Quy định 20% AI: một ranh giới mang tính biểu tượng
Giới hạn AI sáng tạo trong Liên hoan truyền hình, phát thanh, điện ảnh Công an nhân dân lần thứ 15 là quy định cho phép sử dụng trí tuệ nhân tạo tối đa 20% trong các khâu hiệu ứng, đồ họa minh họa, nhưng không chấp nhận AI can thiệp vào nội dung cốt lõi của tác phẩm, qua đó khẳng định vai trò trung tâm của tư duy và trải nghiệm con người trong sáng tạo nghe nhìn. Đây không phải một con số mang tính kỹ thuật tuyệt đối, mà là thông điệp chính trị – nghề nghiệp: công nghệ được chào đón, nhưng không được phép lấn át người làm nghề. Trong bối cảnh liên hoan đã nhận 737 tác phẩm, gồm 432 truyền hình, 276 phát thanh và 29 điện ảnh, cùng 47 thí sinh thi phát thanh viên, MC, quy định 20% AI trở thành tiêu chuẩn sáng tác AI đầu tiên được công khai trong một sân chơi chuyên ngành của lực lượng công an.
Vì sao là 20%, không phải 80%? Cách nhìn của nhà tổ chức
Điểm thú vị là chính ban tổ chức thừa nhận chưa có thước đo kỹ thuật hoàn chỉnh để tính toán tỷ lệ AI tối ưu cho mọi thể loại. Trung tướng Đỗ Triệu Phong giải thích mốc 20% trước hết là một giới hạn thử nghiệm, tạo căn cứ theo dõi, kiểm chứng và tổng kết việc dùng AI trong sáng tác. Nói cách khác, đây là cơ chế cân bằng: đủ mở để khuyến khích đổi mới công nghệ, nhưng đủ chặt để bảo vệ phần sáng tạo do con người quyết định. "Ở bước đầu, chúng tôi muốn nhấn mạnh phần sáng tạo do con người quyết định" là câu nói cho thấy rõ ưu tiên: chất lượng, sự trung thực và trách nhiệm xã hội của tác phẩm quan trọng hơn mọi phép tính cơ học về phần trăm. Quy định 20% AI vì thế là một ranh giới mềm, có thể thay đổi, nhưng đặt nền cho tiêu chuẩn sáng tác AI trong ngành truyền thông công an.
Trường Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội: nhiều góc nhìn, một nỗi lo chung
Trong khi liên hoan điện ảnh công an chấp nhận quy định 20% AI, Trường ĐH Sân khấu – Điện ảnh Hà Nội lại cho thấy bức tranh đa thanh về cách ứng xử với công nghệ này. TS Vũ Đình Toán khẳng định tư duy mỹ thuật của nghệ sĩ là giá trị không thể thay thế, bởi AI chỉ vận hành trên thuật toán và dữ liệu có sẵn, không có tư duy sáng tạo như con người. Ngược lại, Khoa Nhiếp ảnh nhìn nhận AI như công cụ hỗ trợ kỹ thuật, nhưng nhấn mạnh giá trị của nhiếp ảnh gia nằm ở cách nhìn, cách kể chuyện và trách nhiệm với hình ảnh tạo ra. Đáng chú ý, ở hạng mục AI trong phim ngắn tại Liên hoan nghệ thuật Chuyện thanh xuân, ban tổ chức kiên quyết không chấp nhận tác phẩm sử dụng AI, vẫn chấm theo chuẩn phim ngắn truyền thống với các quy chuẩn kinh điển từ khâu bắt đầu đến khi hoàn thành. Điều này cho thấy giới học thuật đang thận trọng hơn cả các sân chơi nghề nghiệp khi đặt ra tiêu chuẩn sáng tác AI.
Tác động tới người làm báo, làm phim và công chúng xem nhanh
Ở phía lực lượng công an, sự chuyển dịch sang video nền tảng số và podcast với 188 tác phẩm dự thi phản ánh rõ văn hóa "xem nhanh" trên điện thoại, mạng xã hội, video ngắn. Trong bối cảnh đó, AI trở thành công cụ vừa hỗ trợ vừa cạnh tranh với nhà báo: nó có thể tổng hợp khối lượng tài liệu lớn, gợi mở cách tiếp cận, rút ngắn công đoạn nghiên cứu, phát triển ý tưởng, phác thảo kịch bản, xây dựng hồ sơ nhân vật. Nhưng AI không thể thay thế trách nhiệm kiểm chứng thông tin, lựa chọn góc nhìn và thông điệp của tác phẩm. Người làm truyền hình đa nền tảng được nhắc rằng mục tiêu cuối cùng không phải chạy theo mọi chỉ số nền tảng, mà là đưa nội dung đáng tin cậy đến đúng người cần tiếp cận bằng hình thức phù hợp. Giới hạn AI sáng tạo vì thế không chỉ bảo vệ nghề, mà còn bảo vệ quyền được tiếp cận thông tin chính xác của công chúng.
Tiêu chuẩn mới cho sáng tác AI: cơ hội hay rào cản?
Nhìn rộng hơn, quy định 20% AI tại liên hoan điện ảnh công an không phải để kìm hãm công nghệ, mà để buộc người làm nghề đặt câu hỏi: mình dùng AI vào việc gì, ở mức nào thì còn giữ được dấu ấn trí tuệ và trải nghiệm con người. Khi các trường nghệ thuật vẫn chấm phim ngắn theo chuẩn truyền thống, còn sân chơi nghề nghiệp bắt đầu chấp nhận một tỷ lệ AI có kiểm soát, ngành sáng tạo đang hình thành tiêu chuẩn sáng tác AI dựa trên hai trụ cột: minh bạch quy trình sản xuất và ưu tiên chất lượng, sự trung thực của tác phẩm. Đây là cơ hội để nhà báo, đạo diễn, nhà sản xuất học cách dùng AI như trợ lý, không như người thay thế. Ai biết tận dụng công nghệ để giảm việc lặp lại, nhưng vẫn giữ được chiều sâu nội dung và trách nhiệm xã hội, người đó sẽ đi trước trong cuộc cạnh tranh mới của nghề báo và nghề làm phim.
