Trung tâm tài chính quốc tế là gì và vì sao luật đô thị phải nói về nó?
Trung tâm tài chính quốc tế là không gian pháp lý và hạ tầng chuyên biệt, nơi các định chế tài chính trong và ngoài nước cung cấp dịch vụ, sản phẩm, huy động và phân bổ vốn toàn cầu cho nền kinh tế, với cơ chế quản lý được thiết kế riêng để tăng sức cạnh tranh và gắn kết dòng vốn quốc tế với nhu cầu phát triển đô thị và quốc gia. Việc đưa trung tâm tài chính quốc tế vào Luật Phát triển đô thị cho thấy Quốc hội đang nhìn phát triển đô thị như một bài toán tài chính dài hạn, nơi luật quy hoạch không thể tách rời luật về cơ chế phát triển tài chính và dịch vụ tài chính Việt Nam. Nếu trung tâm chỉ là “khu tài chính” đẹp trên bản đồ, nhưng bị ràng buộc đến mức không phục vụ phần còn lại của nền kinh tế, thì đó là một dự án hình thức hơn là động lực tăng trưởng. Sự điều chỉnh luật lần này vì vậy là bước thử sức bản lĩnh cải cách.
Đề xuất mở cửa dịch vụ tài chính ra ngoài ranh trung tâm: một bước đi dũng cảm cần khung an toàn
Tại phiên thảo luận sáng 7-8 về dự án Luật Phát triển đô thị, nhiều đại biểu Quốc hội đánh giá dự thảo đã chuyển mạnh về tư duy khi mở rộng phạm vi từ đô thị đặc biệt sang phát triển đô thị, đồng thời phân quyền mạnh hơn cho địa phương. Trong bối cảnh Quốc hội đang xem xét thành lập thêm hai thành phố trực thuộc Trung ương là Quảng Ninh và Bắc Ninh, nâng tổng số lên 9 thành phố trực thuộc Trung ương, áp lực tìm nguồn lực phát triển càng hiện rõ. Đại biểu Phạm Trọng Nhân cho rằng thời điểm đã “chín muồi” để có một luật nền tảng về phát triển đô thị, đồng thời khẳng định luật phải mở hai kênh huy động nguồn lực: vốn quốc tế qua trung tâm tài chính quốc tế và vai trò dẫn dắt của ngân sách Trung ương cho các dự án liên kết vùng. Điểm ông Nhân đánh trúng là mục tiêu cốt lõi của trung tâm tài chính quốc tế không phải dựng lên một khu đầy tên tuổi ngân hàng nước ngoài, mà là kéo dòng vốn quốc tế đi vào các dự án trong nước. Muốn vậy, trung tâm phải được kết nối với phần còn lại của nền kinh tế, thay vì bị “cô lập” bằng ranh giới hành chính.
Xung đột cơ chế: Nghị định 324, Nghị quyết 222 và Điều 23 dự thảo Luật Phát triển đô thị
Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở quy định tài chính cho trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam: khoản 3 điều 14 nghị định 324 không cho phép thành viên trung tâm trực tiếp hoặc gián tiếp cung cấp dịch vụ tài chính, dịch vụ hỗ trợ, sản phẩm tài chính cho tổ chức, cá nhân Việt Nam bên ngoài phạm vi địa lý của trung tâm. Hệ quả là chính quyền địa phương và doanh nghiệp trong nước không thể dùng chính hạ tầng dịch vụ đặt trong nước để huy động vốn quốc tế cho dự án của mình – một nghịch lý khi nói về cơ chế phát triển tài chính. Vì vậy, ông Nhân đề nghị bổ sung quy định cho phép Chính phủ, chính quyền địa phương, doanh nghiệp đủ điều kiện được sử dụng dịch vụ của thành viên trung tâm để huy động vốn quốc tế, vẫn bảo đảm quản lý ngoại hối và phòng chống rửa tiền. Ở một tầng pháp lý khác, Nghị quyết 222/2025/QH15 đã thiết lập một trung tâm tài chính quốc tế duy nhất nhưng được thành lập tại hai địa điểm là Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, với một Hội đồng điều hành chung và quy chế hoạt động đến năm 2035. Khi Điều 23 của dự thảo luật lại tiếp tục quy định về cơ chế phát triển trung tâm, nguy cơ chồng lấn, trùng lặp hoặc tạo thêm một tầng cấp phép song song là có thật. Câu hỏi không chỉ là mở thêm ưu đãi, mà là làm sao không biến một mô hình linh hoạt thành mê cung pháp lý.
Rà soát cơ chế để bảo đảm an toàn tài chính quốc gia: mở cửa nhưng không mở toang
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, phát biểu tại tổ thảo luận về dự thảo Luật Phát triển đô thị sáng 7/8, nhấn mạnh yêu cầu Ban soạn thảo phải rà soát, làm rõ các quy định để bảo đảm tính thống nhất, khả thi của luật. Đối với Điều 23, bà Hồng đề nghị rà soát kỹ để bảo đảm thống nhất với Nghị quyết 222 về thành lập và phát triển trung tâm tài chính quốc tế, tránh trùng lặp hay hình thành thêm một cơ chế quản lý, điều hành hoặc tầng nấc cấp phép song song. Theo bà, Nghị quyết 222 đã trao cho Chính phủ quyền quy định sản phẩm, dịch vụ tài chính được phép cung cấp tại trung tâm, quy định về thành viên, và ban hành văn bản có nội dung khác với luật hiện hành khi cần thiết để triển khai cơ chế đặc thù. Một câu nói từ phát biểu của bà đáng được trích lại nguyên văn: “Nếu Điều 23 của dự thảo luật quy định trùng với những nội dung đã được Nghị quyết 222 điều chỉnh thì không cần thiết… nếu có quy định khác, phải rà soát kỹ để bảo đảm thống nhất trong áp dụng pháp luật”. Đồng thời, với tham vọng trao thêm quyền tự chủ và cho phép đô thị đặc biệt vay vốn nước ngoài, bà yêu cầu phải thiết kế cơ chế phối hợp với Bộ Tài chính – cơ quan quản lý nợ công và nợ nước ngoài – để tổng nghĩa vụ vay và trả nợ không đe dọa các chỉ tiêu an toàn tài chính quốc gia. Mở cửa dịch vụ tài chính là cần, nhưng mở toang mà không kiểm soát dòng nợ thì trung tâm tài chính quốc tế dễ trở thành “điểm nóng” rủi ro hơn là động lực tăng trưởng.
Kết luận: Trung tâm tài chính quốc tế chỉ có ý nghĩa nếu gắn với dự án thật và luật mạch lạc
Đại biểu Dương Minh Tuấn lưu ý Điều 23 của dự thảo luật mới chủ yếu nói về cơ chế huy động vốn, nhưng chưa làm rõ cơ chế đưa dòng vốn đến các dự án. Điểm này cho thấy một rủi ro tư duy: chúng ta say sưa với thiết kế “ống dẫn” vốn, nhưng quên rằng giá trị của trung tâm tài chính quốc tế nằm ở chỗ vốn đó được gắn với các dự án thật, có khả năng trả nợ và tạo ra tăng trưởng. Việc phát triển dịch vụ tài chính Việt Nam trong khuôn khổ trung tâm tài chính quốc tế, vì thế, phải đi cùng ba điều: một là mở cửa dịch vụ vượt ra khỏi ranh giới địa lý, để địa phương và doanh nghiệp trong nước tiếp cận trực tiếp dòng vốn quốc tế; hai là giữ hệ thống pháp luật mạch lạc, không chồng lấn giữa Nghị quyết 222, nghị định 324 và Luật Phát triển đô thị; ba là xây cơ chế kiểm soát an toàn tài chính quốc gia đủ chặt khi mở kênh vay vốn nước ngoài. Nếu các điều kiện này không hội tụ, trung tâm tài chính quốc tế sẽ đứng đó như một công trình biểu tượng, còn các đô thị Việt Nam vẫn xoay xở trong vòng quay thiếu vốn. Đã đến lúc tư duy lập pháp phải chuyển từ “xây trung tâm” sang “xây đường truyền vốn” rõ ràng, an toàn, gắn với nhu cầu phát triển thực tế.
