“Chợ 4.0” là gì và vì sao Bắc Ninh đặt cược vào hộ kinh doanh?
“Chợ 4.0 Bắc Ninh” là mô hình chuyển đổi số toàn diện cho chợ truyền thống và hộ kinh doanh, kết hợp thanh toán không tiền mặt, phần mềm quản lý bán hàng, hóa đơn điện tử và thương mại điện tử nhỏ, nhằm biến những cửa hàng, sạp chợ vốn vận hành thủ công thành các điểm bán lẻ được số hóa, có dữ liệu và hiện diện trên môi trường số một cách bài bản. Bắc Ninh chọn đi đầu ở cấp độ hộ kinh doanh vì hiểu rằng kinh tế số không thể chỉ dừng ở khu công nghiệp và doanh nghiệp lớn. Khi mô hình Chợ 4.0 đã được triển khai tại hầu hết các chợ truyền thống trên địa bàn, câu hỏi không còn là “có làm hay không” mà là “làm quyết liệt tới từng hộ hay chấp nhận bỏ lại họ phía sau?”.
Nền tảng thuận lợi: kinh tế số mạnh nhưng bán lẻ vẫn lạc hậu
Nhìn vào các con số, có thể thấy Bắc Ninh có đủ nền tảng để thử nghiệm một cuộc cách mạng bán lẻ số. Năm 2025, kinh tế số chiếm 46,3% GRDP, cao nhất cả nước; thanh toán không dùng tiền mặt đạt khoảng 80% tổng số giao dịch. Đây là phát biểu mà các địa phương khác khó có thể bắt chước trong ngắn hạn. Nhưng nghịch lý là khu vực được coi là “xương sống” của thương mại địa phương – 106.537 hộ kinh doanh đang hoạt động, gần gấp đôi số doanh nghiệp – lại gần như đứng ngoài cuộc chơi số hóa bán lẻ. Mới hơn 2.000 hộ dùng phần mềm quản lý bán hàng, chưa đến 2% tổng số. Bắc Ninh vì thế đang đối mặt một khoảng trống nguy hiểm: hạ tầng và thói quen thanh toán số đi trước, nhưng năng lực quản trị, kê khai và kinh doanh trên môi trường số của phần lớn hộ vẫn dậm chân tại chỗ.
Thay đổi bắt buộc: áp lực thuế khoán bị xóa và cuộc chơi dữ liệu
Điểm mấu chốt khiến chương trình chuyển đổi số hộ kinh doanh không còn là lựa chọn, mà thành yêu cầu bắt buộc, chính là thay đổi về thuế. Từ ngày 1/1/2026, hình thức thuế khoán đối với hộ kinh doanh bị xóa bỏ, các hộ chuyển sang phương thức kê khai, đòi hỏi có sổ sách, hóa đơn và dữ liệu bán hàng. Nếu tiếp tục ghi chép thủ công, chủ hộ sẽ phải gánh thêm áp lực giấy tờ, sai sót và tranh chấp. Ngược lại, sử dụng phần mềm bán hàng, hóa đơn điện tử, thanh toán số và thương mại điện tử nhỏ giúp họ đơn giản hóa việc ghi chép, kê khai, theo dõi doanh thu, chi phí, hàng tồn kho và hiệu quả kinh doanh. Về bản chất, Bắc Ninh đang dùng sức ép pháp lý như một đòn bẩy buộc khu vực hộ kinh doanh phải bước vào nền kinh tế dữ liệu – và đó là lựa chọn thẳng thắn, dù không dễ chịu.
Lộ trình “nhận thức đến hành động”: liệu có đủ đi vào từng sạp chợ?
Ngày 20/8/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với UBND tỉnh Bắc Ninh tổ chức hội nghị triển khai thí điểm hỗ trợ cửa hàng, hộ kinh doanh bán buôn, bán lẻ chuyển đổi số trên địa bàn tỉnh. Thay vì cách làm tuyên truyền chung chung, kế hoạch được thiết kế theo lộ trình “từ nhận thức đến hành động”. Giai đoạn đầu, hộ được tiếp cận thông tin qua báo chí, mạng xã hội, phát thanh, truyền hình, lớp tập huấn tại xã, phường và làm việc trực tiếp tại điểm kinh doanh. Sau đó, từng hộ được tư vấn đánh giá hiện trạng để chọn giải pháp phù hợp: phần mềm quản lý, hóa đơn điện tử, chữ ký số, tên miền .biz.vn, website và các kênh kinh doanh online. Mục tiêu đến hết năm 2026 là 100% cửa hàng, hộ bán buôn, bán lẻ được tiếp cận thông tin về chương trình, trong đó 10.000 hộ được tư vấn, trải nghiệm nền tảng số, phấn đấu tối thiểu 50% cài đặt phần mềm hoặc nền tảng. Cách tiếp cận này đủ bài bản, nhưng câu hỏi còn lại là chất lượng hỗ trợ tại tuyến xã, phường có bám sát tới từng sạp chợ hay không.
Tham vọng 100% hộ kinh doanh số hóa: cơ hội hay rủi ro bị bỏ lại?
Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh tinh thần “Nhà nước kiến tạo – doanh nghiệp đồng hành – người dân và hộ kinh doanh là trung tâm thụ hưởng” trong kế hoạch thí điểm. Đồng hành có 8 doanh nghiệp và đơn vị cung cấp nền tảng số, từ phần mềm quản lý, giải pháp thương mại điện tử nhỏ tới ngân hàng hỗ trợ thanh toán và tài chính. Nếu triển khai đúng, chuyển đổi số hộ kinh doanh có thể giúp Bắc Ninh tạo ra lớp thương nhân số mới: biết dùng dữ liệu, quen số hóa bán lẻ, xuất hóa đơn điện tử, hiện diện trên mạng và cạnh tranh rộng hơn thị trường chợ truyền thống. Nhưng mục tiêu ít nhất 50% trong 10.000 hộ được cài đặt nền tảng, và tham vọng 100% hộ được tiếp cận chương trình, sẽ tạo ra khoảng cách rõ rệt giữa nhóm nhanh nhạy và nhóm ngại thay đổi. Bắc Ninh chấp nhận rủi ro đó để đổi lại một nền thương mại địa phương minh bạch hơn, có sức bật hơn trong kỷ nguyên số – và đó là lựa chọn mang tính chiến lược, không thể chờ đợi thêm.
