Từ con đường rừng đến cánh cửa trường nội trú biên giới
Trường nội trú biên giới là mô hình trường học được xây dựng ngay tại các xã vùng biên, nơi học sinh ăn, ở, học tập và sinh hoạt tập trung, giúp giảm hẳn trở ngại địa lý, xóa cảnh vượt núi lội suối, tạo điều kiện cho các em duy trì việc học ổn định và tiếp cận giáo dục một cách bình đẳng hơn so với trước đây. Trong năm học mới 2026-2027, hàng nghìn học sinh vùng biên Thanh Hóa lần đầu tiên bước vào sân những ngôi trường nội trú khang trang, mở ra một chuẩn mực mới về cơ hội học tập và cơ sở vật chất trường học ở khu vực xa xôi. Sự thay đổi này không chỉ chấm dứt những cung đường rừng hiểm trở, mà còn đặt câu hỏi: chúng ta đã chậm bao lâu trong việc bảo đảm quyền đi học đơn giản của trẻ em vùng biên?
Những câu chuyện nhỏ cho thấy thay đổi lớn về tiếp cận giáo dục
Nếu phải chọn một hình ảnh để nói về sự đổi thay, đó chắc chắn là hành trình đến lớp của Hà Thu Hương – cô bé người Thái ở xã Sơn Thủy. Trước đây, mỗi ngày em phải đi khoảng 5 km đường rừng đến điểm trường lẻ, trưa lại vội vã về nhà ăn rồi quay lên lớp; những hôm mưa lớn, nước sông dâng cao, đường bị chia cắt là buộc phải nghỉ học. Đó không phải câu chuyện cá biệt, mà là thực tế của nhiều học sinh vùng biên. Từ năm học mới, Hương trở thành học sinh Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Sơn Thủy, ăn ở tại trường, được thầy cô chăm lo từng bữa ăn, giấc ngủ. Nỗi sợ phải bỏ học vì đường xa, vì gia đình khó khăn đã lùi lại phía sau. Chính ở những chi tiết đời thường ấy, ta thấy ý nghĩa sâu xa của việc đầu tư trường nội trú biên giới: bảo vệ quyền học tập bằng cách xóa đi những rào cản tưởng như "tất yếu" của vùng núi.
Cơ sở vật chất trường học: từ điểm lẻ tạm bợ đến mô hình nội trú liên cấp
Điểm khác biệt dễ nhận thấy nhất của các trường nội trú biên giới là cơ sở vật chất trường học hoàn toàn đổi mới. Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Sơn Thủy được xây dựng với quy mô 30 lớp, đáp ứng khoảng 750 học sinh, có 667 em đang học trong năm học 2026-2027, trong đó 248 em từ lớp 4 đến lớp 9 học nội trú và 419 em còn lại học bán trú. Lớp học khang trang, sách vở đủ đầy, sân trường rợp cờ hoa, ký túc xá sạch sẽ, bếp ăn tập thể được tổ chức bài bản. Mô hình nội trú, bán trú giúp học sinh ở những địa bàn xa xôi có điều kiện học tập ổn định hơn, giảm trở ngại do khoảng cách địa lý và tạo môi trường rèn luyện toàn diện. Khi tiêu chuẩn tối thiểu của một ngôi trường được bảo đảm, chúng ta mới có thể đòi hỏi chất lượng giáo dục cao hơn; còn nếu học sinh vẫn phải học trong phòng tạm, đi bộ nửa ngày đến lớp, mọi khẩu hiệu nâng cao chất lượng chỉ là lời nói suông.
Từ vài ngôi trường đến chiến lược dài hạn với vùng biên
Sự kiện khai giảng tại Trường Phổ thông nội trú Sơn Thủy không chỉ là ngày vui riêng của một xã vùng biên mà còn là điểm cầu chính kết nối với chương trình khánh thành các trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới trên cả nước; Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh đã dự tại điểm cầu này. Theo báo cáo của Sở Giáo dục và Đào tạo Thanh Hóa, tỉnh đã triển khai 6 dự án trường nội trú liên cấp tiểu học và THCS tại 6 xã biên giới, nằm trong danh mục 100 trường khởi công năm 2025 thực hiện Thông báo Kết luận số 81 của Bộ Chính trị. Thời gian tới, UBND tỉnh tiếp tục xây dựng kế hoạch đầu tư 10 dự án trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tại các xã biên giới còn lại trong năm 2026. Đây là bước đi cho thấy giáo dục vùng biên không còn bị xem là phần “phụ lục” của hệ thống giáo dục, mà là một trụ cột gắn với nhiệm vụ phát triển bền vững khu vực biên giới.
Không chỉ là trường mới: thông điệp về công bằng giáo dục vùng biên
Ngày 5/9, giữa núi rừng Sơn Thủy, học sinh Mông, Thái trong những bộ trang phục truyền thống háo hức đón năm học mới 2026-2027 ngay tại chính ngôi trường nội trú trên quê hương mình. Với các em, đó là lần đầu tiên tiếp cận giáo dục trong một không gian đủ đầy, an toàn, không còn cảnh vượt núi, lội suối để đến lớp. Với phụ huynh, như chia sẻ của anh Thao Văn Chứ, có trường mới khang trang, được ăn học tại chỗ khiến họ “rất vui và an tâm, hy vọng con mình học tốt, trở thành người có ích cho quê hương”. Trường nội trú biên giới vì thế mang một thông điệp rõ ràng: công bằng giáo dục không phải khẩu hiệu mà là những bữa ăn bán trú, những ký túc xá đủ giường, những con đường đến lớp rút ngắn lại thành vài bước chân. Khi học sinh vùng biên được học trong điều kiện giống các bạn miền xuôi, chúng ta mới có thể nói đến một hệ thống giáo dục bao trùm và không bỏ ai lại phía sau.
