Khoản vốn lớn đi cùng phạm vi thu hồi rộng
Metro số 2 Thủ Dầu Một – TP.HCM là tuyến đường sắt đô thị dài khoảng 33,2 km, kết nối ga S5 thuộc tuyến metro số 1 Bình Dương – Suối Tiên với ga Tao Đàn tại Bến Thành, gồm đoạn ngầm và đoạn trên cao. UBND TP.HCM đã phê duyệt dự án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phục vụ tuyến với tổng vốn hơn 36.586 tỷ đồng từ ngân sách thành phố. Quy mô khoản chi cho thấy giải phóng mặt bằng không phải phần việc phụ, mà là điều kiện quyết định để kế hoạch khởi công cuối năm 2026 có thể tiến lên. Thành phố dự kiến thu hồi khoảng 85,82 ha đất, ảnh hưởng 2.652 trường hợp; vì vậy, tốc độ thi công sẽ phụ thuộc không kém vào cách xử lý quyền lợi của người dân.
Diện tích dự kiến thu hồi gồm khoảng 24,73 ha đất ở, gần 46,9 ha đất nông nghiệp, khoảng 6,07 ha đất phi nông nghiệp khác và hơn 8,13 ha đất sông ngòi, kênh rạch, giao thông, năng lượng, thủy lợi. Tuyến dài 33,2 km đi qua 16 phường, được quy hoạch 24 nhà ga và depot Hiệp Bình Phước rộng khoảng 26,8 ha. Những con số này cho thấy tác động trải trên nhiều loại đất và địa bàn, nên một phương án chung khó thay thế việc kiểm đếm, xác minh cụ thể từng thửa và từng trường hợp.
Con số bồi thường chỉ có ý nghĩa khi người dân được bảo đảm quyền lợi
Trong 2.652 trường hợp bị ảnh hưởng, 560 trường hợp bị thu hồi toàn bộ đất, gồm 558 hộ gia đình, cá nhân và 2 tổ chức; 2.092 trường hợp còn lại bị thu hồi một phần. Với các hộ mất toàn bộ đất, câu hỏi cấp thiết không chỉ là mức bồi thường mà còn là nơi ở, thời điểm bàn giao và khả năng duy trì sinh kế sau di dời. Vì thế, tái định cư metro cần được chuẩn bị trước khi thu hồi, thay vì để người dân tự xoay xở sau khi phương án đã chốt. Thành phố yêu cầu bảo đảm điều kiện bố trí tái định cư trước khi thu hồi đất đối với các trường hợp thuộc diện phải bố trí.
TP.HCM dự kiến rà soát quỹ nhà, đất tại các khu tái định cư hiện có ở phường Phú Lợi, Thuận An và các khu vực liên quan; đồng thời nghiên cứu bổ sung quỹ phù hợp với nhu cầu thực tế. Nhu cầu tái định cư và tạm cư cụ thể chỉ được xác định sau kiểm đếm, xác minh điều kiện từng trường hợp và phê duyệt phương án. Đây là trình tự hợp lý, nhưng chất lượng thực hiện sẽ được đo bằng việc người dân nhận được lựa chọn phù hợp và thông tin rõ ràng, không chỉ bằng việc hoàn thành thủ tục.
Tam Bình công khai dự thảo: bước tham vấn phải đi vào thực chất
Phường Tam Bình đang lấy ý kiến người dân về dự thảo phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Tại địa bàn này, dự kiến thu hồi hơn 246.600 m², ảnh hưởng khoảng 194 trường hợp; 42 trường hợp dự kiến đủ điều kiện bố trí tái định cư. Dự thảo nêu giá đất ở cao nhất hơn 77,1 triệu đồng/m² tại vị trí 1 tiếp giáp đường số 12, thuộc phường Tam Bình cũ. Đây là mức ghi trong dự thảo cho một vị trí cụ thể, không nên hiểu là đơn giá áp dụng đồng loạt cho mọi thửa đất.
Việc công khai dự thảo mở cơ hội để người dân kiểm tra thông tin và nêu ý kiến trước khi phương án được hoàn tất. Đối thoại, tiếp nhận và giải quyết kiến nghị chính đáng cần được xem là phần cốt lõi của bồi thường metro, bởi sai lệch về diện tích, nguồn gốc đất hay điều kiện tái định cư có thể kéo dài tiến độ và làm giảm niềm tin. Với 194 trường hợp tại Tam Bình, tham vấn chỉ có giá trị khi phản hồi được xử lý minh bạch và người dân biết căn cứ giải quyết.
Lịch 2026–2027 sẽ kiểm chứng khả năng triển khai
Nguồn vốn bồi thường lấy từ ngân sách thành phố; công tác này dự kiến triển khai trong giai đoạn 2026–2027. Theo kế hoạch, từ tháng 10/2026 đến tháng 2/2027, các địa phương sẽ điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm, xác định nguồn gốc đất, xây dựng giá đất và lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Với mục tiêu khởi công vào cuối năm 2026 và hoàn thành năm 2030, quỹ thời gian đặt ra khá gấp: tiến độ không thể chỉ dựa trên việc phê duyệt vốn mà còn cần dữ liệu chính xác và phối hợp liên tục giữa các phường, cơ quan chuyên môn và chủ đầu tư.
Metro Thủ Dầu Một có thể tạo kết nối đường sắt đô thị quan trọng, nhưng không nên đánh đổi sự công bằng trong giải phóng mặt bằng để chạy theo mốc khởi công. Ưu tiên bàn giao theo từng đoạn tuyến có thể giúp tập trung vào vị trí cần thi công trước; song điều đó chỉ thuyết phục nếu quyền lợi và nơi ở của các hộ thuộc diện di dời đã được xử lý đầy đủ. Hơn 36.586 tỷ đồng là nguồn lực lớn, nhưng kết quả cần được đánh giá bằng phương án rõ ràng, tái định cư sẵn sàng và người dân có cơ hội phản hồi thực chất.
