Cây cầu đi bộ 1.000 tỷ và thông điệp dám làm điều khó
Cầu đi bộ sông Sài Gòn là công trình dài khoảng 720m, bề rộng 6–11m, sử dụng nhịp chính vòm thép dài 187m, cao hơn 20m và nặng khoảng 3.400 tấn, được xây dựng để nối Công viên Bến Bạch Đằng với khu đô thị mới Thủ Thiêm, tạo thêm không gian đi bộ và ngắm cảnh ven sông cho người dân và du khách.
Điểm đáng nói ở cây cầu đi bộ sông Sài Gòn không chỉ là tổng mức đầu tư gần 1.000 tỷ đồng, mà là thái độ dám chọn bài toán kỹ thuật khó thay vì giải pháp an toàn quen thuộc. Thành phố từng ấp ủ ý tưởng xây dựng cầu đi bộ qua sông Sài Gòn từ nhiều năm trước, tổ chức thi tuyển kiến trúc quốc tế năm 2019 và đến tháng 10/2023 mới chốt phương án lá dừa nước – một hình tượng đòi hỏi cấu trúc vòm thép phức tạp. Việc một doanh nghiệp tư nhân như Nutifood đứng ra tài trợ toàn bộ kinh phí càng cho thấy xã hội hóa hạ tầng đô thị không còn là khẩu hiệu, mà đã thành hành động cụ thể với rủi ro tài chính và áp lực tiến độ rất thực tế.
Nhịp thép 3.400 tấn: từ nhà máy đến sà lan – bài kiểm tra năng lực kỹ sư Việt
Nếu phải chọn một khoảnh khắc biểu tượng cho bước nhảy công nghệ của ngành cầu Việt Nam, đó chính là lúc 2h15 ngày 16/10, tổ hợp kết cấu vòm thép và hệ khung đỡ của cầu đi bộ qua sông Sài Gòn được hạ thủy thành công xuống sà lan chuyên dụng tại cảng Đông Xuyên, nhà máy của Tập đoàn Đại Dũng. Tổ hợp này dài 187m, cao hơn 20m, nặng khoảng 3.400 tấn, trong đó vòm thép nhịp chính khoảng 1.400 tấn, khung đỡ chuyên dụng khoảng 2.000 tấn.
Thay vì lắp dựng từng phần trên sông – cách làm quen thuộc nhưng kéo dài thời gian và gây cản trở luồng tàu – nhịp chính được chế tạo hoàn chỉnh tại nhà máy rồi mới đưa xuống nước. Để di chuyển khối thép siêu trường, siêu trọng này từ bờ ra sà lan, nhà thầu phải huy động khoảng 30 mô-đun xe tự hành đa trục SPMT, kết hợp hệ thống dằn nước để giữ cân bằng tải trọng khi xe chạy từ cầu dẫn lên boong. Việc thử tải và quan trắc 24 giờ trước đó, với các cảm biến đo độ võng, độ cứng, cho thấy một quy trình kỹ thuật bài bản mà trước đây thường chỉ thấy ở các dự án do nhà thầu ngoại chi phối.
Hành trình 124 km trên sông: thách thức hàng hải hiếm có tiền lệ
Từ 4h sáng 18/10, đoàn lai dắt bắt đầu đưa tổ hợp vòm thép và khung đỡ nhịp chính rời nhà máy Đại Dũng, bước vào hành trình gần 67 hải lý, tương đương khoảng 124km, dự kiến kéo dài gần hai ngày để tiến về trung tâm TP.HCM. Đây không phải là chuyến vận chuyển thông thường, mà là một chiến dịch hàng hải được chuẩn bị trong nhiều tháng, với tính toán chi tiết về luồng tuyến, mực nước, thủy triều, thời tiết, tĩnh không và đội hình phương tiện.
Đoàn vận chuyển gồm tàu kéo chính, hai tàu lai dắt áp mạn và một tàu kéo dự phòng, đi qua vịnh Gành Rái, các tuyến sông Dinh, Thị Vải, Lòng Tàu, Nhà Bè rồi mới vào sông Sài Gòn. Tổ hợp vòm thép được đặt trên sà lan Trung Nam S05 dài khoảng 109m, rộng gần 37m, trọng tải toàn phần hơn 14.000 tấn, với 50 trụ kê thép và bê tông phân bổ tải trọng để giảm dao động. Việc vận chuyển nguyên khối kết cấu nặng 3.400 tấn qua vùng cửa biển và mạng lưới sông nội địa phức tạp được chính đơn vị thi công đánh giá là “thử thách kỹ thuật hàng hải hiếm có tiền lệ” đối với công trình cầu tại Việt Nam.
Thủ Thiêm kết nối và cái giá tạm thời của sự bất tiện
Theo kế hoạch, sà lan sẽ về đến khu vực công trường vào ngày 19/10, neo phía bờ Thủ Thiêm để chuẩn bị lắp đặt và hợp long nhịp chính. Sau hơn một năm rưỡi thi công, các hạng mục tại hai đầu cầu đã cơ bản hoàn tất, nghĩa là toàn bộ hệ trụ ở cả hai bờ đã sẵn sàng đón nhịp vòm thép. Khi hoàn thành, cây cầu sẽ kết nối Công viên Bến Bạch Đằng với khu đô thị mới Thủ Thiêm, bổ sung không gian đi bộ, ngắm cảnh ven sông – một tài sản đô thị mà người dân trung tâm thành phố đang thiếu.
Đổi lại, trong vài ngày cao điểm, giao thông đường thủy phải chấp nhận bị gián đoạn. Từ 13h đến 19h ngày 19/10, luồng tại khu vực thi công cầu chính trên sông Sài Gòn tạm cấm để sà lan vào vị trí và neo giữ. Trong hai ngày 21 và 22/10, luồng tiếp tục tạm cấm từ 2h đến 18h để xoay sà lan, nâng hạ, định vị và hợp long kết cấu chính. Sự bất tiện này là cái giá ngắn hạn cho một thay đổi dài hạn: Thủ Thiêm kết nối trực tiếp với lõi trung tâm bằng một không gian công cộng biểu tượng, chứ không chỉ bằng những cây cầu xe cơ giới.
Sau hợp long: cây cầu đi bộ có trở thành biểu tượng mới?
Thành công của chuyến vận chuyển là tiền đề quan trọng cho cột mốc hợp long dự kiến ngày 21/10, sau đó công trình sẽ tiếp tục hoàn thiện mặt cầu, lan can, cảnh quan và các tiện ích đi kèm trước khi đưa vào khai thác. Câu hỏi không còn là “có làm được không”, mà là “chúng ta sẽ khai thác cây cầu đi bộ sông Sài Gòn như thế nào để xứng với công sức và rủi ro kỹ thuật đã bỏ ra?”.
Thiết kế lấy cảm hứng từ lá dừa nước – loài cây gắn với vùng sông nước Nam Bộ – cho thấy tham vọng biến công trình này thành điểm nhấn cảnh quan chứ không chỉ là lối đi bộ. Nếu thành phố tổ chức tốt hoạt động văn hóa, du lịch, kết nối giao thông công cộng hai bên bờ, cây cầu có thể trở thành biểu tượng mới cho một đô thị sông nước hiện đại. Ngược lại, nếu chỉ dừng ở vai trò “check-in” ngắn hạn, chúng ta sẽ lãng phí một nhịp thép 3.400 tấn và một bài học quý về năng lực kỹ sư Việt Nam trong việc làm chủ những công trình khó.
