Thiếu sách giáo khoa: vấn đề không mới nhưng được nhìn rõ hơn mùa khai giảng
Thiếu sách giáo khoa là tình trạng nhu cầu mua sách của phụ huynh và học sinh tăng mạnh trong thời gian ngắn trước khai giảng năm học, khiến nhiều nhà sách không đủ đầu sách hoặc không đủ trọn bộ, buộc hệ thống xuất bản phải bổ sung và điều chuyển nguồn sách để đáp ứng nhu cầu thực tế tại từng địa bàn. Vài ngày trước, khi đa số nhà sách ở TP.HCM thiếu sách cục bộ, phụ huynh được hướng dẫn đến thẳng chi nhánh NXB Giáo dục Việt Nam trên đường Nguyễn Văn Cừ để mua. Cảnh xếp hàng nhiều giờ, đi 7–8 nhà sách vẫn chưa đủ bộ như chia sẻ của một phụ huynh ở quận Tân Phú cho thấy sự bất tiện rõ ràng, dù phần lớn sách đã được in và phân phối từ sớm. Vấn đề không nằm ở việc "không có sách", mà nằm ở việc nhu cầu tập trung vào một thời điểm, trong khi thói quen mua sách của phụ huynh vẫn chủ yếu dồn vào sát ngày khai giảng.
NXB Giáo dục Việt Nam tăng sản xuất, điều chuyển sách: giải pháp chữa cháy hay bước chuyển hệ thống?
Điểm tích cực là hệ thống xuất bản không bị động. Theo NXB Giáo dục Việt Nam, đến ngày 20/8, đã có 24,5 triệu bản sách giáo khoa đến tay học sinh, nhà trường tại TP.HCM, đạt 98% kế hoạch và tăng hơn 15% so với năm trước. Tính trên toàn quốc, đến 15/8, đơn vị này đã in và phát hành 220 triệu bản sách giáo khoa cùng 76 triệu bản sách bài tập, sách tham khảo, vượt kế hoạch đăng ký ban đầu của các địa phương. Tuy nhiên, khi lượng phụ huynh mua sách giáo khoa tăng đột biến trong những ngày cận khai giảng năm học mới, nhiều nhà sách vẫn xảy ra thiếu đầu sách, thiếu trọn bộ. Để xử lý, NXB Giáo dục Việt Nam đang in bổ sung 9 triệu bản, cung ứng từ 25/8 đến 5–6/9, đồng thời tiếp tục in thêm khoảng 2,4 triệu bản cho nhu cầu mới phát sinh và điều chuyển sách giữa các địa phương để cân đối. Đây là phản ứng nhanh, nhưng nếu phụ huynh còn giữ thói quen mua dồn vào phút cuối, mỗi mùa khai giảng sẽ lại là một cuộc "chữa cháy" quy mô lớn.
Từ xếp hàng đến đa kênh: phụ huynh không nên tự giới hạn vào nhà sách truyền thống
Khi nói đến mua sách giáo khoa, nhiều phụ huynh vẫn nghĩ đến việc ra nhà sách, trong khi hệ thống cung ứng đã mở ra nhiều lựa chọn hơn. Để có sách trước khai giảng năm học, NXB Giáo dục Việt Nam hướng dẫn phụ huynh đăng ký mua qua nhà trường, đặt online tại các trang dautuxuatbangiaoduc.vn hoặc phuongnamretail.vn, bên cạnh mua trực tiếp tại hệ thống cửa hàng sách của nhà xuất bản ở TP.HCM. Phần sách giáo khoa các trường đặt bổ sung đang được các công ty sách và thiết bị trường học trên địa bàn thành phố cung ứng tối đa từ nguồn hàng trong kho, những đầu sách còn ít sẽ được in bổ sung và hoàn tất trong tháng 9. Nhìn từ góc độ phụ huynh, tiếp tục xếp hàng chờ tại một nhà sách duy nhất là tự thu hẹp lựa chọn của mình. Trong bối cảnh thiếu sách giáo khoa cục bộ, phân tán nhu cầu qua nhiều kênh đăng ký mua sách giáo khoa là cách giảm áp lực lên mỗi điểm bán, đồng thời tăng khả năng có đủ trọn bộ cho con.
Giải pháp tạm thời: sách cũ, sách PDF và trách nhiệm chủ động của gia đình
Một điểm đáng chú ý là giải pháp thay thế trong thời gian chờ sách giấy. NXB Giáo dục Việt Nam hướng dẫn học sinh, phụ huynh truy cập website taphuan.nxbgd.vn để cập nhật thông tin điều chỉnh và dùng sách giáo khoa bản PDF cùng học liệu điện tử miễn phí. Ngoài ra, học sinh có thể tiếp tục sử dụng bộ sách "Kết nối tri thức với cuộc sống" đã in các năm trước, trừ 11 đầu sách được chỉnh sửa theo thông tư mới, nhằm tránh lãng phí. Điều này cho thấy thiếu sách giáo khoa ở một vài thời điểm không đồng nghĩa với việc việc học bị tê liệt. Vấn đề là phụ huynh có chủ động tận dụng các kênh này hay vẫn chờ đủ sách giấy mới cho con học. Việc chủ động đăng ký sớm, kiểm tra danh mục sách được phép dùng lại, kết hợp tài liệu PDF sẽ biến một cuộc khủng hoảng nhỏ trong cung ứng thành cơ hội để gia đình tổ chức việc học linh hoạt hơn, thay vì căng thẳng chạy theo "bộ sách mới" bằng mọi giá.
Kết luận: từ câu chuyện thiếu sách đến yêu cầu thay đổi thói quen mua sắm giáo dục
Câu chuyện thiếu sách giáo khoa tại TP.HCM mùa khai giảng năm học không phải là dấu hiệu sụp đổ hệ thống, mà là lời nhắc cả hai phía phải thay đổi. Hệ thống xuất bản đã chứng minh năng lực dự trù và tăng sản xuất, với hàng trăm triệu bản sách và các đợt in bổ sung 9 triệu rồi 2,4 triệu bản cùng điều chuyển liên tỉnh. Phía còn lại là thói quen mua sách của phụ huynh: tập trung dồn vào vài ngày cuối, chủ yếu tại nhà sách truyền thống, trong khi có thể đăng ký qua trường, mua sách giáo khoa online, đến trực tiếp các cửa hàng của NXB Giáo dục Việt Nam hoặc tạm thời dùng bản PDF và sách đã in từ các năm trước. Khi phụ huynh phân tán nhu cầu, chủ động sớm và linh hoạt trong lựa chọn, "thiếu sách giáo khoa" sẽ từ một nỗi lo thường trực trở thành vấn đề kỹ thuật có thể kiểm soát, thay vì mỗi mùa khai giảng lại là một mùa xếp hàng dài.
