lẫn quốc tế hay không. Tính bền vững của dự án cũng được đặt lên hàng đầu; với các dự án xử lý rác hoặc từ rừng, doanh thu cốt lõi phải đủ duy trì hoạt động ngay cả khi tín chỉ không còn là nguồn thu chính. Một câu nói đáng trích là: “Doanh nghiệp không nên chỉ nhìn tín chỉ carbon như một nguồn thu, mà cần xây dựng dự án có nền tảng kinh tế vững chắc, khả năng mở rộng và duy trì lâu dài”.
Năng lực triển khai và quy mô: ‘Tấm hộ chiếu’ để lọt mắt xanh nhà đầu tư
Nhà đầu tư quốc tế ngày càng coi năng lực thực thi là “tấm hộ chiếu” quyết định. Dự án carbon có thể rất đẹp trên giấy nhưng thiếu quản trị, tổ chức vận hành và hệ thống MRV bài bản sẽ khó tạo ra tín chỉ carbon quốc tế được chấp nhận. Kinh nghiệm từ thực tế cho thấy với dự án carbon từ rừng, diện tích tối thiểu khoảng 5.000 ha mới có khả năng đạt hiệu quả kinh tế; quy mô nhỏ đồng nghĩa chi phí đo đạc, quản lý và phân chia lợi ích sẽ ăn mòn khả năng sinh lời. Ở chiều ngược lại, một dự án canh tác lúa giảm phát thải hơn 80.000 ha áp dụng kỹ thuật AWD đang được triển khai cho thấy quy mô lớn và chuẩn hóa dữ liệu ngay từ đầu có thể nâng giá trị tín chỉ. Khả năng chuẩn hóa và số hóa hệ thống MRV từ giai đoạn khảo sát đường cơ sở là yếu tố phân định dự án nghiệp dư với dự án đủ chuẩn Điều 6 Singapore.
Hoàn thiện khung pháp lý và kết nối quốc tế: Việt Nam sẽ chơi ở đâu trên bản đồ carbon?
Diễn đàn Carbon Việt Nam 2026 với chủ đề “Từ chính sách đến hành động” diễn ra tại TP.HCM trong bối cảnh thị trường carbon Việt Nam bước vào giai đoạn mới. Thứ trưởng cơ quan quản lý khí hậu cho rằng thị trường này vẫn còn mới, cần tiếp tục hoàn thiện chính sách, hạ tầng kỹ thuật, hệ thống MRV, quản trị dữ liệu và năng lực thực thi. Trong khi đó, khuôn khổ Điều 6 Singapore đã đặt Việt Nam vào nhóm quốc gia chủ động tham gia cơ chế hợp tác quốc tế. Theo định hướng của IFC, khu vực tư nhân cần phối hợp với cơ quan quản lý để chuẩn bị dự án, hướng tới đưa các dự án carbon vào vận hành từ năm 2029. Câu hỏi không còn là “Việt Nam có tham gia thị trường carbon quốc tế hay không?”, mà là “Việt Nam sẽ đứng ở phân khúc nào trên chuỗi giá trị tín chỉ carbon quốc tế: xuất khẩu tín chỉ giá rẻ hay dẫn dắt các dự án carbon bền vững giá trị cao?”.
