Hội sách Frankfurt: bệ phóng mới cho nhà xuất bản Việt Nam
Hội sách Frankfurt là sự kiện xuất bản quốc tế quy mô lớn, nơi hơn 7.000 nhà xuất bản từ khắp thế giới gặp gỡ, đàm phán và ký kết các thỏa thuận bản quyền quốc tế, tạo ra một thị trường giao thương sách sôi động, trong đó các nhà xuất bản Việt Nam đang chuyển từ vai trò trưng bày sang chủ động bán và mua bản quyền. Đây không còn là chuyến đi “cho có mặt”, mà là phép thử xem sách “Made in Vietnam” có đủ sức cạnh tranh trên sân chơi toàn cầu. Khi Hội sách Quốc tế Frankfurt lần thứ 78 diễn ra từ ngày 7 đến 11/10 tại Trung tâm Triển lãm Frankfurt (Đức), các đơn vị xuất bản Việt Nam đã bước vào cuộc chơi bản quyền một cách trực diện, với lịch làm việc kín từ sáng đến tối và hàng loạt cuộc gặp gỡ chuyên sâu. Điều đó cho thấy tư duy hội nhập của ngành xuất bản đang thay đổi: hoặc chủ động đi tìm cơ hội, hoặc chấp nhận bị bỏ lại phía sau.
Nhà xuất bản Việt Nam: từ trưng bày sang đàm phán bản quyền quốc tế
Điểm đáng nói nhất năm nay là cách nhà xuất bản Việt Nam bước ra khỏi vùng an toàn. Lần đầu tiên, NXB Tổng hợp TP.HCM tham gia Hội sách Frankfurt như một đơn vị độc lập, có người phụ trách bản quyền trực tiếp đàm phán với đối tác quốc tế, mang theo danh mục tiếng Anh và bản tóm tắt các tác phẩm lịch sử, văn hóa, thiếu nhi. Kết quả, đại lý bản quyền Andrew Nurnberg Associates International tại London bày tỏ sự quan tâm đặc biệt tới các đầu sách lịch sử và bộ sách thiếu nhi ba ngôn ngữ Đức – Anh – Việt, hai bên thống nhất chuẩn bị danh mục tiếng Anh và dịch hoàn chỉnh một số tác phẩm để giới thiệu vào mạng lưới đối tác toàn cầu. Đây là bước chuyển từ “xuất khẩu hình ảnh” sang “xuất khẩu nội dung”. Song song, NXB Tổng hợp TP.HCM cũng đàm phán thành công việc mua bản quyền hàng chục tựa sách thiếu nhi và tuổi teen để phát hành trong nước vào năm 2027, cho thấy chiến lược hai chiều: vừa đưa sách Việt ra ngoài, vừa làm phong phú thị trường nội địa bằng nguồn sách quốc tế.
Truyện tranh Việt Nam: từ catalogue 50 tựa sách đến sự chú ý toàn cầu
Nếu sách lịch sử và văn hóa mở cửa cho bản quyền quốc tế, thì truyện tranh Việt Nam đang trở thành dòng sản phẩm gây bất ngờ. Năm nay, một catalogue quy tụ hơn 50 tựa truyện tranh Việt Nam từ hơn 10 nhà xuất bản và công ty sách trong nước lần đầu tiên được mang đến Hội sách Frankfurt, cùng 20 tác phẩm do Du Bút trực tiếp xuất bản với bản dịch tiếng Anh đã chuẩn bị sẵn. Đây là động thái mang tính chiến lược: thay vì mỗi đơn vị đi riêng lẻ, các bên cùng nhau vẽ nên một bức tranh đa dạng về truyện tranh Việt Nam, từ sách màu đến truyện trắng đen, từ phong cách gần manga đến những thử nghiệm khác biệt. Theo chia sẻ của Thân Trọng Thanh Quỳnh, mục tiêu không chỉ là bán bản quyền mà còn khẳng định truyện tranh đương đại Việt Nam đa dạng, sáng tạo và đầy cá tính, không phải bản sao của bất kỳ nền truyện tranh nào khác. Chính sự đa dạng này giúp truyện tranh Việt Nam đáp ứng nhiều “khẩu vị” khác nhau của các thị trường, từ những nơi muốn tránh cạnh tranh trực diện với manga đến các nhà xuất bản đang tìm manga mang màu sắc văn hóa bản địa.
Chiến lược của Du Bút và bài học cho ngành truyện tranh Việt Nam
Hành trình của Du Bút tại Hội sách Frankfurt cho thấy một mô hình thực tế cho các đơn vị nhỏ muốn bước ra thế giới. Công việc chuẩn bị bắt đầu từ ba tháng trước: đọc tác phẩm, làm catalogue, viết giới thiệu bản quyền, nghiên cứu từng thị trường để chọn góc tiếp cận phù hợp. Tại hội sách, Thân Trọng Thanh Quỳnh đặt mục tiêu ba hướng: tìm đại diện bản quyền ở những thị trường chưa thể tiếp cận trực tiếp, tìm đối tác phân phối sách ở nước ngoài và kết nối với nhà xuất bản quan tâm đến đời sống văn hóa, truyện tranh Đông Nam Á. Sau năm ngày làm việc từ 8h đến 21h mỗi ngày, Du Bút ghi nhận hơn 20 đối tác bày tỏ sự quan tâm, tìm được đại diện bản quyền cho ba tác phẩm tại châu Âu và Tây Á, dự kiến hoàn tất hợp đồng sau hội sách. Câu chuyện này gửi một thông điệp rõ ràng: bán bản quyền không phải là “cú ăn may”, mà là quá trình dài hơi, cần chuẩn bị kỹ, theo sát đối tác sau hội sách, và nhất là cần sự chung tay của nhiều đơn vị cùng chia sẻ danh mục truyện tranh Việt Nam.
Từ Frankfurt đến thị trường châu Âu và châu Á: cơ hội cho sách "Made in Vietnam"
Nhìn rộng hơn, Hội sách Frankfurt đang trở thành điểm hẹn chiến lược để sách "Made in Vietnam" tìm đường vào châu Âu và châu Á. Các “ông lớn” như NXB Đại học Oxford hay tập đoàn Fayard của Pháp đã yêu cầu bản tiếng Anh của những công trình lịch sử, văn hóa Việt Nam để xem xét xuất bản tại thị trường Anh và Pháp, cho thấy nội dung Việt không còn bị xem là “ngoại biên” mà đã bước vào vòng thẩm định nghiêm túc. Với truyện tranh, mục tiêu tại Frankfurt là tìm đại lý bản quyền, đối tác phân phối quốc tế và nhà xuất bản hứng thú với đề tài cuộc sống, văn hóa Đông Nam Á, mở ra khả năng đưa graphic novel, manga phong cách Việt và webtoon nội địa đến nhiều thị trường cùng lúc. Tuy vậy, thành công bền vững đòi hỏi nhiều hơn vài hợp đồng: cần chính sách hỗ trợ để nhà xuất bản Việt Nam có thể duy trì hiện diện tại các hội chợ bản quyền lớn, đầu tư dịch thuật sang tiếng Anh và các ngôn ngữ khác, cũng như xây dựng chiến lược dài hạn cho bản quyền quốc tế. Nếu coi Frankfurt là điểm xuất phát chứ không phải đích đến, sách Việt có cơ hội trở thành một phần tự nhiên của kệ sách châu Âu và châu Á trong tương lai.
