AI chính quyền địa phương: từ khái niệm đến bài toán rất cụ thể
AI chính quyền địa phương là việc dùng các hệ thống trí tuệ nhân tạo để xử lý hồ sơ, phân tích dữ liệu và hỗ trợ ra quyết định trong cơ quan nhà nước, giúp tự động hóa quy trình, giảm tải công việc cho cán bộ và rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục cho người dân. Khác với các khẩu hiệu chung về chuyển đổi số, làn sóng AI hiện nay được gắn chặt với những bài toán cực kỳ cụ thể: tự động hóa hồ sơ đất đai, xây dựng hành chính công thông minh, hay vận hành các nền tảng dữ liệu dùng chung của tỉnh. Điểm đáng nói là nhiều địa phương không chờ trung ương “vẽ đường”, mà chủ động thiết kế, huấn luyện và thử nghiệm các công cụ phù hợp với chính “nỗi đau” của mình.
Gia Lai: “huấn luyện” AI cho hồ sơ đất đai để gỡ nút thắt ở cấp xã
Nếu muốn xem AI chính quyền địa phương có thể đi tới đâu, hãy nhìn vào cách Gia Lai chọn điểm đột phá: tự động hóa hồ sơ đất đai. Trước áp lực hồ sơ đất đai tăng cao trong khi nhân lực ở cơ sở còn mỏng, tỉnh này buộc phải tìm lời giải bằng công nghệ. Từ những hồ sơ thật, quy trình nghiệp vụ và kinh nghiệm xử lý thực tế, cán bộ Trung tâm Phục vụ hành chính công và Văn phòng Đăng ký đất đai tỉnh đã cùng phát triển, “huấn luyện” một ứng dụng AI đất đai qua nhiều tháng trước khi đưa vào sử dụng tại 135 xã, phường.
Tại xã Tây Sơn, AI được đưa thẳng vào các khâu “nóng”: tiếp nhận, kiểm tra thành phần giấy tờ, đối chiếu quy định và phát hiện thiếu sót ngay tại quầy. Ở bước xử lý chuyên môn, AI đọc và tổng hợp tài liệu, tra cứu căn cứ pháp lý, gợi ý hướng xử lý; khi kiểm soát thủ tục, AI giúp thẩm định lại các hồ sơ bị đề nghị dừng hoặc không xử lý. Nhờ vậy, dù mỗi tháng tiếp nhận khoảng một nghìn hồ sơ hành chính, phần lớn liên quan đất đai, nhưng đã 3 tháng nay địa phương không có hồ sơ trễ hẹn. “Ứng dụng AI đất đai… đã nhanh chóng hỗ trợ xử lý hàng nghìn hồ sơ; tỷ lệ hồ sơ trễ hẹn giảm tới 30% chỉ sau 3 tháng áp dụng”.
Điểm đáng chú ý là AI đất đai của Gia Lai không phải sản phẩm đóng gói mang về dùng, mà là công cụ được “cắm rễ” vào quy trình nội bộ. AI tập trung giải quyết hai việc: đánh giá hồ sơ đã đúng và đủ hay chưa, và kiểm tra tính pháp lý để đề xuất quy trình giải quyết nhanh nhất. Đây là cách tiếp cận rất thực dụng: chọn đúng điểm nghẽn – hồ sơ đất đai – rồi dùng AI để cắt giảm thời gian và giảm rủi ro sai sót. Từ kết quả này, tỉnh đang tiếp tục áp dụng cách làm tương tự để phát triển các công cụ AI cho những lĩnh vực khác, cho thấy AI không được xem như phép màu chung chung mà là bộ công cụ giải bài toán ngách.
Lâm Đồng: đào tạo 6.500 cán bộ và mở rộng hành chính công thông minh
Nếu Gia Lai đặt trọng tâm vào tự động hóa hồ sơ đất đai, Lâm Đồng lại chọn hướng triển khai AI chính quyền địa phương ở quy mô rộng, đi kèm đào tạo bài bản. Tỉnh này đang đẩy mạnh ứng dụng AI tại 17 sở, ban, ngành và 124 xã, phường, đặc khu, đồng thời đào tạo cán bộ, công chức, viên chức, hướng tới mở rộng sử dụng AI hỗ trợ hoạt động công vụ. Đây là cách nói rõ rằng: không có nhân lực hiểu công nghệ, mọi công cụ AI đều chỉ là “hình thức”.
Về ứng dụng cụ thể, Lâm Đồng thử nghiệm các nền tảng AI luật (MISA, Luật Việt Nam, C-AI Legal) cho các cơ quan nhà nước, triển khai hệ thống VMS AI để phân tích hình ảnh và cảnh báo thông minh tại 5 đơn vị cấp xã, và triển khai trợ lý ảo hành chính công (chatbot) tại 6 đơn vị cấp xã nhằm hỗ trợ thủ tục hành chính, dịch vụ công trực tuyến. Trong năm 2025, Sở Khoa học và Công nghệ đã tổ chức các chương trình bồi dưỡng, tập huấn về AI cho gần 6.500 người; năm 2026 sẽ tiếp tục 5 lớp với khoảng 1.500 cán bộ cấp xã tham dự. Đây là một trong số ít địa phương hiểu rằng hành chính công thông minh không chỉ là cài phần mềm, mà là đào tạo con người để làm chủ công cụ.
Tầm nhìn của Lâm Đồng còn thể hiện ở kế hoạch tiếp tục xây dựng Trung tâm giám sát, điều hành thông minh (IOC) của tỉnh, trong đó nghiên cứu, ứng dụng AI để xây dựng các “kịch bản điều hành trực tuyến và dựa trên dữ liệu” phù hợp. Khi AI gắn với hệ thống IOC và tích hợp trên các nền tảng hiện hữu, hành chính công thông minh không chỉ dừng ở trả lời người dân qua chatbot, mà còn hỗ trợ lãnh đạo điều hành theo thời gian thực. Câu hỏi đặt ra là liệu việc triển khai phân tán ở nhiều nền tảng có được đồng bộ hóa về dữ liệu và tiêu chuẩn an toàn hay không – đây sẽ là bài kiểm tra lớn tiếp theo cho Lâm Đồng.
Thạch Hà và Lào Cai: từ thử nghiệm nền tảng tới xây dựng dữ liệu dùng chung
Bên cạnh những tỉnh đi đầu quy mô lớn, nhiều địa phương đang chọn chiến lược “thử nhỏ, làm chắc”. Ở Hà Tĩnh, xã Thạch Hà tiếp cận nền tảng MISA iGOV ONEAI để từng bước đưa AI vào quản lý và điều hành thông minh. Thay vì xây hệ thống riêng, họ dùng một nền tảng sẵn có nhưng buộc chính mình phải thay đổi cách làm việc. Nền tảng này hỗ trợ cán bộ khai thác, tổng hợp thông tin, soạn thảo và xử lý văn bản, tìm kiếm, tra cứu nội dung phục vụ công việc, qua đó rút ngắn thời gian nhiệm vụ hành chính và nâng cao năng suất, chất lượng tham mưu.
Điều đáng nói là Thạch Hà nhìn AI không phải “mốt công nghệ” mà là công cụ cứu cánh cho một bộ máy đang phải gánh khối lượng công việc ngày càng lớn, trong khi yêu cầu về tốc độ và chất lượng phục vụ ngày càng cao. Thông qua hội thảo với doanh nghiệp công nghệ, cán bộ xã được hướng dẫn cách dùng AI phù hợp với từng vị trí việc làm, để từng bước hình thành phương thức làm việc trên môi trường số. Đây là cách tiếp cận rất “địa phương”: không tham vọng lớn ngay lập tức, nhưng bền bỉ thay đổi thói quen ở cấp cơ sở – nơi người dân tiếp xúc trực tiếp với chính quyền.
Trong khi đó, Lào Cai chọn một lộ trình khác: xây nền trước, ứng dụng sau. Sáng 20/8/2026, Thường trực Tỉnh ủy làm việc với một doanh nghiệp công nghệ về đề xuất triển khai AI trên nền tảng dữ liệu dùng chung của tỉnh. Sau hợp nhất không gian hành chính, tỉnh đặt mục tiêu trở thành cực tăng trưởng của vùng, coi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là công cụ đột phá, chìa khóa phát triển bền vững. Tỉnh ủy thống nhất chủ trương thí điểm có kiểm soát, chọn phạm vi phù hợp, đánh giá mức độ sẵn sàng, và đặc biệt ưu tiên các mô hình dữ liệu, kho tri thức, trợ lý AI phục vụ Nhân dân và chính quyền, tận dụng hạ tầng và nền tảng dùng chung hiện có để tránh đầu tư trùng lặp. Đây là bước đi thận trọng nhưng cần thiết, nhất là khi tỉnh yêu cầu bảo đảm tuyệt đối an ninh mạng, không dùng dữ liệu tỉnh để huấn luyện mô hình thương mại.
Bài học chung: AI chỉ hữu ích khi gắn với dữ liệu và trách nhiệm
Nhìn từ Gia Lai, Lâm Đồng, Thạch Hà và Lào Cai, có thể thấy một điều rõ ràng: AI chính quyền địa phương không còn là câu chuyện “năm tới sẽ làm”, mà là loạt dự án đang vận hành với kết quả đo đếm được – từ tỷ lệ hồ sơ đất đai trễ hẹn giảm tới 30% ở Gia Lai đến việc hàng nghìn cán bộ Lâm Đồng được đào tạo về AI. Tuy vậy, điểm chung của các địa phương đi được xa là họ coi AI như phần mở rộng của hệ thống dữ liệu dùng chung và quy trình nghiệp vụ, chứ không phải lớp “trang trí số” bên ngoài.
Con đường phía trước không hề dễ: nếu thiếu tiêu chuẩn chung về dữ liệu, bảo mật và đạo đức, rất dễ xảy ra tình trạng mỗi tỉnh một nền tảng, mỗi xã một loại chatbot, không kết nối được với nhau. Lào Cai đã đúng khi nhấn mạnh yêu cầu “thí điểm có kiểm soát” và không dùng dữ liệu tỉnh để huấn luyện mô hình bên ngoài; Gia Lai cho thấy hiệu quả khi gắn AI với đúng nỗi đau hồ sơ đất đai; còn Thạch Hà chứng minh rằng hành chính công thông minh bắt đầu từ việc thay đổi cách làm việc hàng ngày. Nếu các địa phương tiếp tục học lẫn nhau thay vì làm mỗi nơi một kiểu, AI hoàn toàn có thể trở thành công cụ biến bộ máy công quyền trở nên minh bạch, nhanh và gần dân hơn – thay vì chỉ là một khẩu hiệu thời thượng.
