Frankfurt – nơi xuất bản Việt Nam thử sức chiến lược quốc tế
Chiến lược của xuất bản Việt Nam tại Hội sách Frankfurt là tận dụng sân khấu lớn nhất ngành sách thế giới để mở rộng hợp tác bản quyền quốc tế, học hỏi mô hình phát triển văn hóa đọc châu Âu và châu Á, đồng thời khẳng định bản sắc văn hóa Việt thông qua sách, thư viện số và các dự án dịch thuật song phương giữa Việt Nam và các đối tác như Nhật Bản, Cộng hòa Séc. Hội sách Frankfurt diễn ra từ ngày 7 đến 11/10 tại Đức, tạo bối cảnh để Cục Xuất bản và Thư viện phối hợp với Hà Nội, TP.HCM và các nhà xuất bản làm việc với Đại sứ quán Việt Nam tại Cộng hòa Séc nhằm thúc đẩy kết nối xuất bản và quảng bá văn học Việt. Đoàn Việt Nam không đi để “tham quan hội chợ”, mà đi với tâm thế xây dựng vị thế dài hạn trên bản đồ xuất bản toàn cầu.
Học văn hóa đọc từ Nhật Bản: bài học cho trường học và chính sách
Điểm đáng chú ý trong chiến lược xuất bản Việt Nam là chọn Nhật Bản như một hình mẫu để học về văn hóa đọc, nhất là với thiếu nhi. Tại buổi làm việc tối 8/10 ở Frankfurt, đại diện hai bên trao đổi về thực tiễn hoạt động xuất bản, mô hình khuyến khích đọc sách, phát triển xuất bản phẩm thiếu nhi và khả năng phối hợp tổ chức giao lưu, giới thiệu sách giữa hai nước. Một kinh nghiệm rất cụ thể là mô hình đọc sách 10 phút mỗi ngày trong trường học, với yêu cầu tuyệt đối im lặng, để đưa sách trở thành phần tự nhiên của đời sống học đường thay vì nhiệm vụ học tập bắt buộc. Đây không phải quy định pháp luật mà là sáng kiến giáo dục được nhà trường và giáo viên tự nguyện duy trì, cho thấy văn hóa đọc bền vững phải đi từ thói quen và cộng đồng, chứ không chỉ từ khẩu hiệu. Nếu Việt Nam chỉ dừng ở việc “phát động phong trào đọc sách” mà không xây được những nghi thức thường ngày như vậy, chiến lược văn hóa đọc sẽ khó đi vào đời sống.
Cộng hòa Séc: từ cộng đồng kiều bào đến sân khấu Frankfurt 2026
Trong khi Nhật Bản mang lại bài học về chiều sâu văn hóa đọc, Cộng hòa Séc mở ra một hướng đi khác: dùng cộng đồng kiều bào và vai trò Khách mời Danh dự tại Hội sách Frankfurt 2026 làm cầu nối xuất bản. Người Việt tại Séc là cộng đồng lớn, được công nhận là dân tộc thiểu số, với nhu cầu duy trì tiếng Việt, tìm hiểu lịch sử, văn hóa và tiếp cận sách tiếng Việt rất rõ rệt, đặc biệt ở thế hệ trẻ. Tại Frankfurt, đoàn Việt Nam học kinh nghiệm chuẩn bị, vận hành chuỗi sự kiện và chính sách quảng bá xuất bản phẩm, văn học khi Séc đảm nhận vai trò Khách mời Danh dự tại Frankfurt 2026. Đây là cơ hội để Việt Nam quan sát cách một quốc gia nhỏ ở châu Âu dùng Hội sách Frankfurt như “bệ phóng” cho văn học và ngành sách của mình, từ đó định hình cách đi riêng: không chỉ mang sách ra hội chợ, mà thiết kế câu chuyện, nhân vật, dịch giả, nhà văn để xuất hiện có chiến lược trên sân khấu quốc tế.
Từ từ điển Việt - Séc đến mạng lưới hợp tác bản quyền quốc tế
Một điểm nhấn mang tính hạ tầng tri thức trong hợp tác với Cộng hòa Séc là Dự án Xuất bản Từ điển Việt - Séc, do dịch giả Nguyễn Quyết Tiến biên soạn với dung lượng khoảng 1.250–1.300 trang. Cục Xuất bản và Thư viện đã giao nhà xuất bản xuất bản phiên bản sách điện tử (ebook) để phục vụ tra cứu rộng rãi, đồng thời vận động hỗ trợ in ấn bản giấy, sau đó đề nghị Đại sứ quán làm đầu mối tiếp nhận, vận chuyển và trao tặng cho Bộ Giáo dục Séc, các trường THPT và cơ sở giáo dục. Đây không chỉ là một cuốn sách, mà là “hạ tầng ngôn ngữ” để mở rộng hợp tác bản quyền quốc tế: khi có từ điển, dịch thuật hai chiều trở nên khả thi hơn, giúp các dự án chuyển ngữ văn học kinh điển và hiện đại giữa Việt Nam và Cộng hòa Séc có nền tảng. Nếu Việt Nam coi bản quyền là tài sản mềm của quốc gia, thì những công trình như từ điển song ngữ chính là khoản đầu tư dài hạn, ít được chú ý nhưng quyết định khả năng bước ra thị trường sách châu Âu.
Xây hệ sinh thái văn hóa đọc xuyên biên giới cho người Việt và bạn đọc châu Âu
Chiến lược tại Frankfurt không dừng ở vài cuộc gặp gỡ, mà hướng tới một hệ sinh thái văn hóa đọc xuyên biên giới. Với cộng đồng người Việt tại Séc và khu vực châu Âu, Cục Xuất bản và Thư viện đề xuất cung cấp tài khoản truy cập thư viện số, sách nói tiếng Việt dùng chung cho lớp học tiếng Việt và trung tâm cộng đồng, đồng thời hỗ trợ nguồn sách in về thiếu nhi, văn học, lịch sử, di sản. Không gian trưng bày sách Việt Nam được lồng ghép vào các sự kiện như Quốc khánh, Ngày Tôn vinh tiếng Việt, đi kèm quảng bá nền tảng sách số và thư viện số trên kênh truyền thông của Đại sứ quán và hội đoàn kiều bào. Song song, các đơn vị xuất bản đề xuất dự án dịch thuật, giới thiệu hai chiều các tác phẩm văn học xuất sắc Việt Nam – Séc, giao lưu giữa nhà văn, dịch giả. Nếu những kế hoạch này được thực hiện nhất quán, xuất bản Việt Nam sẽ không chỉ “xuất khẩu sách”, mà tạo ra mạng lưới người đọc, người dịch và nhà giáo ở châu Âu – nền tảng sống còn để văn học Việt có đời sống thật ngoài biên giới. Kết luận rõ ràng là: Frankfurt chỉ là điểm khởi đầu, còn thành công nằm ở việc Việt Nam kiên trì xây văn hóa đọc và hợp tác bản quyền như một chiến lược quốc gia, chứ không phải chiến dịch theo mùa.
