Thị trường lao động Mỹ giảm tốc: cú sốc 23.000 việc làm và thông điệp trung tâm
Thị trường lao động Mỹ là bức tranh tổng hợp về số việc làm được tạo ra, tỷ lệ thất nghiệp, mức tham gia lực lượng lao động và tăng trưởng tiền lương, phản ánh sức khỏe thực của nền kinh tế và là cơ sở quan trọng để Fed điều chỉnh chính sách lãi suất. Trong tháng 7, bức tranh đó bất ngờ chuyển gam màu xám khi bảng lương phi nông nghiệp giảm 23.000 việc làm, thay vì tăng thêm khoảng 80.000–83.000 như giới kinh tế kỳ vọng. Đây là tháng giảm đầu tiên kể từ tháng 2, chấm dứt chuỗi tăng liên tục và gửi đi tín hiệu rõ ràng: động cơ tuyển dụng Mỹ yếu đi, và quỹ đạo chính sách tiền tệ không thể cứ “tự động” hướng tới tăng lãi suất thêm nữa.
Quan trọng hơn, cú giảm việc làm tháng 7 diễn ra trong bối cảnh Fed vừa thể hiện lập trường cứng rắn hơn với lạm phát và thị trường tài chính trước đó còn nghiêng về khả năng tăng lãi suất vào cuộc họp tháng 9. Khi dữ liệu thực tế quay đầu, câu hỏi không còn là Fed có thể thắt chặt thêm bao nhiêu, mà là họ dám đi xa tới đâu nếu cái giá phải trả là một thị trường lao động ngày càng mong manh. Việc mất việc làm, tăng trưởng tiền lương chậm lại và lực lượng lao động co hẹp cùng lúc là tín hiệu mà một ngân hàng trung ương thận trọng không thể bỏ qua.
Tuyển dụng Mỹ yếu và lương chững lại: áp lực lạm phát đang nguội dần
Đi sâu vào cấu trúc giảm việc làm tháng 7 cho thấy mức độ suy yếu rộng hơn kỳ vọng. Bảng lương phi nông nghiệp chỉ còn tăng bình quân 34.000 việc làm mỗi tháng trong 12 tháng qua sau các đợt điều chỉnh giảm dữ liệu, trong khi tháng 5 và tháng 6 lần lượt bị hạ tổng cộng 103.000 việc làm so với ước tính ban đầu. Khu vực công, đặc biệt giáo dục thuộc chính quyền địa phương, mất khoảng 50.000 việc làm; bán lẻ giảm 19.000; tài chính mất thêm 14.000. Khu vực tư nhân dù vẫn tạo khoảng 30.000 việc làm nhưng đây là con số khiêm tốn với một nền kinh tế lớn, phản ánh nhu cầu tuyển dụng Mỹ yếu hơn hẳn so với giai đoạn trước.
Tiền lương – mối lo cố hữu của Fed khi nói về lạm phát – cũng đang hạ nhiệt. Thu nhập bình quân theo giờ chỉ tăng 2 xu trong tháng, kéo tốc độ tăng lương 12 tháng xuống 3,2%, thấp hơn mức 3,5% thị trường chờ đợi và là mức thấp nhất kể từ tháng 5/2021. Nói cách khác, áp lực lạm phát từ phía chi phí lao động đang giảm. Một câu nói đáng chú ý từ báo cáo là: “Thu nhập bình quân theo giờ của lao động khu vực tư nhân chỉ tăng khoảng 0,1%, đưa tăng trưởng lương năm xuống 3,2%”, cho thấy đà tăng giá do cầu lao động nóng đã dịu đi đáng kể. Đó là nền tảng hợp lý để Fed cân nhắc tạm dừng thắt chặt, thay vì tiếp tục đẩy chi phí vốn lên cao.
Lực lượng lao động co hẹp: tỷ lệ thất nghiệp đẹp nhưng chất lượng xấu
Một điểm dễ gây ngộ nhận là tỷ lệ thất nghiệp giảm từ 4,2% xuống 4,1% được xem như tín hiệu tích cực. Nhưng bức tranh phía sau lại khá đáng lo: tỷ lệ tham gia lực lượng lao động rơi xuống 61,4%, mức thấp nhất trong hơn 5 năm rưỡi. Nghĩa là khoảng 264.000 người đã rời thị trường lao động trong tháng, và phần nào “làm đẹp” tỷ lệ thất nghiệp bằng cách… bỏ cuộc tìm việc. Một thị trường lao động lành mạnh không chỉ cần tỷ lệ thất nghiệp thấp, mà còn cần lực lượng lao động rộng và tích cực.
Xu hướng này cho thấy người lao động ngày càng bi quan hoặc cảm thấy bấp bênh trước triển vọng tuyển dụng. Sự sụt giảm trong các ngành nhạy cảm như bán lẻ và tài chính cho thấy doanh nghiệp đang cẩn trọng hơn với nhu cầu trong tương lai. Trong khi đó, y tế – động lực lớn nhất thời gian qua – chỉ tạo thêm 22.000 việc làm, thấp hơn nhiều mức bình quân 36.000 việc làm/tháng của một năm gần đây. Nếu ngay cả ngành vốn được coi là “phòng thủ” cũng bớt tuyển người, đó là dấu hiệu rõ ràng rằng chu kỳ tăng nóng của thị trường lao động Mỹ đã kết thúc.
Fed đứng trước ngã ba đường: kiềm chế lạm phát hay bảo vệ việc làm?
Dữ liệu tháng 7 đến đúng lúc Fed đang tranh luận hướng đi chính sách. Dù thị trường lao động đã cải thiện so với giai đoạn trì trệ trước đó, lạm phát – đo bằng chỉ số PCE – vẫn cao hơn đáng kể mục tiêu 2% và tăng 3,7% so với cùng kỳ trong tháng 6. Một số quan chức Fed từng phát tín hiệu sẵn sàng tăng lãi suất ngay trong tháng 9 nếu lạm phát không hạ thêm. Tuy nhiên, sau cuộc họp cuối tháng 7, Fed đã giữ nguyên biên độ lãi suất mục tiêu ở 3,5–3,75% với tỷ lệ biểu quyết 9–3, cho thấy nội bộ còn chia rẽ. Khi báo cáo việc làm yếu được công bố, cán cân thị trường thay đổi nhanh chóng: xác suất Fed tăng 25 điểm cơ bản trong tháng 9 giảm xuống khoảng 40–44%, và các công cụ định giá cho thấy kịch bản giữ nguyên lãi suất lại chiếm ưu thế.
Vấn đề là dữ liệu việc làm yếu chưa đủ để bảo đảm Fed dừng thắt chặt vĩnh viễn. Giá năng lượng có nguy cơ tăng trở lại, lạm phát vẫn trên mục tiêu, trong khi Fed phải bảo vệ uy tín chống lạm phát của mình. Theo một đánh giá, “báo cáo việc làm yếu có thể giảm áp lực buộc Fed tăng lãi suất ngay trong tháng 9, nhưng số liệu lạm phát công bố trong tuần tới vẫn đóng vai trò quyết định”. Nói cách khác, Fed sẽ không vội hạ lãi suất, nhưng cũng khó biện minh cho việc tăng thêm nếu thị trường lao động tiếp tục mất việc và tiền lương chững lại. Thái độ “dữ liệu dẫn đường” là lựa chọn hợp lý, kể cả khi điều đó khiến nhà đầu tư phải chấp nhận một giai đoạn bất định dài hơn.
Thị trường định giá lại rủi ro: Fed nên ưu tiên gì trong các tháng tới?
Sau báo cáo việc làm, thị trường tài chính phản ứng khá tích cực. Chứng khoán tăng điểm, lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn ngắn và dài đều giảm, đồng USD suy yếu so với rổ tiền tệ chính. Đó là cách nhà đầu tư “bỏ phiếu” cho kịch bản Fed sẽ trì hoãn tăng lãi suất thêm, ít nhất trong ngắn hạn. Các công cụ theo dõi kỳ vọng chính sách cho thấy xác suất Fed tăng lãi suất trong tháng 9 đã giảm xuống vùng khoảng 40–44%, trong khi khả năng tăng vào tháng 10 cũng chỉ được định giá ở mức chưa đến 60%. Rõ ràng, câu chuyện không còn là liệu Fed có tiếp tục tăng lãi suất hay không, mà là khi nào ngân hàng trung ương này thừa nhận rằng rủi ro đang nghiêng dần về phía tăng trưởng và việc làm.
Từ góc độ chính sách, ưu tiên hợp lý cho Fed trong các tháng tới là chấp nhận lạm phát hạ chậm nhưng chắc, đổi lại tránh đẩy nền kinh tế vào suy giảm sâu. Thị trường lao động Mỹ đang phát tín hiệu rõ ràng: giảm việc làm tháng 7, tuyển dụng Mỹ yếu, tiền lương tăng chậm và lực lượng lao động co lại không phải là môi trường để thử độ “cứng” của nền kinh tế bằng những đợt tăng lãi suất mới. Bước tiếp theo sẽ phụ thuộc nhiều vào dữ liệu lạm phát sắp công bố; nếu giá cả tiếp tục hạ nhiệt, Fed có thêm lý do giữ nguyên lãi suất, còn nếu áp lực giá tăng lại, kịch bản thắt chặt vẫn chưa thể loại trừ. Nhưng trong mọi trường hợp, bài toán lớn nhất của Fed lúc này là khôi phục sự cân bằng mong manh giữa kiềm chế lạm phát và bảo vệ việc làm – trước khi niềm tin của cả người lao động lẫn nhà đầu tư bị bào mòn.
