Chợ 4.0 và tham vọng số hóa 100% hộ kinh doanh: bước ngoặt cạnh tranh
Chợ 4.0 Bắc Ninh là mô hình chuyển đổi chợ truyền thống sang môi trường bán lẻ kỹ thuật số, nơi tiểu thương và hộ kinh doanh áp dụng thanh toán số, phần mềm quản lý bán hàng, hóa đơn điện tử và các nền tảng trực tuyến để tối ưu vận hành, đáp ứng yêu cầu quản lý thuế, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh trước sức ép của thương mại hiện đại và thương mại điện tử. Đây không phải một dự án công nghệ mang tính trình diễn, mà là lựa chọn chiến lược: đưa chuyển đổi số hộ kinh doanh trở thành trụ cột phát triển kinh tế cơ sở, thay vì để khu vực này tụt lại phía sau so với doanh nghiệp và công nghiệp điện tử. Bắc Ninh đã xác định rõ mục tiêu đến hết năm 2026, 100% cửa hàng, hộ kinh doanh bán buôn, bán lẻ trên địa bàn được tiếp cận thông tin về chương trình chuyển đổi số, đặt nền tảng cho một không gian chợ 4.0 đồng bộ toàn tỉnh.
Vì sao Bắc Ninh đẩy nhanh chuyển đổi số: từ sức ép thuế đến khoảng trống dữ liệu
Quyết định đẩy mạnh chuyển đổi số hộ kinh doanh của Bắc Ninh không xuất phát từ phong trào, mà từ những sức ép rất thực tế. Thứ nhất, kinh tế số đã chiếm 46,3% GRDP của tỉnh năm 2025 – mức cao nhất cả nước – trong khi thanh toán không dùng tiền mặt đạt khoảng 80% tổng số giao dịch. Nền tảng số đã hình thành, nhưng phần lớn lợi ích vẫn tập trung ở khu vực doanh nghiệp và công nghiệp điện tử. Thứ hai, từ ngày 1/1/2026, hình thức thuế khoán đối với hộ kinh doanh bị xóa bỏ, các hộ buộc phải chuyển sang phương thức kê khai với đầy đủ sổ sách, hóa đơn và dữ liệu bán hàng. Giữ cách quản lý thủ công trong bối cảnh này không còn là lựa chọn an toàn, mà là rủi ro: tốn thời gian, dễ sai sót, khó minh bạch. Theo lãnh đạo tỉnh, với hơn 106.537 hộ kinh doanh nhưng chỉ hơn 2.000 hộ dùng phần mềm quản lý bán hàng (chưa đến 2%), khoảng trống dữ liệu đang trở thành điểm yếu cạnh tranh rõ rệt.
Mô hình hỗ trợ từ “nhận thức” đến “hành động” cho kinh doanh nhỏ
Điểm mạnh của chương trình hỗ trợ kinh doanh nhỏ tại Bắc Ninh là không dừng ở tuyên truyền, mà thiết kế cả lộ trình hành động. Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với UBND tỉnh tổ chức hội nghị triển khai thí điểm hỗ trợ cửa hàng, hộ kinh doanh bán buôn, bán lẻ chuyển đổi số trên địa bàn, đồng thời ký kế hoạch phối hợp hướng tới tháo gỡ khó khăn về nhận thức, tài chính và công nghệ cho khu vực này. Ở giai đoạn đầu, hộ kinh doanh được tiếp cận thông tin qua báo chí, phát thanh, truyền hình, mạng xã hội, lớp tập huấn tại xã, phường và các hoạt động trực tiếp tại điểm kinh doanh. Tiếp đó, họ được tư vấn đánh giá hiện trạng, nhu cầu để chọn giải pháp phù hợp, từ phần mềm quản lý bán hàng, hóa đơn điện tử, chữ ký số đến tên miền .biz.vn và website. Theo kế hoạch, 10.000 cửa hàng, hộ kinh doanh sẽ được tư vấn, hướng dẫn, trải nghiệm nền tảng số, với mục tiêu tối thiểu 50% cài đặt phần mềm hoặc nền tảng phù hợp – một mục tiêu đủ tham vọng nhưng vẫn khả thi nếu địa phương thực sự bám sát tới từng hộ.
Chợ 4.0, bán lẻ kỹ thuật số và những thay đổi ở từng sạp hàng
Mô hình chợ 4.0 Bắc Ninh đã được triển khai tại hầu hết các chợ truyền thống, tạo ra một không gian bán lẻ kỹ thuật số ngay trong những nơi tưởng như khó thay đổi nhất. Thanh toán số đã trở thành thói quen, song điều quan trọng hơn là từng hộ kinh doanh bắt đầu gắn hoạt động bán hàng với dữ liệu, hóa đơn điện tử, quản lý tồn kho và chi phí. Các công cụ như phần mềm quản lý bán hàng, hóa đơn điện tử, thanh toán số, thương mại điện tử giúp hộ kinh doanh giảm thời gian ghi chép thủ công, hạn chế sai sót, tiết kiệm chi phí vận hành và từng bước hình thành dữ liệu phục vụ hoạt động kinh doanh. Một câu nói đáng chú ý từ hội nghị là: “Nếu hộ kinh doanh không chủ động thay đổi phương thức và mô hình kinh doanh thì sẽ rất khó cạnh tranh trong bối cảnh hiện nay”. Thực tế, nhiều hộ đã biết dùng TikTok, Facebook để bán hàng, nhưng thiếu nền tảng quản trị bài bản; chính sách hỗ trợ hiện nay giúp họ gắn bán hàng đa kênh với quản lý số hóa, thay vì chỉ chạy theo xu hướng mạng xã hội.
Chiến lược nâng năng lực cạnh tranh đến 2026: điều kiện để Bắc Ninh không "bỏ quên" hộ kinh doanh
Đến hết năm 2026, Bắc Ninh đặt mục tiêu 100% cửa hàng, hộ kinh doanh bán buôn, bán lẻ được tiếp cận thông tin về chương trình chuyển đổi số và tổ chức tối thiểu một hội thảo hoặc lớp tập huấn cho hộ kinh doanh tại mỗi xã, phường trước ngày 30/11/2026. Tham vọng này chỉ có ý nghĩa nếu thước đo là hiệu quả sử dụng thực tế, chứ không phải số lượng tài khoản mở ra rồi bỏ đấy. Cách tiếp cận “Nhà nước kiến tạo – doanh nghiệp đồng hành – người dân và hộ kinh doanh là trung tâm thụ hưởng” buộc chính quyền phải phân công nhiệm vụ rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, trong khi doanh nghiệp công nghệ như VNPT, Viettel, MISA, Sapo, Bkav, EFFECT, P.A Việt Nam và Techcombank phải cung cấp giải pháp thực sự phù hợp với quy mô nhỏ lẻ. Nếu Bắc Ninh duy trì được kỷ luật thực thi này, chợ 4.0 và bán lẻ kỹ thuật số sẽ không chỉ là khẩu hiệu, mà trở thành lợi thế cạnh tranh dài hạn của cả hệ sinh thái hộ kinh doanh – một tài sản mà các địa phương khác buộc phải quan sát và học hỏi.
