Bệnh tay chân miệng: mối đe dọa mùa khai giảng không thể coi là “bệnh nhẹ”
Bệnh tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do vi-rút, lây chủ yếu qua đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp, gây sốt, loét miệng, nổi bóng nước ở tay chân, có thể dẫn đến biến chứng nặng nếu không được phát hiện và theo dõi kịp thời, đặc biệt trong môi trường trường học đông trẻ nhỏ. Bệnh tay chân miệng lưu hành quanh năm nhưng tăng mạnh vào tháng 9–10, đúng thời điểm trẻ quay lại lớp, tăng tiếp xúc và sinh hoạt tập thể. Theo hệ thống giám sát, 8 tháng đầu năm đã ghi nhận gần 100.000 ca, cao hơn 2,5 lần so với cùng kỳ năm trước. Đây không còn là câu chuyện “đến hẹn lại lên”, mà là lời cảnh báo cho tất cả phụ huynh và nhà trường: hoặc thay đổi cách phòng chống bệnh truyền nhiễm, hoặc chấp nhận để dịch len lỏi vào từng lớp học.
Vì sao trường học trở thành “điểm nóng” của bệnh tay chân miệng trong mùa khai giảng
Tháng 9, mùa khai giảng, không chỉ đánh dấu năm học mới mà còn là giai đoạn bệnh tay chân miệng tăng nhanh do trẻ tập trung đông trong lớp, ăn ngủ chung, dùng chung đồ chơi, nhà vệ sinh. Bệnh tăng cao vào tháng 9–10; đây cũng là lúc cúm, sốt siêu vi, RSV… cùng xuất hiện, khiến hệ miễn dịch trẻ bị “tấn công nhiều hướng” và nguy cơ lây chéo tăng lên. Ở Khánh Hòa, ngay khi năm học mới bắt đầu, số trẻ đến khám và điều trị tay chân miệng tại bệnh viện nhiệt đới đã tăng, trung bình 3–4 ca mỗi ngày, chủ yếu trẻ mầm non. Một tuần sau khi đi nhà trẻ, bé 2 tuổi rưỡi ở Vạn Ninh xuất hiện sốt nhẹ, hồng ban, bóng nước và được chẩn đoán tay chân miệng giai đoạn 1. Những con số này cho thấy môi trường học đường, nếu không được quản lý vệ sinh nghiêm túc, sẽ nhanh chóng trở thành mắt xích chính trong chuỗi lây truyền.
Nhà trường phải hành động như thế nào để phòng bệnh tay chân miệng hiệu quả?
Trong bối cảnh số ca bệnh tăng, yêu cầu “phòng bệnh trường học” không thể dừng ở vài đợt tổng vệ sinh tượng trưng. Bộ Y tế đã gửi văn bản yêu cầu ngành giáo dục và các địa phương tăng cường phòng, chống tay chân miệng và các bệnh truyền nhiễm khác trong cơ sở giáo dục. Điều đó đồng nghĩa với việc hiệu trưởng, giáo viên, nhân viên y tế học đường phải coi quản lý vệ sinh như một tiêu chí chất lượng trường. Các trường mầm non, tiểu học đã tổ chức vệ sinh toàn bộ lớp học, khuôn viên; khử khuẩn đồ chơi, đồ dùng, bề mặt thường xuyên tiếp xúc bằng dung dịch Cloramin B theo hướng dẫn y tế, nhằm tạo môi trường học tập sạch, an toàn. Ngành y tế địa phương còn phối hợp kiểm tra nguồn nước, bếp ăn, khu chế biến, phòng ăn, nhất là trường bán trú, để hạn chế ngộ độc thực phẩm và bệnh lây qua thực phẩm. Đây phải là hoạt động định kỳ, có quy trình rõ ràng, không thể “làm cho đẹp” trước mỗi đợt kiểm tra.
Vai trò phụ huynh: phòng chống bệnh truyền nhiễm bắt đầu từ “ba sạch” tại gia đình
Dù trường học có siết chặt đến đâu, nếu phụ huynh vẫn đưa trẻ đang sốt, nổi hồng ban, loét miệng đến lớp thì nỗ lực phòng chống bệnh truyền nhiễm sẽ đổ vỡ. Ngành y tế nhấn mạnh, cha mẹ, người chăm sóc trẻ và các cơ sở giáo dục phải thực hiện tốt “ba sạch”: ăn uống sạch, ở sạch, bàn tay sạch. Điều này nghe quen tai nhưng ít gia đình thực hiện đúng mức. Rửa tay bằng xà phòng trước ăn, sau đi vệ sinh, sau thay tã; vệ sinh đồ chơi, dụng cụ ăn uống; không cho trẻ dùng chung ly, muỗng, khăn… là những việc phải trở thành thói quen. Khi trẻ sốt, quấy khóc, xuất hiện hồng ban hoặc bóng nước vùng miệng, lòng bàn tay, bàn chân, cần cho trẻ nghỉ học, đưa đi khám sớm, không tự ý điều trị tại nhà rồi “cố cho đi học” để tránh nghỉ lâu. Cha mẹ cũng cần chủ động trao đổi với giáo viên về tình trạng sức khỏe của con, thay vì giấu bệnh vì sợ ảnh hưởng điểm chuyên cần.
Phối hợp ba bên: gia đình – nhà trường – y tế là “lá chắn” duy nhất đủ mạnh
Thực tế, không một bên nào có thể tự mình kiểm soát bệnh tay chân miệng. Ngành y tế đã yêu cầu các đơn vị tăng cường giám sát, phát hiện sớm, xử lý triệt để ổ dịch, kiến nghị các trường bảo đảm đủ điểm rửa tay, xà phòng; thường xuyên lau dọn lớp học, bàn ghế, đồ chơi, bề mặt trẻ tiếp xúc. Đồng thời, cơ sở y tế phải phối hợp chặt với nhà trường triển khai tổng vệ sinh môi trường, khử khuẩn toàn bộ hệ thống trường học, rà soát điều kiện phòng bệnh để quyết tâm không để dịch bùng phát trong môi trường học đường khi năm học mới bắt đầu. Về phía gia đình, “ba sạch” không chỉ là khẩu hiệu mà phải thành hành vi hằng ngày. Mùa khai giảng sẽ luôn là thời điểm bệnh tay chân miệng gia tăng, nhưng mức độ bùng phát lớn hay nhỏ lại phụ thuộc vào cách chúng ta chủ động phòng bệnh ngay từ những việc nhỏ nhất. Nếu mỗi lớp, mỗi gia đình coi việc giữ tay sạch như một quy định bắt buộc, thì lớp học sẽ trở thành nơi an toàn để trẻ học tập, không phải nơi phát tán mầm bệnh.
