Không thể lấy kỷ luật nội bộ thay cho trách nhiệm pháp luật
Bạo lực học đường là hành vi gây tổn hại về thể chất hoặc tinh thần trong môi trường giáo dục, đòi hỏi nhà trường vừa bảo vệ người bị ảnh hưởng vừa xử lý đúng thẩm quyền. Tại họp báo Chính phủ ngày 4-11, báo chí nêu tình trạng bạo lực học đường phức tạp, trong đó có vụ học sinh trung học phổ thông hành hung giáo viên trên bục giảng ở Hà Nội. Trước vấn đề này, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Đoàn Trung Kiên khẳng định phải xử lý nghiêm theo đúng trình tự, thủ tục và thẩm quyền pháp luật, đồng thời bảo vệ danh dự, nhân phẩm và sự an toàn của nhà giáo, học sinh.
Thông điệp cần được hiểu dứt khoát: nếu vụ việc có dấu hiệu tội phạm, nhà trường phải chuyển đến cơ quan có thẩm quyền, không bao che, che giấu hay khép lại bằng một cuộc giải quyết nội bộ. Kỷ luật nhà trường có thể cần thiết, nhưng không thể thay thế việc xem xét theo pháp luật. Làm ngược lại vừa có nguy cơ khiến người bị hại không được bảo vệ đầy đủ, vừa biến xử lý bạo lực thành cách giảm nhẹ sự việc thay vì làm rõ trách nhiệm.
Ưu tiên trước mắt là an toàn và bảo vệ giáo viên
Chuyển cơ quan chức năng không có nghĩa nhà trường được đứng ngoài. Khi bạo lực xảy ra, việc đầu tiên là ngăn chặn hành vi, bảo đảm an toàn, sơ cứu hoặc cấp cứu và hỗ trợ người bị ảnh hưởng; sau đó thông báo cho gia đình, cơ quan có thẩm quyền và bảo toàn thông tin, tài liệu cần thiết. Với giáo viên bị hành hung, bảo vệ giáo viên phải bao gồm cả sự an toàn thân thể lẫn danh dự, nhân phẩm và quyền riêng tư trong quá trình xử lý, cung cấp thông tin.
Đây không chỉ là nguyên tắc dành cho một vụ việc nổi cộm. Giáo viên cần được hỗ trợ tâm lý, phối hợp với gia đình và chuyên gia, theo dõi quá trình phục hồi, đồng thời được bảo đảm điều kiện tiếp tục giảng dạy an toàn. Nếu nhà trường chỉ chú trọng giữ yên chuyện trong khuôn viên, người bị bạo lực có thể phải tự xoay xở với hậu quả, còn thông điệp gửi tới cộng đồng là hành vi nghiêm trọng có thể được giải quyết bằng sự im lặng.
Phòng ngừa phải đi cùng chuyển vụ việc đúng quy trình
Bộ Giáo dục và Đào tạo nêu bốn hướng hành động: giáo dục và phòng ngừa; can thiệp, xử lý và bảo vệ người bị bạo lực; tư vấn, hỗ trợ sau vụ việc để ngăn tái diễn; siết an ninh trường học và trách nhiệm quản lý. Trong kế hoạch phối hợp với Bộ Công an, kế hoạch đã được triển khai tại 34 tỉnh, thành phố; 95,66% cơ sở giáo dục đã ký kết phối hợp với công an địa phương. Những con số này cho thấy mạng lưới phối hợp đang được mở rộng, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào việc nhà trường phát hiện sớm và hành động đúng lúc.
Phòng ngừa cũng cần bắt đầu trước khi xảy ra xô xát: giáo dục ứng xử, kỹ năng giải quyết mâu thuẫn, nhận diện bắt nạt trực tuyến và phối hợp với cha mẹ để nắm bắt tâm lý học sinh. Khi đã có hành vi bạo lực, xử lý cần đi cùng tư vấn, giám sát và hỗ trợ khắc phục hành vi để hạn chế tái phạm. Với những vụ có dấu hiệu tội phạm học đường, quy trình chuyển cơ quan chức năng là ranh giới không được xóa nhòa bởi mong muốn giữ hình ảnh của một cơ sở giáo dục.
Trách nhiệm không dừng ở việc giải quyết một vụ việc
Nhà trường cần rà soát an ninh, kiểm soát người ra vào, nhận diện nguy cơ trong khuôn viên, ở khu vực cổng trường và trên môi trường mạng; đồng thời làm rõ trách nhiệm cá nhân nếu để vụ việc xảy ra hoặc chậm xử lý. Đây là phần việc quản lý không thể thay bằng lời kêu gọi ứng xử văn minh sau mỗi sự cố.
Kết luận của Bộ đặt ra một chuẩn mực đúng: giáo dục và hỗ trợ học sinh là cần thiết, nhưng không được dùng chúng để né tránh trách nhiệm pháp luật. Khi dấu hiệu tội phạm xuất hiện, chuyển vụ việc cho cơ quan có thẩm quyền là cách bảo vệ người bị hại, trong đó có giáo viên, và bảo đảm việc xử lý được thực hiện đúng trình tự. Một môi trường học đường an toàn không hình thành từ những vụ việc bị khép kín, mà từ phòng ngừa nghiêm túc, can thiệp kịp thời và trách nhiệm minh bạch.
