Luật Phát triển đô thị: nền tảng pháp lý mới cho tham vọng tài chính đô thị
Luật Phát triển đô thị là dự án luật nhằm thiết lập một khung pháp lý ổn định, đồng bộ cho quá trình phát triển các đô thị, tạo cơ chế đột phá để huy động nguồn lực, nâng cao năng lực cạnh tranh và gắn kết chặt chẽ giữa tăng trưởng kinh tế đô thị với an sinh xã hội và an toàn tài chính quốc gia. Sáng 7-8, tại các tổ thảo luận, nhiều đại biểu Quốc hội đánh giá dự thảo đã thể hiện bước chuyển rõ rệt trong tư duy lập pháp khi mở phạm vi điều chỉnh từ Luật Đô thị đặc biệt sang Luật Phát triển đô thị, đồng thời tăng mạnh phân quyền cho chính quyền địa phương. Sự nhất trí về sự cần thiết ban hành luật này cho thấy hệ thống pháp luật hiện hành đã không còn đủ để giải bài toán đô thị hóa nhanh, khi Quốc hội đang xem xét thành lập thêm hai thành phố trực thuộc Trung ương là Quảng Ninh và Bắc Ninh, nâng tổng số lên 9 cực tăng trưởng mới.
Đề xuất mở dịch vụ tài chính ngoài ranh Trung tâm tài chính quốc tế
Tâm điểm tranh luận quanh Luật Phát triển đô thị nằm ở Điều 23 về cơ chế phát triển Trung tâm tài chính quốc tế (TTTCQT). Đại biểu Phạm Trọng Nhân cho rằng đã đến lúc TTTCQT phải thực sự trở thành "đầu mối dẫn vốn" quốc tế vào nền kinh tế Việt Nam, chứ không chỉ là nơi hiện diện của các định chế tài chính nước ngoài. Vấn đề là, Nghị định 324 hiện không cho phép thành viên của trung tâm cung cấp dịch vụ, sản phẩm tài chính cho tổ chức, cá nhân Việt Nam bên ngoài phạm vi địa lý của trung tâm. Điều này khiến chính quyền địa phương và doanh nghiệp trong nước không thể sử dụng hạ tầng tài chính của TTTCQT để phát hành trái phiếu, chứng khoán quốc tế và huy động vốn. Đề xuất cho phép dịch vụ tài chính mở cửa có kiểm soát ra ngoài ranh TTTCQT, nếu được chấp nhận, sẽ là thay đổi mang tính chất sống còn: hoặc TTTCQT trở thành kênh vốn thực sự, hoặc tiếp tục chỉ là một cái tên hào nhoáng mà thiếu chức năng.
Tham vọng mở cửa vốn quốc tế và nỗi lo an toàn tài chính quốc gia
Trong khi một số đại biểu thúc giục mở rộng kênh vốn quốc tế qua TTTCQT, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng lại nhấn mạnh yêu cầu phải rà soát kỹ cơ chế này để không tạo ra tầng nấc quản lý song song, chồng lấn với Nghị quyết 222 về TTTCQT. Bà đồng thời cảnh báo việc cho phép các đô thị đặc biệt vay vốn nước ngoài, phát hành trái phiếu và mở thêm nguồn thu phải đi kèm cơ chế kiểm soát chặt chẽ, nhằm không phá vỡ các chỉ tiêu an toàn tài chính quốc gia. Nếu nhiều địa phương cùng lúc vay vốn nước ngoài, tổng nghĩa vụ vay và trả nợ có thể đẩy rủi ro nợ nước ngoài của quốc gia lên mức khó kiểm soát. Quan điểm này phản ánh căng thẳng cốt lõi của Luật Phát triển đô thị: địa phương cần quyền tự chủ và nguồn lực để bứt phá, nhưng mọi bước đi phải đứng vững trên nền an toàn tài chính quốc gia – thứ không thể đánh đổi chỉ vì tham vọng tăng trưởng ngắn hạn.
Từ khung pháp lý đến đời sống: người dân được gì, mất gì?
Đằng sau các khái niệm như TTTCQT, trái phiếu địa phương hay nợ nước ngoài là đời sống rất cụ thể của người dân đô thị. Các đại biểu nhấn mạnh, Luật Phát triển đô thị không chỉ nói về tài chính, mà còn là chìa khóa tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng xã hội, đáp ứng nhu cầu an sinh cơ bản của người dân và người lao động trong bối cảnh không gian đô thị mở rộng nhanh. Nếu kênh vốn quốc tế vận hành hiệu quả, các thành phố có thể đầu tư mạnh hơn vào giao thông, nhà ở, trường học, bệnh viện. Nhưng nếu cơ chế bảo vệ an toàn tài chính quốc gia lỏng lẻo, người dân có thể phải đối mặt với hệ quả nợ công gia tăng, cắt giảm chi tiêu xã hội, hoặc gánh thêm gánh nặng thuế, phí. Vì vậy, yêu cầu khai thác không gian đô thị bao trùm, nâng cao giá trị đất đai nhưng không làm gia tăng phân hóa xã hội hay tạo rào cản tiếp cận không gian công cộng cho cộng đồng, phải được viết rõ vào luật chứ không chỉ dừng ở khẩu hiệu.
Kết luận: chỉ mở cửa dịch vụ tài chính khi đã khóa chặt an toàn quốc gia
Luật Phát triển đô thị đang được kỳ vọng trở thành một đạo luật nền tảng, vừa thể chế hóa chủ trương phát triển đô thị, vừa tạo cơ sở pháp lý cho các cơ chế đột phá về huy động nguồn lực. Đề xuất cho phép thành viên TTTCQT cung cấp dịch vụ tài chính ra ngoài ranh giới trung tâm là bước đi hợp lý nếu mục tiêu là đưa dòng vốn quốc tế chảy vào các địa phương. Nhưng mở cửa mà không có hàng rào an toàn tài chính quốc gia đồng nghĩa với việc mời rủi ro bước vào. Cân bằng hợp lý phải là: dịch vụ tài chính mở cửa có chọn lọc, được giám sát bởi một khung pháp lý thống nhất; đô thị được tăng quyền tự chủ nhưng mọi khoản vay nước ngoài phải nằm trong tầm nhìn và năng lực kiểm soát của Bộ Tài chính. Chỉ khi đó, Luật Phát triển đô thị mới xứng đáng là nền móng cho một giai đoạn đô thị hóa vừa năng động, vừa an toàn về tài chính.
