Tư nhân tăng tốc cỗ máy hạ tầng TP.HCM

Từ hạ tầng công dẫn dắt sang cỗ máy hạ tầng có tư nhân làm động cơ

Cách tiếp cận mới về huy động vốn hạ tầng TP.HCM là chuyển từ mô hình nhà nước tự gánh phần lớn đầu tư sang mô hình coi vốn công là vốn mồi, chủ động mời gọi khu vực tư nhân tham gia sâu vào các dự án chiến lược, qua đó tạo ra cỗ máy hạ tầng do tư nhân cung cấp lực đẩy nhưng vẫn nằm trong quy hoạch và điều phối của thành phố. Đằng sau hàng loạt công trường nhộn nhịp là một sự chuyển đổi tư duy rất rõ ràng: hạ tầng không còn là câu chuyện thuần túy ngân sách mà là cuộc chơi tổ chức lại nguồn lực xã hội. Thành phố đang đầu tư mạnh vào hạ tầng cảng biển và logistics, mở rộng không gian kết nối hàng hóa với khu vực và quốc tế, đồng thời tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp tư nhân tham gia phát triển. Quan điểm cốt lõi ở đây không phải “nhà nước rút lui”, mà là “nhà nước dẫn dắt, tư nhân tăng tốc” – một bước ngoặt về phát triển đô thị.

Cấu trúc vốn đảo chiều: 65% hạ tầng lớn do nguồn lực xã hội

Nếu trước đây những công trình lớn, phức tạp về kỹ thuật thường trông chờ vào ngân sách hoặc vốn ODA, thì nay TP.HCM dùng vốn công như nền tảng chia sẻ rủi ro để kéo thêm nguồn lực xã hội vào các dự án chiến lược. Danh mục 98 công trình giao thông, hạ tầng kỹ thuật phải hoàn thành giai đoạn 2025–2030 đã có tổng vốn khoảng 1,5 triệu tỉ đồng, chưa kể cuộc “cách mạng” đường sắt đô thị với mục tiêu hoàn thành khoảng 8 tuyến metro, chiều dài 255km, tổng vốn khoảng 672.519 tỉ đồng. Theo cơ cấu vốn 106 dự án, khoảng 752.408 tỉ đồng thuộc đầu tư công (34,6%), trong khi PPP và đầu tư trực tiếp chiếm khoảng 1.421.387 tỉ đồng (65,4%).“Cứ 100 đồng vốn dành cho các chương trình hạ tầng lớn thì khoảng 65 đồng đến từ các nguồn lực ngoài đầu tư công.” Đây là sự thay đổi mang tính cơ chế, không chỉ là tăng thêm vài dự án xã hội hóa.

Nghị quyết và tái tổ chức: nền thể chế cho cỗ máy hạ tầng mới

Không phải ngẫu nhiên TP.HCM thay đổi cách huy động vốn hạ tầng vào thời điểm này. Nghị quyết 19/NQ-TW nhấn mạnh đổi mới mô hình phát triển phải bắt đầu từ đột phá thể chế, đổi mới phương thức tổ chức, quản trị và vận hành quốc gia để tạo năng lực phát triển mới. Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị yêu cầu thành phố phát huy vai trò đô thị đặc biệt, tiên phong mở đường, tạo sức lan tỏa mạnh mẽ cho phát triển nhanh, bền vững. Thực hiện Nghị quyết 188, TP đặt mục tiêu đến 2030 hoàn thành khoảng 8 tuyến metro – một cam kết hạ tầng mang tính hệ thống chứ không phải vài công trình đơn lẻ. Đằng sau đó là chiến lược tái tổ chức: vốn công làm khung chiến lược, cơ chế PPP, BOT, BT và tổng thầu EPC được sử dụng ngày càng rộng để bảo đảm cỗ máy hạ tầng chiến lược có thể chạy nhanh hơn nhưng vẫn trong tầm kiểm soát của nhà nước.

Doanh nghiệp tư nhân bước vào “chuỗi hạ tầng – đô thị”

Điểm đáng chú ý của làn sóng đầu tư tư nhân lần này là doanh nghiệp không còn nhìn từng dự án lẻ tẻ, mà tham gia theo chuỗi gắn hạ tầng với phát triển đô thị, giao thông với logistics, đường bộ với đường sắt, cảng biển với không gian phát triển. Vingroup đang triển khai siêu đô thị biển Vinhomes Green Paradise, đường sắt Bến Thành – Cần Giờ, đường vượt biển Cần Giờ – Vũng Tàu, nghiên cứu nâng cấp đường Rừng Sác và không gian ngầm khu Bến Thành – những mảnh ghép mở không gian từ trung tâm ra biển. THACO đi sâu vào đường sắt đô thị với vai trò tổng thầu EPC metro số 2 đoạn Bến Thành – Tham Lương, nhà đầu tư đoạn Bến Thành – Thủ Thiêm và nghiên cứu tuyến Thủ Thiêm – Long Thành. Sun Group lại tạo dấu ấn ở Công viên số 1 Lý Thái Tổ, Khu liên hợp thể thao Rạch Chiếc, Quảng trường trung tâm và Công viên văn hóa Bến Nhà Rồng – Khánh Hội, góp phần gia tăng không gian công cộng và chất lượng sống cho người dân.

Tác động với người dân và ý nghĩa dài hạn cho phát triển đô thị

Tác động thực tế của cuộc tái cấu trúc huy động vốn hạ tầng TP.HCM không chỉ nằm trên bảng tính vốn, mà đi thẳng vào đời sống thường ngày. Công viên số 1 Lý Thái Tổ được chỉnh trang, đầu tư theo hướng tạo thêm không gian công cộng và điểm nhấn đô thị ở khu vực trung tâm. Hạ tầng cảng biển và logistics được đẩy mạnh giúp kết nối hàng hóa với khu vực và quốc tế tốt hơn, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp giảm chi phí và người tiêu dùng hưởng lợi từ chuỗi cung ứng hiệu quả hơn. Việc dùng vốn công làm vốn mồi cho các tuyến metro, vành đai, cao tốc cũng là cách thành phố đặt cược vào một cấu trúc di chuyển mới cho người dân: ít kẹt xe hơn, nhiều lựa chọn công cộng hơn, tiếp cận việc làm và dịch vụ dễ hơn. Về dài hạn, cách tổ chức này làm tăng sức bền cho tăng trưởng GRDP khi hạ tầng TP.HCM không còn phụ thuộc đơn nguồn, mà trở thành nền tảng chia sẻ rủi ro giữa nhà nước và doanh nghiệp.