Sáp nhập trường học và câu chuyện tiết dạy: giáo viên cần nắm luật để tự bảo vệ mình
Sau sáp nhập trường học và tinh gọn mạng lưới, định mức tiết dạy giáo viên là số tiết giảng dạy trung bình mỗi tuần được Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định theo từng cấp học, từng loại hình trường, gắn với thời gian làm việc theo năm học và các chính sách giảm tải cụ thể cho giáo viên kiêm nhiệm và cán bộ quản lý quay lại đứng lớp.
Trọng tâm cần nhìn thẳng: sau sáp xếp, rất nhiều giáo viên quản lý dôi dư được đưa trở lại đứng lớp, nhưng không ít người vẫn nghĩ mình được hưởng định mức 2 hoặc 4 tiết như khi còn là hiệu trưởng, phó hiệu trưởng. Đó là suy nghĩ nguy hiểm cho chính quyền lợi của họ. Việc sắp xếp, tinh gọn mạng lưới trường học đang kéo theo những thay đổi đáng chú ý về tổ chức nhân sự trong ngành giáo dục, và nếu giáo viên không nắm luật, họ dễ chấp nhận khối lượng công việc hoặc giảm tải sai so với quy định. Bài viết này đứng về phía người dạy, giải thích rõ cách tính tiết dạy giáo viên, chính sách giảm tải và điểm khác biệt của giáo viên quản lý sau sáp nhập, để mỗi thầy cô có thể đối thoại với nhà trường bằng hiểu biết chứ không bằng cảm tính.
Định mức tiết dạy giáo viên sau sáp nhập: không còn là 2 hay 4 tiết cho người từng làm quản lý
Điểm mấu chốt đầu tiên: khi chuyển sang trực tiếp giảng dạy, cán bộ quản lý không còn áp dụng định mức tiết dạy dành cho hiệu trưởng, phó hiệu trưởng mà thực hiện theo định mức tương ứng với vị trí giáo viên và cấp học được phân công. Nói rõ hơn, chiếc “áo” quản lý đã cởi thì định mức cũng phải thay, không thể ôm mãi đặc quyền cũ.
Đối với giáo viên phổ thông, định mức tiết dạy trung bình trong tuần được xác định như sau: giáo viên tiểu học 23 tiết/tuần, giáo viên THCS 19 tiết/tuần, giáo viên THPT 17 tiết/tuần. Như vậy, việc sắp xếp lại nhân sự không đồng nghĩa với việc cán bộ quản lý dôi dư tiếp tục được áp dụng định mức 2 tiết hoặc 4 tiết/tuần vốn dành cho hiệu trưởng, phó hiệu trưởng. Do đó, sau quá trình sắp xếp, nếu cán bộ quản lý dôi dư được bố trí làm giáo viên trực tiếp đứng lớp, số tiết phải thực hiện có thể tăng đáng kể so với thời điểm còn giữ chức vụ quản lý. Đây là thực tế đôi khi gây “sốc”, nhưng đó cũng là cách hệ thống trả lại sự công bằng giữa người trực tiếp dạy học và người làm quản lý.
Tiết dạy giáo viên gắn với thời gian làm việc 42 tuần, không chỉ là số tiết đứng lớp
Nhiều người nhìn định mức 17 hay 23 tiết rồi vội kết luận giáo viên “dạy ít”, nhưng cách hiểu đó bỏ qua cả cấu trúc thời gian làm việc theo năm học mà Bộ Giáo dục và Đào tạo đã quy định. Thời gian làm việc của giáo viên được tính theo năm học; Thông tư 05/2025/TT-BGDĐT quy định thời gian làm việc của giáo viên phổ thông được thực hiện theo năm học và được quy đổi thành tiết dạy. Nói cách khác, số tiết chỉ là phần nổi của tảng băng.
Theo quy định, tổng thời gian làm việc của giáo viên phổ thông là 42 tuần trong một năm học. Trong đó, có 37 tuần thực hiện chương trình giáo dục (35 tuần dạy thực tế và 2 tuần dự phòng), 3 tuần dành cho học tập, bồi dưỡng chuyên môn, và 2 tuần chuẩn bị, tổng kết năm học. Một câu nói đáng trích lại ở đây: “Tổng thời gian làm việc của giáo viên phổ thông là 42 tuần trong một năm học”. Định mức tiết dạy vì vậy chỉ là một phần trong tổng thể chế độ làm việc, và mọi tranh luận về “giáo viên nhàn hay vất” đều phải nhìn đủ bức tranh 42 tuần, không chỉ chăm chăm vào thời khóa biểu.
Trường đặc thù và chính sách giảm tải: không phải ai cũng 23, 19 hay 17 tiết
Một sai lầm phổ biến khác là áp một con số tiết dạy giáo viên cho tất cả các trường. Không phải tất cả giáo viên đều áp dụng chung mức 23, 19 hoặc 17 tiết mỗi tuần. Đối với một số cơ sở giáo dục có tính chất đặc thù, định mức được điều chỉnh để phù hợp với điều kiện giảng dạy và đối tượng học sinh. Ví dụ, giáo viên tại trường phổ thông dân tộc bán trú cấp tiểu học có định mức 21 tiết/tuần, cấp THCS 17 tiết/tuần; tại trường phổ thông dân tộc nội trú, giáo viên THCS thực hiện 17 tiết/tuần, giáo viên THPT 15 tiết/tuần; với trường, lớp dành cho người khuyết tật, các mức tương ứng là 21, 17 và 15 tiết/tuần; giáo viên trường dự bị đại học có định mức 12 tiết/tuần.
Câu hỏi quan trọng hơn là: sau sáp nhập, khi trở lại đứng lớp, giáo viên – đặc biệt là giáo viên quản lý – có được giảm tiết nhờ kiêm nhiệm không? Khi trở lại đứng lớp, giáo viên có thể đồng thời đảm nhận một số nhiệm vụ khác trong nhà trường; trong những trường hợp được pháp luật quy định, giáo viên sẽ được giảm định mức tiết dạy tương ứng. Sau khi nhận nhiệm vụ giảng dạy, nếu các cựu cán bộ quản lý được giao kiêm nhiệm vị trí chuyên môn hoặc tổ chức trong trường, khối lượng tiết dạy hàng tuần của họ sẽ được giảm trực tiếp. Đây là chính sách giảm tải hợp lý, nhưng muốn hưởng đúng, giáo viên phải biết rõ mình đang ở loại hình trường nào, đảm nhiệm chức vụ gì và văn bản nào đang điều chỉnh quyền lợi của mình.
Giảm tiết khi kiêm nhiệm: quyền lợi có giới hạn, không phải “menu” cộng dồn vô hạn
Chính sách giảm tải là “phần thưởng” cho người gánh thêm việc, nhưng không phải là “menu” để ai cũng có thể cộng dồn vô hạn. Giáo viên chủ nhiệm, tổ trưởng, tổ phó hay những người kiêm nhiệm nhiệm vụ quản lý, chuyên môn khác đều có thể được giảm tiết theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Chẳng hạn, sau khi nhận nhiệm vụ giảng dạy, nếu cựu cán bộ quản lý làm chủ nhiệm ở cấp THCS, họ được giảm 4 tiết/tuần; nếu làm chủ nhiệm ở trường dự bị đại học, mức giảm là 3 tiết/tuần.
Tuy nhiên, điểm đáng lưu ý là cơ chế giảm tiết không có nghĩa giáo viên có thể cộng dồn không giới hạn tất cả các nhiệm vụ kiêm nhiệm. Circular 05/2025/TT-BGDĐT cũng đặt ra nguyên tắc kiểm soát số nhiệm vụ kiêm nhiệm để bảo đảm chất lượng chuyên môn: mỗi giáo viên không được giữ quá hai nhiệm vụ kiêm nhiệm được hưởng chế độ giảm định mức tiết dạy. Một nguyên tắc quan trọng khác là việc xác định chế độ giảm định mức tiết dạy phải tránh tình trạng hưởng trùng chính sách. Nói thẳng, nếu không hiểu quy định này, giáo viên có thể tưởng mình đang “được ưu ái”, nhưng thực chất là đang vi phạm trần kiêm nhiệm và tự đẩy bản thân vào thế quá tải, chất lượng dạy học đi xuống.
Kết luận: hiểu luật để thương lượng công bằng, không chỉ để “thuộc bài”
Việc sáp nhập trường học không chỉ là chuyện bảng tên và con dấu, mà là cuộc tái cấu trúc sâu về tổ chức nhân sự trong ngành giáo dục. Theo ước tính, sau khi sắp xếp, khoảng 32.652 cán bộ quản lý dôi dư sẽ được bố trí làm giáo viên trực tiếp giảng dạy. Trong bối cảnh đó, không ai khác ngoài chính giáo viên phải nắm chắc cách tính tiết dạy, thời gian làm việc 42 tuần, định mức cho từng loại hình trường, và giới hạn của chính sách giảm tải.
Một trong những vấn đề được nhiều giáo viên quan tâm là khi cán bộ quản lý dôi dư được bố trí trở lại vị trí giảng dạy, định mức tiết dạy sẽ được tính như thế nào. Câu trả lời đã có trong các quy định cụ thể của Bộ Giáo dục và Đào tạo về thời gian làm việc, định mức tiết dạy và chế độ giảm tải khi kiêm nhiệm. Phần còn lại là thái độ chủ động: đọc, hỏi, lưu lại các điều khoản liên quan đến mình, và sẵn sàng đối thoại với ban giám hiệu trên cơ sở văn bản chứ không chỉ trên lời nhắc miệng. Hiểu luật không phải để tranh cãi mà để thương lượng công bằng – đó mới là tâm thế xứng đáng của một đội ngũ nhà giáo chuyên nghiệp trong thời kỳ tinh gọn.
