Trường nội trú biên giới: Lời giải trực diện cho khoảng cách giáo dục vùng sâu
Trường nội trú biên giới là mô hình cơ sở giáo dục được xây dựng ngay tại các xã giáp biên, có đầy đủ nơi ăn, ở, sinh hoạt tập trung để học sinh vùng sâu, vùng xa, hoàn cảnh khó khăn có thể học tập liên tục mà không phải di chuyển đường dài mỗi ngày, qua đó thu hẹp khoảng cách tiếp cận giáo dục giữa vùng trung tâm và vùng biên, đồng thời tạo môi trường ổn định giúp nâng cao chất lượng dạy và học. Sáng 5/9, cùng với lễ khai giảng năm học mới, An Giang khánh thành 3 trường phổ thông nội trú liên cấp tại Giang Thành, Vĩnh Gia và Khánh An, với tổng mức đầu tư hơn 388 tỷ đồng từ ngân sách Trung ương. Đây không chỉ là một công trình giáo dục mới, mà là tuyên bố rõ ràng rằng An Giang giáo dục đang chọn ưu tiên cho học sinh vùng sâu, vùng biên, thay vì tiếp tục chấp nhận sự bất bình đẳng về cơ sở vật chất trường học và quyền được đến trường.
Từ quãng đường 13 km đến chiếc giường nội trú: Tác động rất cụ thể lên đời sống học sinh
Nếu không có hệ thống trường nội trú biên giới, cơ hội học tập của nhiều học sinh vùng sâu ở An Giang gần như bị đặt cược vào sức khỏe, thời tiết và túi tiền gia đình. Câu chuyện của em Tiên Huol, nhà cách trường 13 km, cho thấy rõ điều đó: năm nay, em có thể ở nội trú và không còn phải vất vả đi học xa nhà mỗi ngày. Đó không chỉ là vài phút tiết kiệm được mỗi sáng, mà là sự thay đổi toàn bộ nhịp sống, năng lượng và khả năng tập trung của một học sinh nhỏ tuổi. 3.782 em đã trúng tuyển và nhập học tại 3 trường mới, đạt 92,8% so với tổng chỉ tiêu 4.172. Con số này là một câu trả lời mạnh mẽ: nhu cầu của phụ huynh và học sinh là có thật, và khi cơ sở vật chất trường học đáp ứng, họ sẵn sàng gửi con em vào môi trường tập trung. Những phòng học rộng rãi, khu ký túc xá và bếp ăn được tỉnh bố trí kèm kinh phí hoạt động, gạo, đồ dùng sinh hoạt, cùng phương án phòng cháy chữa cháy và y tế học đường, biến giấc mơ học gần, học an toàn của học sinh vùng biên thành điều bình thường.
Chiến lược An Giang giáo dục: Đầu tư biên giới trước khi nói đến "chuẩn hóa"
Điểm đáng nói ở đây là An Giang không coi ba trường nội trú đầu tiên như thành tích để báo cáo, mà như bước khởi đầu của một chiến lược dài hơi. Ba công trình Giang Thành, Vĩnh Gia, Khánh Bình chỉ là giai đoạn 1 trong kế hoạch xây dựng mạng lưới trường nội trú biên giới. Song song với đó, tỉnh đang triển khai thêm 6 dự án ở Ba Chúc, Phú Hữu, Nhơn Hội, Vĩnh Điều, An Phú và Vĩnh Xương, với tổng vốn dự kiến hơn 1.132 tỷ đồng, đặt mục tiêu hoàn thành trước ngày 30/8/2027 để phục vụ năm học 2027-2028. Việc áp dụng cơ chế đầu tư công đặc biệt cho các dự án này không chỉ là thủ tục, mà thể hiện nhận thức rằng biên giới là nơi cần ưu tiên nguồn lực. Theo báo cáo của ngành, An Giang đã sắp xếp, tinh gọn hệ thống trường, giảm tới 618 đầu mối, tương đương 47,7% so với trước đây. Quy mô tổng thể được thu gọn, nhưng lại chọn mở rộng ở nơi khó khăn nhất. Đó là cách phân bổ thông minh: bỏ bớt những đầu mối manh mún, tập trung xây dựng những trường nội trú đủ lớn, đủ chất lượng để giữ học sinh vùng sâu trong hệ thống giáo dục chính quy lâu hơn.
Cơ hội và thách thức: Nội trú không chỉ là chuyện "xây xong là xong"
Việc có một ngôi trường khang trang, kèm điều kiện ăn ở, học tập tập trung được kỳ vọng sẽ giúp học sinh vùng biên có thêm cơ hội học tập thuận lợi, nhất là các em có hoàn cảnh khó khăn. Nhưng để những trường nội trú biên giới này thực sự trở thành cú hích, An Giang phải đối diện với thách thức không nhỏ: làm sao tổ chức đời sống nội trú nề nếp mà vẫn thân thiện, làm sao để học sinh dân tộc, gia đình làm nông, làm biên mậu cảm thấy đây là môi trường an toàn về văn hóa, ngôn ngữ lẫn tập quán. Con số 3.782 hồ sơ đăng ký trên 4.172 chỉ tiêu cũng là lời nhắc nhở: nhu cầu còn có thể tăng, vì vậy rà soát đối tượng, quy mô lớp, khả năng tiếp nhận là việc bắt buộc, không thể làm qua loa. Nếu chỉ chăm chút cơ sở vật chất trường học nhưng bỏ quên chương trình nuôi dưỡng tinh thần, hỗ trợ tâm lý, dạy kỹ năng sống cho học sinh xa nhà, mô hình nội trú sẽ sớm bị coi là nơi "nhốt" trẻ hơn là nơi mở cửa cơ hội.
Kết luận: Đầu tư vào nội trú biên giới là đầu tư vào tương lai công bằng hơn
Trong bức tranh hơn 678 cơ sở giáo dục công lập với khoảng 750.000 học sinh và 46.700 cán bộ, giáo viên, nhân viên của toàn tỉnh, ba trường nội trú biên giới mới chỉ là những dấu chấm nhỏ về mặt số liệu. Nhưng về ý nghĩa, chúng đứng ở tuyến đầu của cuộc chiến chống bất bình đẳng giáo dục. Khi một em nhỏ không còn phải đi bộ hàng chục cây số đến lớp, khi một học sinh vùng sâu có chỗ ngủ ấm, bữa ăn ổn định và lớp học sáng sủa, thì cơ hội thoát nghèo, cơ hội chọn nghề, chọn cuộc sống của em đã khác. Nội trú biên giới vì thế không nên bị nhìn như giải pháp tạm bợ, mà là cấu phần chính thức trong chiến lược An Giang giáo dục hướng đến sự công bằng giữa vùng trung tâm và vùng biên. Nếu tỉnh kiên trì hoàn thiện 6 dự án tiếp theo đúng tiến độ, đồng thời chăm lo chất lượng đội ngũ và đời sống nội trú, An Giang có thể trở thành một ví dụ thuyết phục về việc dùng đầu tư công để biến khẩu hiệu "không để ai bị bỏ lại phía sau" thành những lớp học và ký túc xá rất cụ thể ở nơi biên cương.
