Tín hiệu mới: hợp tác Việt Nam - Nhật Bản bước sang giai đoạn “thực chiến”
Hợp tác Việt Nam Nhật Bản trong các ngành công nghệ chiến lược hiện nay là tiến trình hai nước cùng kết nối nguồn lực, chia sẻ tri thức và triển khai những chương trình nghiên cứu, đào tạo, thử nghiệm công nghệ gắn với dự án cụ thể, nhằm hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có khả năng tạo ra sản phẩm, nhân lực và thị trường thực tế. Chiều 13/8, Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam - Nhật Bản được tổ chức tại Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) cơ sở Láng - Hòa Lạc, quy tụ cơ quan quản lý, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và các tổ chức quốc tế hai nước. Sự kiện này cho thấy hợp tác không còn dừng ở các tuyên bố thiện chí, mà chuyển trọng tâm sang thiết kế hệ sinh thái đổi mới sáng tạo địa phương, đặt nền trên công nghệ chiến lược và sự gắn kết thực chất giữa doanh nghiệp – viện – trường.
Bán dẫn: từ khẩu hiệu đào tạo đến Nhóm công tác chung Việt Nam - Nhật Bản
Nếu trước đây nói về phát triển nhân lực bán dẫn chủ yếu ở mức định hướng, thì lần này hai bên đã tạo ra một cấu trúc hành động cụ thể. Lĩnh vực bán dẫn đang được thúc đẩy theo hướng rõ ràng hơn với sự tham gia của Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI), Ủy ban Hợp tác Kinh tế và Công nghiệp Nhật Bản - ASEAN (AMEICC), Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam cùng cộng đồng doanh nghiệp Nhật Bản. Tại diễn đàn, các bên thống nhất thành lập Nhóm công tác phát triển nguồn nhân lực bán dẫn Việt Nam - Nhật Bản, với NIC là đầu mối quốc gia. Nhóm quy tụ doanh nghiệp bán dẫn Nhật và 4 trường đại học kỹ thuật trọng điểm ở Hà Nội, TP.HCM và Đà Nẵng, mở ra khả năng thiết kế chương trình đào tạo “sát công nghiệp”, chứ không chỉ dừng ở vài khóa học ngắn hạn.
Hòa Lạc công nghệ: biến một khu công nghệ cao thành không gian đổi mới sáng tạo sống
Điểm khác biệt đáng chú ý là hợp tác Việt Nam Nhật Bản không chỉ diễn ra trên giấy tờ, mà được “neo” vào một địa điểm cụ thể: Hòa Lạc công nghệ. Theo định hướng, Không gian đổi mới sáng tạo Việt Nam - Nhật Bản (Viet Nam-Japan Innovation Hub) sẽ được khai trương tại NIC Hòa Lạc, trong khuôn khổ dự án do Chính phủ Nhật Bản hỗ trợ và UNDP phối hợp triển khai. Mục tiêu là đưa NIC Hòa Lạc trở thành điểm hội tụ công nghệ, trí tuệ và nguồn lực của hai nước. Nói cách khác, Hòa Lạc không chỉ là khu đất dành cho doanh nghiệp công nghệ đến thuê, mà sẽ trở thành “phòng thí nghiệm mở” nơi doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và startup cùng nghiên cứu, thử nghiệm, ươm tạo và kết nối đầu tư để sinh ra sản phẩm và doanh nghiệp mới.
Công nghệ chiến lược: mạng lưới chuyên gia và áp lực tạo giá trị thật
Vấn đề của nhiều chương trình hợp tác quốc tế là dừng ở hội thảo, biên bản ghi nhớ và hình ảnh đẹp. Lần này, thông điệp được nhấn mạnh là phải chuyển nhanh từ kết nối nguồn lực sang nghiên cứu, thử nghiệm, đào tạo và triển khai dự án cụ thể trong các công nghệ chiến lược. AI, bán dẫn, lượng tử, robot, an ninh mạng… được coi là những công nghệ chiến lược vừa mở ra cơ hội tăng trưởng, vừa đặt ra yêu cầu làm chủ và thương mại hóa. Mạng lưới Công nghệ Chiến lược của NIC, sau một năm hoạt động, đã tổ chức đào tạo an ninh mạng, phát triển kỹ sư và tổ chức Hackathon quốc tế về tính toán lượng tử. Cách làm này cho thấy hướng đi đúng: xây mạng lưới chuyên gia, gắn với chương trình đào tạo và cuộc thi chuyên môn, để không gian đổi mới sáng tạo thực sự “có dòng chảy tri thức” chứ không chỉ là vài tòa nhà hiện đại.
Từ chiều rộng sang chiều sâu: hợp tác công nghệ phải được đo bằng sản phẩm
Niềm tin vào hợp tác Việt Nam Nhật Bản chỉ đáng giá khi nó chuyển thành công nghệ, nhân lực và thị trường cụ thể. Các bên đã nói rõ yêu cầu “chuyển các kết nối thành hành động, các ý tưởng thành dự án và các dự án có tiềm năng thành những kết quả cụ thể về công nghệ, đầu tư, nhân lực và thị trường”. Động lực chính đến từ bối cảnh Việt Nam xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là nền tảng của chiến lược tăng trưởng trong Nghị quyết 57-NQ/TW. Đồng thời, Nhật Bản được coi là một trong những đối tác hàng đầu nhờ nền tảng công nghiệp, khoa học công nghệ, nhân lực và hệ thống doanh nghiệp – trường – viện mạnh. Vấn đề còn lại là khả năng thực thi: nếu Nhóm công tác bán dẫn, Innovation Hub Hòa Lạc và các mạng lưới công nghệ chiến lược thực sự sinh ra sản phẩm, chuẩn nhân lực và doanh nghiệp mới, hợp tác sẽ bước hẳn sang chiều sâu; nếu không, mọi thứ sẽ quay lại vòng lặp khẩu hiệu quen thuộc.
