Luật Phát triển đô thị và bước ngoặt tư duy về Trung tâm tài chính quốc tế
Mở cửa dịch vụ tài chính ngoài ranh giới Trung tâm tài chính quốc tế là định hướng cho phép các định chế trong IFSC cung cấp sản phẩm và dịch vụ tài chính ra toàn lãnh thổ, tạo kênh hút vốn quốc tế phục vụ phát triển đô thị, đồng thời đặt ra yêu cầu mới về phối hợp pháp lý và kiểm soát rủi ro trong hệ thống tài chính quốc gia. Sáng 7-8, khi thảo luận tại tổ về dự án Luật Phát triển đô thị, nhiều đại biểu Quốc hội đánh giá dự thảo đã chuyển mạnh từ tư duy “đô thị đặc biệt” sang cách tiếp cận “phát triển đô thị”, đồng thời tăng phân quyền cho chính quyền địa phương. Đây không chỉ là một đạo luật kỹ thuật, mà là nền tảng để tái thiết cơ chế huy động nguồn lực cho các đô thị đang chuẩn bị trở thành cực tăng trưởng mới.
Đại biểu Phạm Trọng Nhân cho rằng thời điểm đã "chín muồi" để ban hành một Luật Phát triển đô thị mang tính nền tảng. Lập luận của ông dựa trên thực tế Quốc hội đang xem xét thành lập thêm hai thành phố trực thuộc Trung ương là Quảng Ninh và Bắc Ninh, nâng tổng số lên 9 thành phố trực thuộc Trung ương. Con số này không chỉ là thông tin hành chính; nó là tín hiệu rõ ràng rằng mô hình phát triển đô thị phải đi kèm một cơ chế tài chính mới, nếu không các cực tăng trưởng sẽ chỉ là danh nghĩa. Từ đó, câu hỏi trọng tâm xuất hiện: Trung tâm tài chính quốc tế sẽ được thiết kế như thế nào để phục vụ tham vọng này, chứ không chỉ là một cái tên đẹp trên văn bản.
Mở cửa dịch vụ tài chính ngoài ranh IFSC: Từ điểm nghẽn pháp lý đến động lực huy động vốn
Dự thảo Luật Phát triển đô thị đang đặt Trung tâm tài chính quốc tế vào đúng vị trí: kênh dẫn dòng vốn quốc tế vào nền kinh tế, chứ không chỉ là nơi các định chế tài chính nước ngoài “cư trú”. Thế nhưng, ngay trong khung pháp lý hiện hành lại tồn tại một điểm nghẽn: khoản 3 điều 14 nghị định 324 không cho phép thành viên trung tâm trực tiếp hoặc gián tiếp cung cấp dịch vụ tài chính, dịch vụ hỗ trợ, sản phẩm tài chính và các hoạt động cho tổ chức, cá nhân Việt Nam bên ngoài phạm vi địa lý của trung tâm. Khi IFSC bị trói trong ranh giới vật lý, chính quyền địa phương và doanh nghiệp trong nước bị tước mất cơ hội dùng hạ tầng tài chính này để phát hành trái phiếu, chứng khoán quốc tế và huy động vốn dài hạn.
Không khó để đồng tình với nhận định: "Thiếu quy định này, Trung tâm tài chính quốc tế sẽ chỉ có cái tên, còn chức năng cốt lõi là dẫn vốn thì không làm được". Đề xuất mở cửa dịch vụ tài chính là lời đáp cho thực tế đó. Đại biểu Phạm Trọng Nhân kiến nghị bổ sung cơ chế cho phép Chính phủ, chính quyền địa phương và doanh nghiệp trong nước đủ điều kiện sử dụng dịch vụ của các thành viên trung tâm để huy động vốn quốc tế, đồng thời vẫn bảo đảm quản lý ngoại hối và phòng, chống rửa tiền. Nếu được thiết kế khéo léo, đây sẽ là bước chuyển từ mô hình IFSC hướng nội sang một “trạm trung chuyển vốn” thực sự, nơi các đô thị có thể nối trực tiếp với thị trường tài chính toàn cầu.
Rà soát cơ chế IFSC: Tự chủ địa phương phải đi cùng an toàn tài chính quốc gia
Ý tưởng mở rộng quyền cung cấp dịch vụ tài chính từ Trung tâm tài chính quốc tế có sức hấp dẫn rõ ràng, nhưng Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng nhắc một thực tế: tự chủ tài chính của đô thị không thể tách rời các chỉ tiêu an toàn tài chính quốc gia. Tại Điều 23 dự thảo Luật Phát triển đô thị, bà đề nghị rà soát kỹ để bảo đảm thống nhất với Nghị quyết 222/2025/QH15 về thành lập và phát triển Trung tâm tài chính quốc tế, tránh trùng lặp quy định hoặc tạo thêm một tầng nấc quản lý, cấp phép song song. Nghị quyết 222 đã xác định một Trung tâm tài chính quốc tế đặt tại hai địa điểm là Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, cùng một Hội đồng điều hành chung.
Vấn đề không chỉ là kỹ thuật lập pháp; đó là câu chuyện ai sẽ thực sự điều khiển “van vốn” quốc tế. Nghị quyết 222 trao quyền khá lớn cho Chính phủ về việc quy định sản phẩm, dịch vụ tài chính được phép cung cấp tại Trung tâm tài chính quốc tế, xác định thành viên, và thậm chí ban hành văn bản có nội dung khác với luật hiện hành khi cần triển khai cơ chế đặc thù. Nếu Luật Phát triển đô thị thiết kế thêm một cơ chế song song cho IFSC, hệ thống có nguy cơ bị phân tán, khó kiểm soát. Mở cửa dịch vụ tài chính chỉ nên thực hiện trên một trục pháp lý thống nhất, có đầu mối rõ ràng chịu trách nhiệm về rủi ro hệ thống và an toàn tài chính quốc gia.
Huy động vốn cho đô thị đặc biệt: Lằn ranh giữa tham vọng phát triển và giới hạn nợ quốc gia
Luật Phát triển đô thị không chỉ nói về Trung tâm tài chính quốc tế; nó còn mở thêm không gian huy động vốn cho các đô thị đặc biệt. Khoản 5 Điều 32 dự thảo luật trao cho HĐND thành phố quyền quyết định phát hành trái phiếu chính quyền địa phương, được vay từ các tổ chức tài chính trong nước và nước ngoài để triển khai dự án đầu tư. Về mặt phát triển, đó là bước đi hợp lý: hạ tầng đô thị không thể trông chờ hoàn toàn vào ngân sách. Nhưng Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đặt câu hỏi phải trả lời rõ ràng trong luật: việc vay vốn nước ngoài của địa phương có chịu ràng buộc bởi các giới hạn nợ nước ngoài của quốc gia hay không.
Nếu nhiều địa phương đồng thời vay vốn quốc tế, tổng nghĩa vụ vay và trả nợ có thể tác động đến hạn mức nợ nước ngoài và các chỉ tiêu an toàn tài chính quốc gia. Đây không phải cảnh báo trên giấy; nó là kinh nghiệm đã thấy ở nhiều nền kinh tế mới nổi, nơi tham vọng xây dựng đô thị vượt quá khả năng chịu đựng của ngân sách quốc gia. Đề xuất quy định cơ chế phối hợp bắt buộc giữa địa phương và Bộ Tài chính trong thẩm định, theo dõi và kiểm soát các khoản vay nước ngoài của địa phương cho thấy tư duy cân bằng giữa quyền tự chủ và kỷ luật tài khóa. Mở cửa dịch vụ tài chính và kênh vay quốc tế cho đô thị chỉ bền vững khi lằn ranh này được vạch rõ.
Tăng năng lực cạnh tranh khu vực: Mở rộng IFSC nhưng phải rõ mô hình và trách nhiệm
Kỳ vọng cuối cùng của việc đưa Trung tâm tài chính quốc tế vào Luật Phát triển đô thị là rõ ràng: tạo lợi thế cạnh tranh cho hệ thống đô thị trong cuộc đua khu vực. Nhất trí với sự cần thiết ban hành luật, đại biểu Trần Thế Anh đánh giá đây là dự án luật quan trọng để hình thành các cơ chế đột phá, huy động nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh đô thị trong giai đoạn phát triển mới. Nhưng để IFSC thực sự trở thành động lực mới, không thể chỉ dừng ở việc ghi nhận trên văn bản. Hội đồng điều hành trung tâm đã ban hành quy chế hoạt động và xây dựng kế hoạch phát triển đến năm 2035; nghĩa là đường hướng chiến lược đã có, vấn đề là cách kết nối chiến lược đó với từng đô thị, từng dự án.
Điểm then chốt là xác lập mô hình IFSC thống nhất, với quyền cung cấp dịch vụ tài chính ra ngoài ranh giới không bị bó hẹp bởi những hạn chế lỗi thời nhưng cũng không vượt khỏi tầm kiểm soát của chính sách an toàn tài chính quốc gia. Mở cửa dịch vụ tài chính phải đi cùng chuẩn quản trị rủi ro, chế độ báo cáo và trách nhiệm rõ ràng giữa Chính phủ, Hội đồng điều hành trung tâm và các địa phương. Nếu làm được, Trung tâm tài chính quốc tế sẽ là “mạch máu vốn” giúp các đô thị Việt Nam cạnh tranh sòng phẳng với các trung tâm tài chính khu vực. Nếu không, nó sẽ chỉ là một cơ chế phức tạp thêm, làm rối hệ thống pháp luật và đẩy rủi ro nợ nước ngoài lên cao mà không mang lại lợi ích tương xứng.
