Cuộc đua hạ tầng mới giữa Cần Thơ và TP.HCM
Cuộc đua đầu tư hạ tầng Cần Thơ và TP.HCM là quá trình hai đô thị lớn phía Nam đồng thời rót hàng chục nghìn tỷ đồng vào các công trình giao thông, thương mại và kỹ thuật nhằm nâng cao kết nối, tái cấu trúc không gian đô thị và khẳng định vai trò trung tâm phát triển vùng thông qua các dự án quy mô lớn, đa dạng nguồn vốn và cách làm mang tính cạnh tranh chiến lược. Ở tầng sâu, đây không chỉ là chuyện thêm vài cây cầu hay tuyến đường ven sông Sài Gòn, mà là bước ngoặt trong cách hai thành phố nhìn nhận vai trò của hạ tầng như nền tảng cho tăng trưởng kinh tế và tái phân bố lợi ích vùng. Cần Thơ chọn cải thiện hạ tầng đô thị gắn với dịch vụ thương mại, còn TP.HCM mở trục ven sông bằng một dự án PPP lớn, qua đó trực tiếp cạnh tranh về sức hấp dẫn đầu tư và khả năng dẫn dắt kết nối.
Cần Thơ đẩy mạnh 26 công trình: xây nền đô thị trung tâm miền Tây
Việc toàn thành phố Cần Thơ khởi công và khánh thành 26 công trình, dự án với tổng vốn đầu tư 16.759 tỷ đồng đánh dấu bước tăng tốc rõ rệt trong chiến lược xây dựng hạ tầng đô thị. Điều đáng chú ý là thành phố không chỉ làm giao thông, mà kết hợp cả thương mại, dịch vụ và nhà ở cao tầng để nâng cấp chất lượng sống và sức hút kinh tế. Dự án Tổ hợp Trung tâm thương mại – Căn hộ chung cư cao cấp Thiên Quân Center, vốn đầu tư 1.552 tỷ đồng trên diện tích 5.260 m2 với 39 tầng nổi, cho thấy tham vọng đưa mô hình đô thị hiện đại vào Khu đô thị Nam Cần Thơ. Cùng lúc, Trung tâm Kinh doanh vật liệu xây dựng Rita Võ khoảng 300 tỷ đồng và dự án cầu nối từ khu tái định cư Trường Đại học Y Dược đến Khu đô thị tái định cư Cửu Long đều hướng tới hoàn thiện kết cấu hạ tầng giao thông, tăng cường kết nối, mở rộng không gian phát triển đô thị.
Điểm mạnh trong cách làm của Cần Thơ là sự phối hợp ba chủ thể: Nhà nước kiến tạo hạ tầng và môi trường phát triển, doanh nghiệp đầu tư và tổ chức sản xuất kinh doanh, người dân tham gia và thụ hưởng. Đây là mô hình đáng ủng hộ, vì nó biến đầu tư hạ tầng Cần Thơ thành câu chuyện phân phối lợi ích rõ ràng: thêm việc làm, thêm nguồn thu ngân sách, thêm lựa chọn dịch vụ cho người dân. Việc Rita Võ mở chi nhánh tại Cần Thơ được kỳ vọng cung ứng vật liệu xây dựng, nội thất chất lượng cao, đồng thời thúc đẩy kết nối thương mại khu vực. Khi cầu và tuyến đường mới hoàn thành, người dân phường Tân An, Long Tuyền và các khu dân cư lân cận sẽ hưởng lợi trực tiếp về kết nối, đi lại và giá trị bất động sản. Nếu Cần Thơ giữ được tiến độ và chất lượng như lãnh đạo thành phố yêu cầu, thành phố đang xây nền cho vị thế trung tâm vùng chứ không chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt.
TP.HCM với đường ven sông Sài Gòn: chiến lược không gian và nguồn vốn PPP
Ở phía Đông Nam, TP.HCM chọn một hướng đi khác: mở tuyến đường ven sông Sài Gòn dài khoảng 78 km, rộng 30–40 m, từ mũi Đèn Đỏ (Nhà Bè) đến cầu Bến Súc (Thái Mỹ). Đây không phải chỉ là một con đường, mà là trục phát triển Bắc – Nam mới, kết nối Quận 12, Hóc Môn, Củ Chi đến trung tâm, đồng thời liên thông Nhà Bè, Cần Giờ và Quận 7, gắn với các tuyến Vành đai 2, 3, 4 và nhiều cao tốc. Thành phố đặt dự án này trong danh sách 98 công trình giao thông và hạ tầng kỹ thuật trọng điểm giai đoạn 2026–2030, cho thấy nó được coi là xương sống cho không gian phát triển ven sông vốn lâu nay rời rạc, manh mún và chưa được khai thác đúng tiềm năng đô thị, thương mại, dịch vụ, du lịch. Tuyến đường được kỳ vọng vừa giảm áp lực cho các quốc lộ, vừa mở ra quỹ đất mới cho phát triển kinh tế và cảnh quan sông nước.
Điểm khác biệt quan trọng trong dự án PPP TP.HCM này là cách huy động vốn: tổng mức đầu tư khoảng 21.200 tỷ đồng, trong đó ngân sách thành phố khoảng 9.650 tỷ đồng và vốn nhà đầu tư khoảng 11.550 tỷ đồng. Đây là một câu nói có thể trích dẫn nguyên văn: "Tuyến đường ven sông Sài Gòn có tổng mức đầu tư khoảng 21.200 tỷ đồng, gồm 9.650 tỷ vốn ngân sách và 11.550 tỷ vốn nhà đầu tư". Việc Ban Quản lý dự án giao thông đang lập hồ sơ đề xuất chủ trương đầu tư theo phương thức đối tác công tư cho thấy TP.HCM chủ động chia sẻ rủi ro và lợi ích với khu vực tư nhân. Nếu mô hình PPP vận hành tốt, TP.HCM sẽ vừa giữ được quyền kiểm soát chiến lược, vừa dùng được nguồn lực tư nhân để mở trục đô thị sông nước mới. Tuy nhiên, bài toán minh bạch, phân chia lợi ích và quản lý không gian ven sông sau khi hình thành vẫn là thách thức chính trị – kinh tế mà thành phố phải giải quyết thỏa đáng.
Tác động đến người dân và ý nghĩa cạnh tranh vùng
Điểm chung của cả hai hướng đi là tập trung nâng cao kết nối giao thông và mở rộng không gian phát triển kinh tế khu vực. Ở Cần Thơ, cây cầu và tuyến đường mới giữa khu tái định cư Trường Đại học Y Dược và Khu đô thị tái định cư Cửu Long sẽ tạo thêm hướng kết nối giữa phường Tân An và Long Tuyền, gắn các khu dân cư, phục vụ nhu cầu đi lại, sinh hoạt của người dân và nâng cấp hạ tầng đô thị. Sự xuất hiện của trung tâm kinh doanh vật liệu xây dựng và tổ hợp thương mại – căn hộ cao cấp tạo thêm việc làm, dịch vụ và lựa chọn tiêu dùng mới cho cư dân đô thị. Trong khi đó, tuyến đường ven sông Sài Gòn ở TP.HCM được kỳ vọng nâng cao hiệu quả khai thác hệ thống giao thông, tăng cường liên kết vùng và giảm áp lực cho các tuyến quốc lộ hiện hữu.
Nếu nhìn dưới góc độ cạnh tranh vùng, có thể thấy hai thành phố đang cùng lúc vẽ lại bản đồ lợi ích của người dân. Cần Thơ tập trung bồi đắp vị thế "đô thị dịch vụ" với hạ tầng giao thông gắn chặt khu tái định cư và trung tâm thương mại, tạo cảm giác người dân được đưa vào trung tâm chiến lược phát triển chứ không bị đẩy ra ngoại vi. TP.HCM lại chọn đường ven sông Sài Gòn như lời tuyên bố: thành phố sẽ tiếp tục là nút giao vùng, không chỉ bằng cao tốc và vành đai, mà bằng cả không gian đô thị sông nước, du lịch và thương mại. Cả hai mô hình đều đúng hướng, nhưng chất lượng đời sống người dân sẽ là thước đo cuối cùng: hạ tầng chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó giảm thời gian di chuyển, mở thêm cơ hội việc làm và không đẩy chi phí sinh hoạt lên mức khó chịu.
Kết luận: Hạ tầng như bản tuyên ngôn phát triển
Nhìn từ tổng thể hơn 37.000 tỷ đồng đang được rót vào hạ tầng Cần Thơ và tuyến đường ven sông Sài Gòn của TP.HCM, có thể nói hai thành phố đã bước vào một giai đoạn cạnh tranh mới: cạnh tranh bằng tầm nhìn hạ tầng. Cần Thơ chọn làm dày lớp hạ tầng đô thị hiện hữu, tăng chất lượng sống và dịch vụ, trong khi TP.HCM mở một trục ven sông hoàn toàn mới, tái cấu trúc không gian và quỹ đất. Về nguyên tắc, cả hai hướng đều có lý; khác biệt nằm ở cách tổ chức nguồn lực và quản trị rủi ro. Thành công của dự án PPP TP.HCM sẽ trả lời câu hỏi liệu mô hình đối tác công – tư có thể trở thành chuẩn mực cho các siêu dự án hạ tầng sau này hay không. Ở phía Cần Thơ, việc thành phố nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát chặt chẽ chất lượng, khối lượng, tiến độ và phối hợp tháo gỡ vướng mắc cho thấy nhận thức rõ ràng rằng chậm trễ và thiếu chất lượng sẽ xóa đi mọi lợi thế cạnh tranh. Cuối cùng, hạ tầng không chỉ là bê tông và thép, mà là bản tuyên ngôn về cách một đô thị đối xử với người dân, với tương lai và với vùng mà nó dẫn dắt.
