Lên phường nhưng chưa đổi ranh giới
Việc thành lập phường từ xã là chuyển đổi đơn vị hành chính nhằm đáp ứng quá trình đô thị hóa và tổ chức quản lý phù hợp hơn, không mặc nhiên đồng nghĩa với mở rộng địa bàn hay thay đổi nơi ở của người dân. Ngày 3/11, UBND tỉnh Gia Lai cho biết đã trình Chính phủ xem xét đề án thành lập 5 phường An Nhơn Tây, Chư Sê, Phù Mỹ, Tây Sơn và Tuy Phước. Trước đó, HĐND tỉnh đã thông qua chủ trương này trong năm 2026. Theo phương án được thống nhất, các phường hình thành trên cơ sở nguyên trạng các xã, giữ nguyên diện tích tự nhiên, dân số và địa giới hành chính. Vì vậy, câu trả lời trước mắt cho băn khoăn “địa giới có đổi không?” là không. Ý nghĩa lớn hơn nằm ở việc điều chỉnh cách quản trị và tạo cơ sở cho đầu tư, chứ không phải vẽ lại ranh giới cộng đồng.
Quy mô các địa bàn khá khác nhau: An Nhơn Tây có 75,50 km² và 21.095 người; Chư Sê 124,75 km², 69.135 người; Phù Mỹ 54,47 km², 28.524 người; Tây Sơn 97,70 km², 49.891 người; Tuy Phước 53,37 km², 78.615 người. Sau khi hoàn tất, tỉnh dự kiến có 135 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 105 xã và 30 phường; tổng số đơn vị cấp xã không tăng, chỉ chuyển thêm năm xã thành phường.
Lấy ý kiến theo hộ gia đình, công khai kết quả
Quy trình lấy ý kiến không chỉ là bước tham khảo hình thức: mỗi hộ cần có cơ hội tiếp cận đề án và thể hiện đồng ý, không đồng ý hoặc góp ý. Ngày 19/9, UBND tỉnh yêu cầu năm xã Phù Mỹ, Tây Sơn, Tuy Phước, Chư Sê và An Nhơn Tây lấy ý kiến toàn bộ hộ gia đình, bảo đảm công khai, minh bạch, khách quan và hoàn thành trước ngày 22/9/2026. Phiếu được phát trực tiếp theo hộ để đại diện gia đình nghiên cứu, ký tên hoặc điểm chỉ; tài liệu đề án cũng được đăng trực tuyến, niêm yết tại trụ sở và điểm sinh hoạt cộng đồng, đồng thời phổ biến qua họp thôn.
Sau khi kết thúc, việc thu và kiểm phiếu có đại diện hộ dân chứng kiến; kết quả phải ghi rõ tổng số hộ, số hộ tham gia, số tán thành, không tán thành và các ý kiến khác, rồi được báo cáo và công khai. Theo thông tin sau đó, các xã đã tổ chức lấy ý kiến toàn thể nhân dân theo quy định và chủ trương nhận được sự đồng thuận rất cao. Đây là cơ sở quan trọng, nhưng chất lượng tham vấn còn phụ thuộc vào việc người dân được giải thích rõ những gì thay đổi và những gì vẫn giữ nguyên.
Điều người dân cần biết về giấy tờ và sinh hoạt
Với người dân, lợi ích thiết thực nhất của phương án nguyên trạng là tránh xáo trộn không cần thiết. Đề án nêu việc chuyển đổi không làm thay đổi địa giới cấp tỉnh, không tăng tổng số đơn vị hành chính cấp xã và không gây xáo trộn lớn đến bộ máy, trụ sở, tài sản công hay sinh hoạt. Trụ sở và tài sản công tiếp tục dựa trên hiện trạng; đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức cơ bản được giữ lại, sau đó rà soát để phù hợp yêu cầu quản lý đô thị.
Giấy tờ cá nhân và tổ chức đã cấp trước khi thành lập phường vẫn có giá trị nếu còn thời hạn hoặc người sử dụng chưa có nhu cầu đổi; ai cần chuyển đổi sẽ được hướng dẫn, hỗ trợ mà không phát sinh thủ tục hay chi phí không cần thiết. Đây là cam kết cần được thực hiện nhất quán ở khâu tiếp nhận hồ sơ, bởi tên gọi phường mới có thể khiến người dân lo phải làm lại giấy tờ hoặc đi lại nhiều lần. Người dân nên theo dõi hướng dẫn chính thức, thay vì tự đổi giấy tờ khi chưa có yêu cầu.
Cơ hội đô thị chỉ có ý nghĩa khi đi cùng hạ tầng
Lập phường được kỳ vọng giúp Gia Lai tổ chức quản lý đô thị, đầu tư hạ tầng tập trung và khai thác tốt hơn lợi thế từng khu vực. Những cơ hội được đặt ra gồm phát triển đô thị, công nghiệp, logistics và dịch vụ; các địa bàn có thế mạnh khác nhau về giao thông, thương mại, sản xuất, nông nghiệp và du lịch. Tuy vậy, đổi tên đơn vị hành chính tự nó không tạo ra đường sá, việc làm hay dịch vụ tốt hơn. Kết quả sẽ phụ thuộc vào việc quy hoạch được chuyển thành đầu tư có trọng tâm và năng lực quản lý đô thị được cải thiện ra sao.
Lộ trình của tỉnh còn hướng tới các bước tiếp theo: đến năm 2028 dự kiến lập hồ sơ đề án thành lập phường với tám xã An Lương, Cát Tiến, Đak Đoa, Đức Cơ, Ia Grai, Phù Cát, Tuy Phước Đông và Bình Khê; đến năm 2030 là Đề Gi, Chư Prông và Bình Dương. Vì thế, đợt chuyển đổi hiện nay vừa là quyết định về năm địa bàn, vừa là phép thử cho cách tỉnh tham vấn cộng đồng và bảo đảm dịch vụ sau khi nâng cấp.
Tóm lại, Gia Lai lập phường không đồng nghĩa với thay đổi địa giới hay buộc người dân lập tức đổi giấy tờ. Điều đáng theo dõi là mức độ minh bạch của việc lấy ý kiến người dân, cách chính quyền giữ lời về sự liên tục của dịch vụ và việc cơ hội phát triển có chuyển thành lợi ích cụ thể cho cư dân hay không.
