Vì sao phải nắm rõ 7 khoản tiền cấm quyên góp?
“Khoản tiền cấm quyên góp” là các khoản mà Ban đại diện cha mẹ học sinh không được phép vận động từ phụ huynh vì phục vụ trực tiếp cho hoạt động của nhà trường hoặc giáo viên, không phải cho hoạt động nội bộ của Ban và thường dẫn tới tình trạng lạm thu, gây áp lực tài chính và bất bình đẳng giữa các gia đình trong môi trường giáo dục. Năm học 2026-2027, câu chuyện không còn là chuyện nhỏ lẻ ở từng lớp mà trở thành chủ trương rõ ràng từ Bộ GD&ĐT và các sở: chấm dứt việc núp bóng "quỹ lớp, quỹ trường" để thu chi tùy tiện. Nếu phụ huynh không hiểu luật, mỗi buổi họp đầu năm rất dễ biến thành cuộc “đóng góp bắt buộc”, trong khi quyền lợi phụ huynh học sinh về minh bạch và tự nguyện đã được quy định khá cụ thể. Vấn đề không phải phụ huynh ích kỷ với trường lớp, mà là phải đặt ranh giới rõ: ngân sách nhà nước và cơ chế tài chính của nhà trường không thể chuyển sang vai phụ huynh thông qua các cuộc vận động mang tính ép buộc.
7 nhóm khoản tiền Ban đại diện cha mẹ bị cấm quyên góp
Theo Thông tư 55 và hướng dẫn mới, Bộ GD&ĐT liệt kê rất rõ 7 nhóm nội dung Ban đại diện cha mẹ không được vận động tiền phục vụ trực tiếp nhà trường hoặc giáo viên. Những khoản này bao gồm: bảo vệ cơ sở vật chất, bảo đảm an ninh; trông coi phương tiện tham gia giao thông của học sinh; vệ sinh lớp học, vệ sinh trường; khen thưởng cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên; mua sắm máy móc, trang thiết bị, đồ dùng dạy học cho trường, lớp hoặc cho cán bộ, giáo viên, nhân viên; hỗ trợ công tác quản lý, tổ chức dạy học và hoạt động giáo dục; sửa chữa, nâng cấp, xây dựng mới công trình của nhà trường. Bản chất của những khoản này là trách nhiệm ngân sách nhà nước hoặc nguồn thu hợp pháp của nhà trường, không phải nghĩa vụ phải chia đều cho từng gia đình. Khi Ban đại diện cha mẹ đứng ra thu hay “vận động nhẹ nhàng”, ranh giới giữa tự nguyện và bắt buộc bị xóa nhòa, phụ huynh nghèo càng thiệt. Theo quy định, kinh phí hoạt động của Ban chỉ được hình thành từ sự ủng hộ tự nguyện và tài trợ hợp pháp, và phải quyết toán công khai trước toàn thể phụ huynh lớp, trường.
| Nhóm khoản tiền | Vì sao bị cấm | Trách nhiệm thuộc về |
|---|---|---|
| Bảo vệ cơ sở vật chất, an ninh | Thu hộ nhiệm vụ bảo vệ trường | Nhà trường/ngân sách |
| Trông coi phương tiện, giữ xe | Dịch vụ gắn với cơ sở giáo dục | Nhà trường/đơn vị dịch vụ |
| Vệ sinh lớp, vệ sinh trường | Chi thường xuyên của trường | Nhà trường/ngân sách |
| Khen thưởng cán bộ, giáo viên | Dễ bị biến tướng thành "mua" thành tích | Nội bộ nhà trường |
| Mua sắm máy móc, thiết bị dạy học | Thu thay cho đầu tư công | Nhà nước/nhà trường |
| Hỗ trợ quản lý, tổ chức dạy học | Chi quản lý phải theo quy chế tài chính | Nhà trường |
| Sửa chữa, xây dựng công trình | Đầu tư cơ sở vật chất không thể chuyển sang phụ huynh | Ngân sách, tài trợ hợp pháp |
Hà Nội, Đồng Nai siết quy định thu tiền nhà trường
Điều đáng mừng là các địa phương lớn bắt đầu nói không với lạm thu ngay từ văn bản hướng dẫn. Tại Hà Nội, sở giáo dục yêu cầu các trường không được tự đặt khoản thu, không ép buộc học sinh và cha mẹ học sinh đóng góp dưới bất kỳ hình thức nào; đặc biệt, không được lợi dụng danh nghĩa Ban đại diện cha mẹ để thu các khoản ngoài quy định. Mức thu dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục phải bám sát nghị quyết của hội đồng nhân dân, thỏa thuận bằng văn bản với phụ huynh trên tinh thần tự nguyện và không vượt mức trần. Ở Đồng Nai, sở giáo dục nhấn mạnh miễn học phí cho trẻ mầm non, học sinh phổ thông công lập trong năm học 2026-2027 và tạm thời chưa thu các khoản dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục tại trường công lập. Đồng thời, văn bản nêu rõ: “Nghiêm cấm việc lợi dụng danh nghĩa Ban đại diện cha mẹ học sinh để thu quỹ lớp trong các cơ sở giáo dục trên địa bàn thành phố”. Cả hai nơi đều yêu cầu các khoản được phép thu phải công khai bằng văn bản, hạch toán riêng, bảo đảm minh bạch và không biến thành nghĩa vụ bắt buộc.
Quyền lợi phụ huynh học sinh và thực tế quỹ lớp khổng lồ
Các quy định mới không chỉ là câu chữ pháp lý mà là công cụ bảo vệ quyền lợi phụ huynh học sinh. Mức thu ngoài học phí phải được thỏa thuận bằng văn bản với phụ huynh, trên nguyên tắc tự nguyện, có sự thống nhất của ban giám hiệu và cơ quan quản lý trước khi ban hành. Việc thu, chi kinh phí của Ban đại diện cha mẹ cũng phải công khai, dân chủ; sau khi chi tiêu phải báo cáo quyết toán tại cuộc họp toàn thể phụ huynh. Khi phụ huynh yêu cầu được xem báo cáo chi tiết, đó không phải là “khó chịu với cô chủ nhiệm” mà là quyền chính đáng. Thực tế, đã có phụ huynh “sốc khi xem bảng thu chi quỹ lớp ngày họp phụ huynh”, với việc quỹ lớp một năm thu hơn một trăm triệu đồng rồi tiêu hết sạch. Câu chuyện này cho thấy nếu không giám sát, quỹ lớp dễ biến thành “ngân sách song song” thiếu kiểm soát. Phụ huynh cần thống nhất quan điểm: ủng hộ tự nguyện cho hoạt động thiết thực của con là chuyện khác, còn các khoản phục vụ trực tiếp nhà trường, giáo viên phải được vận hành đúng quy định quy định thu tiền nhà trường chứ không chuyển sang túi phụ huynh.
Phụ huynh nên hành xử thế nào trước các khoản thu ngoài quy định?
Khi bước vào năm học 2026-2027, điều quan trọng nhất với phụ huynh không phải là chuẩn bị bao nhiêu tiền “quỹ lớp”, mà là chuẩn bị kiến thức pháp lý cơ bản. Trước mỗi đề xuất đóng góp, hãy tự hỏi: khoản này có thuộc 7 nhóm bị cấm quyên góp không, có phục vụ trực tiếp nhà trường hay giáo viên không? Nếu có, Ban đại diện cha mẹ không nên đứng ra thu, nhà trường càng không thể “nhờ” phụ huynh làm thay. Phụ huynh cũng nên yêu cầu biên bản thỏa thuận rõ ràng đối với các khoản dịch vụ hợp pháp, kiểm tra xem mức thu có được công khai, minh bạch và có tách riêng trong báo cáo tài chính như các sở yêu cầu. Quan trọng hơn, hãy cùng nhau xây dựng văn hóa trường học nơi Ban đại diện cha mẹ thực hiện đúng chức năng: kết nối, phản biện, giám sát, chứ không trở thành “ban tài chính” đứng ra thu hộ những gì thuộc trách nhiệm ngân sách. Khi phụ huynh đồng lòng, các quy định trên giấy mới thực sự sống trong từng lớp học.
