Từ lễ hội truyền thống đến nền tảng du lịch văn hóa bền vững
Lễ hội Côn Sơn Kiếp Bạc mùa thu là chuỗi hoạt động văn hóa, tín ngưỡng và thương mại kéo dài 9 ngày tại khu di sản UNESCO Việt Nam Côn Sơn - Kiếp Bạc, nơi di sản, sản phẩm OCOP truyền thống và cộng đồng địa phương cùng tạo nên một mô hình du lịch văn hóa Hải Phòng gắn với bảo tồn và phát triển kinh tế. Tuần Văn hóa, Du lịch và Xúc tiến Thương mại diễn ra từ 26/9 đến 4/10 trong không gian Quần thể Di tích và Danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc, đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới. Việc tổ chức Tuần lễ này không chỉ là thêm một hoạt động trong lịch lễ hội, mà là thông điệp rất rõ: di sản phải sống trong đời sống thường ngày của người dân, không nằm yên sau những tấm bia đá.
Di sản UNESCO Việt Nam: Nguồn lực cho du lịch văn hóa Hải Phòng
Côn Sơn - Kiếp Bạc không chỉ là không gian linh thiêng gắn với Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn, Đệ tam Tổ Trúc Lâm Huyền Quang hay Nguyễn Trãi, mà còn là điểm nhấn trong Quần thể Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh Di sản Văn hóa Thế giới năm 2025. Khi di sản đã bước ra “sân chơi” thế giới, câu hỏi không còn là có bảo tồn hay không, mà là bảo tồn như thế nào để trở thành động lực cho du lịch văn hóa Hải Phòng. Phó Chủ tịch UBND thành phố khẳng định: phát triển du lịch phải dựa trên nền tảng văn hóa, gắn với cộng đồng và bảo vệ môi trường. Cách tiếp cận này đáng được ủng hộ, vì nó đặt người dân vào trung tâm của câu chuyện di sản, thay vì chỉ coi họ là “phụ họa” cho tuyến tham quan.
Không gian OCOP, làng nghề và ẩm thực: nơi di sản chạm tay được
Nếu giá trị thiêng của lễ hội Côn Sơn Kiếp Bạc nằm ở nghi lễ và tín ngưỡng, thì sức sống của nó lại hiện rõ trong không gian sản phẩm OCOP truyền thống, làng nghề và ẩm thực địa phương. Tuần Văn hóa, Du lịch và Xúc tiến Thương mại quy tụ hơn 50 doanh nghiệp, hợp tác xã, làng nghề, nhà hàng và hộ kinh doanh với khoảng 11.000 sản phẩm. Tại khu làng nghề, từ gỗ Đông Giao, vàng bạc Châu Khê đến gốm Chu Đậu, thêu ren, chạm khắc đều được trình diễn ngay trước mắt người xem. Ở khu sản phẩm OCOP và nông sản, hàng trăm mã sản phẩm chất lượng cao được lựa chọn theo các tiêu chí về an toàn và nguồn gốc. Đó chính là lúc di sản UNESCO Việt Nam không còn trừu tượng, mà hiện hữu trên từng món đồ thủ công, từng món ăn đặc sản, từng câu chuyện của nghệ nhân.
Tín ngưỡng, văn hóa và thương mại: bộ ba không thể tách rời
Điều đáng nói ở lễ hội Côn Sơn Kiếp Bạc năm nay là cách thành phố chủ động gắn kết tín ngưỡng, văn hóa và thương mại trong một tầm nhìn du lịch bền vững. Tuần lễ không chỉ có hành hương, lễ bái, mà còn có múa rối nước, nghệ thuật truyền thống, trải nghiệm trà sen, kết nối 5 điểm di sản gồm chùa Côn Sơn, đền Kiếp Bạc, chùa Thanh Mai, động Kính Chủ và chùa Nhẫm Dương. Việc bố trí song song không gian di sản, làng nghề, sản phẩm OCOP, nông sản và ẩm thực cho phép doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ sản xuất và nghệ nhân trực tiếp giới thiệu sản phẩm, kết nối với người tiêu dùng và đối tác du lịch. Đó là thương mại, nhưng là thương mại dựa trên bản sắc, nơi mỗi sự mua bán đều là một cuộc đối thoại về văn hóa.
Khi cộng đồng trở thành chủ thể của du lịch văn hóa Hải Phòng
Thành phố đặt kỳ vọng để du khách đến nhiều hơn, ở lại lâu hơn, trải nghiệm sâu hơn và thêm yêu mến vùng đất, con người Hải Phòng. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn cả là người dân địa phương có thấy mình được lợi và được tự hào từ lễ hội hay không. Tuần Văn hóa, Du lịch và Xúc tiến Thương mại năm nay cho thấy một hướng đi đáng khích lệ: xúc tiến thương mại gắn với nâng cao giá trị sản phẩm địa phương, mở rộng thị trường và tạo thêm sinh kế. Như lời nhấn mạnh của lãnh đạo thành phố, “văn hóa phải tạo thêm giá trị cho du lịch; du lịch mở ra thị trường cho sản phẩm địa phương; còn xúc tiến thương mại góp phần đưa những sản phẩm mang bản sắc Hải Phòng đến gần hơn với người tiêu dùng”. Nếu cách tiếp cận này được duy trì, lễ hội Côn Sơn Kiếp Bạc sẽ không chỉ là sự kiện thường niên, mà là nền tảng để cộng đồng đồng hành cùng di sản lâu dài.
