Từ 108 trường mới đến câu hỏi chất lượng giáo dục vùng biên
Chương trình xây dựng 108 trường nội trú liên cấp tại các xã vùng biên giới là chính sách đầu tư giáo dục biên giới hướng tới thu hẹp khoảng cách tiếp cận tri thức, cải thiện đời sống học sinh vùng sâu, đồng thời tạo nền tảng lâu dài cho phát triển kinh tế – xã hội và củng cố cộng đồng cư dân gắn bó với biên cương của Tổ quốc. Theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, giai đoạn 1 có 108 trường liên cấp nội trú được triển khai tại 19 tỉnh, thành phố, trong đó dự kiến hơn 90 trường được bàn giao trước ngày 30.8 để kịp năm học mới. Đây mới là nhóm đầu tiên trong tổng số 248 trường vùng biên giới được hoạch định xây dựng, được kỳ vọng tạo sức bật mới cho giáo dục ở các địa bàn còn nhiều khó khăn. Vấn đề không nằm ở chuyện có trường hay không, mà ở chỗ: những trường vùng biên giới này sẽ vận hành như thế nào để thực sự nâng chất lượng học tập và giữ chân học sinh.
Hạ tầng khang trang: Bước tiến rõ rệt nhưng không phải chiếc đũa thần
Các trường nội trú vùng sâu mới được xây dựng đều là cơ sở giáo dục đa cấp, có phòng học, ký túc xá, nhà ăn, các khu sinh hoạt chung, giúp học sinh có nơi ở ổn định thay vì phải đi bộ hàng giờ đến lớp như trước. Khoảng cách địa lý được rút ngắn bằng những bức tường bê tông và mái ngói khang trang – đó là bước tiến quan trọng của đầu tư giáo dục biên giới. “Xây dựng trường lớp không chỉ để các cháu có điều kiện học tập tốt hơn, mà còn hướng tới mục tiêu lâu dài là nâng cao chất lượng đời sống nhân dân vùng biên giới, góp phần giữ gìn chủ quyền lãnh thổ quốc gia từ gốc rễ”. Tuy vậy, hạ tầng tốt chưa tự động biến thành chất lượng dạy – học cao. Nếu thiết kế trường giống nhau cho mọi địa phương, không tính đến điều kiện dân cư, giao thông, nhu cầu thực tế, rất dễ tạo ra những công trình ít được khai thác hết công năng, thậm chí bỏ trống một phần.
Trường nội trú là “mái nhà thứ hai”: Vận hành mới là bài toán khó
Một trường nội trú vùng biên giới không chỉ là nơi học mà là “mái nhà thứ hai”, nơi học sinh được chăm sóc từ bữa ăn, giấc ngủ đến sức khỏe và an toàn. Điều đó đòi hỏi bộ máy vận hành phức tạp: đủ giáo viên, quản lý, cấp dưỡng, y tế học đường, người phụ trách bán trú nội trú… cùng nguồn kinh phí ổn định cho bếp ăn, điện nước, bảo trì cơ sở vật chất. Thực tế, nhà trường có thể xây xong trong một năm, nhưng để hoạt động tốt thì cần đầu tư liên tục trong nhiều năm. Nếu có trường mới nhưng thiếu giáo viên, thiết bị không được sử dụng hiệu quả, ký túc xá không bảo đảm sinh hoạt, thì đầu tư sẽ lệch pha với mục tiêu. Đầu tư chiều sâu cho giáo dục là quá trình duy trì cơ sở vật chất, cập nhật thiết bị, phát triển đội ngũ và nâng cao chất lượng dạy học theo thời gian, chứ không phải chi một lần cho một công trình.
Giữ chân thầy cô, kết nối số: Đầu tư chiều sâu quyết định kết quả
Để các trường vùng biên giới không chỉ đẹp trong ngày khai giảng, chính sách phải xoay trục từ “xây xong là xong” sang đầu tư chiều sâu. Một trong những điểm nghẽn là đội ngũ: cần cơ chế đủ mạnh để thu hút và giữ chân giáo viên ở vùng khó, từ đãi ngộ, điều kiện làm việc đến cơ hội đào tạo, thăng tiến. Nếu giáo viên liên tục luân chuyển, khó xây dựng văn hóa trường học và chất lượng ổn định. Hạ tầng số cũng phải được coi là một phần của xây dựng cơ sở giáo dục hiện đại: kết nối Internet tốt giúp học sinh vùng biên tiếp cận học liệu, phương thức học tập mới. Nhưng trang bị máy móc không có nghĩa nếu thiếu đào tạo cho giáo viên, học liệu phù hợp và cơ chế vận hành bền vững. Nguồn lực tập trung đúng chỗ, theo sát hiệu quả sử dụng cơ sở vật chất, là điều kiện để mỗi trường nội trú vùng sâu trở thành một “điểm sáng giáo dục” chứ không chỉ là công trình trên giấy.
108 trường đầu tiên: Thành công đáng kể nhưng chưa đủ để yên tâm
Trong áp lực phải hoàn thành trước năm học mới, nhiều nhà thầu đang thi công ngày đêm, đối mặt địa hình phức tạp, thời tiết bất lợi, thiếu lao động. Tiến độ là cần thiết, nhưng không thể đánh đổi chất lượng và an toàn học sinh. Với các dự án chưa thể hoàn thiện đồng bộ, có thể ưu tiên đưa vào sử dụng hạng mục thiết yếu như phòng học, ký túc xá, nhà ăn, đồng thời cách ly khu xây dựng khỏi khu sinh hoạt của học sinh để bảo đảm an toàn. Từ 108 trường đầu tiên, việc triển khai các trường còn lại phải bảo đảm chất lượng nhưng không máy móc theo một khuôn mẫu, mà phù hợp thực tế từng địa bàn. Điều đáng chờ đợi không phải là con số 248 trường được xây dựng, mà là 248 điểm sáng giáo dục vận hành hiệu quả, góp phần nâng cao đời sống ở vùng biên và giữ gìn chủ quyền từ gốc rễ. Đó mới là thước đo cuối cùng cho mọi khoản đầu tư giáo dục biên giới.
