Sắp xếp xong, áp lực vẫn dồn lên lớp học
Giáo dục Gia Lai sau sắp xếp là quá trình tổ chức lại mạng lưới trường học và nguồn lực để duy trì việc dạy, học trên địa bàn rộng, nơi nhu cầu của từng cộng đồng không đồng đều. Đợt sắp xếp đã giúp bộ máy trường lớp cơ bản ổn định, nhưng không tự giải quyết được tình trạng lớp đông, thiếu nhân lực và phòng học chưa đáp ứng yêu cầu. Ngày 4/11, Đoàn giám sát số 401 của Ban Bí thư làm việc với Đảng ủy Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh; sáng 5/11, đoàn tiếp tục làm việc với phường Quy Nhơn Bắc và xã Canh Vinh để nghe các vướng mắc tại cơ sở. Đây là cách tiếp cận cần thiết: đánh giá sắp xếp không chỉ bằng số trường giảm, mà bằng việc học sinh có đủ chỗ học và giáo viên có thể dạy đúng yêu cầu hay không.
Năm học 2026–2027, tỉnh có 822 cơ sở giáo dục, gồm 717 cơ sở công lập và 105 cơ sở ngoài công lập. Ở phường Quy Nhơn Bắc, số trường công lập giảm từ 7 xuống 4, nhưng 169 lớp vẫn phục vụ 6.567 trẻ em, học sinh; tại xã Canh Vinh, số trường giảm từ 8 xuống 3, với 93 lớp và 2.630 học sinh. Những con số ấy cho thấy sáp nhập tổ chức không đồng nghĩa áp lực học tập giảm. Sĩ số bình quân ở Quy Nhơn Bắc là 46,5 học sinh mỗi lớp, vượt mức 40–42 em mà nhiều trường được thiết kế để đáp ứng. Lớp học chật khiến việc di chuyển, tổ chức hoạt động và quan tâm sát từng em khó hơn; đó là vấn đề trải nghiệm học tập, không chỉ là chỉ tiêu quản lý.
Thiếu giáo viên không thể bù mãi bằng hợp đồng
Toàn ngành còn thiếu 3.642 người, trong đó có 2.820 giáo viên và 822 nhân viên. Tỉnh đã phân bổ 2.842 hợp đồng lao động cho năm học 2026–2027, gồm 2.803 giáo viên và 39 nhân viên, qua đó cơ bản đáp ứng nhu cầu đứng lớp trực tiếp. Đây là giải pháp tình thế có ích, nhưng không thể thay thế một đội ngũ đủ biên chế, ổn định và phù hợp chuyên môn. Nếu việc tuyển dụng lâu dài không theo kịp nhu cầu, trường học vẫn phải xoay xở nhân sự, còn giáo viên khó có điều kiện dành thời gian cho những yêu cầu ngoài giờ lên lớp.
Khoảng trống nhân lực còn ảnh hưởng trực tiếp đến đổi mới dạy học. Ở bậc THCS, các môn Khoa học tự nhiên, Lịch sử và Địa lý đòi hỏi giáo viên có năng lực dạy tích hợp, trong khi công tác đào tạo đội ngũ chưa đáp ứng đầy đủ. Vì vậy, bổ sung người không nên chỉ là lấp đủ con số tổng thể: cần phân bổ theo môn học, cấp học và địa bàn, đồng thời bồi dưỡng đúng năng lực còn thiếu. Sở Giáo dục và Đào tạo kiến nghị xem xét bổ sung cho tỉnh 3.642 chỉ tiêu biên chế và không cắt giảm cơ học biên chế giáo dục tại miền núi, vùng biên giới, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Đề xuất ấy đáng được xem xét như điều kiện để duy trì chất lượng, chứ không phải yêu cầu hành chính đơn thuần.
Cơ sở vật chất trường học phải theo kịp nhu cầu
Thiếu phòng học phù hợp khiến cải cách chương trình khó đi vào thực tế. Quy Nhơn Bắc cho biết phòng học bộ môn, phòng chuyên môn và khu vực phục vụ dạy học tích hợp chưa đáp ứng đầy đủ; ngân sách địa phương chủ yếu đủ để hỗ trợ sửa chữa, cải tạo, còn công trình quy mô lớn vượt khả năng cân đối. Ở vùng biên, nhu cầu không chỉ là thêm phòng mà còn là điều kiện sinh hoạt và chăm sóc học sinh. Gia Lai đang triển khai 7 trường phổ thông nội trú liên cấp; cả 7 trường đã tổ chức dạy học tại cơ sở mới trong năm học 2026–2027, phục vụ 6.814 học sinh, trong đó 2.586 em nội trú và 4.228 em bán trú. Dù vậy, phản ánh tại một trường cho thấy chỉ có một nhân viên y tế chăm sóc học sinh nội trú, còn 9 phòng học có diện tích nhỏ, không đạt yêu cầu kỹ thuật.
Quy mô thiếu hụt cho thấy sửa chữa nhỏ lẻ sẽ không đủ. Nhu cầu đầu tư giai đoạn 2026–2030 lên tới 13.086 phòng học và công trình, gồm 8.086 phòng cần xây mới, kiên cố hóa hoặc làm phòng bộ môn; tổng nhu cầu vốn của hai đề án là 17.056 tỷ đồng, vượt khả năng cân đối ngân sách tỉnh. Vì vậy, kiến nghị ưu tiên vốn ngân sách Trung ương và các chương trình mục tiêu quốc gia cho cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, trường nội trú và bán trú là hướng tháo gỡ thiết thực. Nguồn lực cần ưu tiên nơi thiếu thốn nhất, nhất là địa bàn biên giới, thay vì phân bổ dàn trải theo cách chia đều.
Đo chất lượng bằng điều kiện học tập thực tế
Những điểm nghẽn không phủ nhận kết quả mà ngành đã đạt được: giai đoạn 2023–2026, chất lượng giáo dục phổ thông cơ bản được duy trì; số giải học sinh giỏi quốc gia tăng từ 101 trong năm học 2024–2025 lên 120 trong năm học 2025–2026. Nhưng thành tích không thể thay cho yêu cầu bảo đảm một lớp học đủ chỗ, một trường có đủ giáo viên và cơ sở phù hợp. Sắp xếp trường lớp chỉ có ý nghĩa khi giúp nguồn lực phục vụ học sinh tốt hơn, thay vì khiến địa phương phải tự xoay xở với sĩ số cao và nhân lực thiếu.
Bước tiếp theo cần gắn ba việc với nhau: bổ sung biên chế theo nhu cầu thực tế, ưu tiên đầu tư có trọng điểm cho vùng khó và bồi dưỡng giáo viên theo yêu cầu chương trình. Sở cũng kiến nghị rà soát Chương trình giáo dục phổ thông 2018, hoàn thiện lựa chọn môn học ở cấp THPT, hướng dẫn dạy hai buổi mỗi ngày và hỗ trợ phát triển giáo dục số. Đoàn giám sát cho biết sẽ tổng hợp khó khăn, vướng mắc và kiến nghị để báo cáo Ban Bí thư. Kết quả cuối cùng nên được đánh giá bằng điều học sinh và giáo viên cảm nhận mỗi ngày: lớp học có đủ không gian, người dạy có đúng chuyên môn và trường vùng biên có điều kiện chăm sóc các em hay chưa.
