Điểm số cao không phải là định nghĩa của giáo dục thực chất
Giáo dục thực chất là quá trình học tập giúp người học tiến bộ rõ rệt về kiến thức, kỹ năng, thái độ và nhân cách, trong đó điểm số cao chỉ là một chỉ báo hạn chế chứ không phải mục tiêu tối thượng hay thước đo duy nhất của thành công học tập. Khi bước vào năm học mới, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh rằng nếu xã hội và gia đình tiếp tục đặt quá nhiều kỳ vọng vào điểm số của người học, giáo dục thực chất sẽ khó hình thành vì mọi nỗ lực bị kéo về phía thành tích bề ngoài thay vì sự tiến bộ bên trong của học sinh và sinh viên. Trước thềm năm học 2026-2027, ông được phỏng vấn về định hướng nâng cao chất lượng dạy học, và chính trong bối cảnh đó, thông điệp “giảm ám ảnh điểm số, tăng chú trọng tiến bộ” được đặt ngang hàng với khẩu hiệu “học thật, thi thật, nhân tài thật” như một yêu cầu cấp bách của toàn ngành.
Thông điệp của Bộ trưởng: khi phụ huynh quá kỳ vọng vào điểm số
Tuyên bố thẳng thắn của Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn – “khi xã hội và gia đình quá kỳ vọng vào điểm số, sẽ khó có giáo dục thực chất” – không chỉ là lời cảnh báo chung chung mà là chỉ ra một nút thắt văn hóa. Bệnh thành tích khiến điểm số cao được thần thánh hóa, còn những tiến bộ âm thầm trong tư duy độc lập, khả năng tự học, hay năng lực giải quyết vấn đề lại bị xem nhẹ. Trong khi đó, yêu cầu mới đối với giáo dục là phải giảm truyền thụ một chiều, học thuộc, học đối phó, học chỉ để thi, và tăng tự học, thực hành, trải nghiệm, tư duy sáng tạo. Nếu phụ huynh vẫn coi con 9-10 điểm là đỉnh cao, họ vô tình kéo con quay lại mô hình học thuộc lòng mà hệ thống đang cố thay đổi. Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, “giáo dục thực chất phải mang lại sự tiến bộ thực sự cho người học, chứ không chỉ được đo bằng điểm số”.
Những thay đổi của hệ thống: cơ hội nhưng cũng là phép thử cho phụ huynh
Ngành giáo dục đang bước vào một giai đoạn cải tổ sâu với kỳ vọng nâng chất lượng dạy – học, và điều này vô tình trở thành phép thử với thói quen ám ảnh điểm số của xã hội. Năm học mới, một chương trình và một bộ sách giáo khoa thống nhất toàn quốc được triển khai, giáo viên đã được tập huấn để thực hiện. Nhà nước và địa phương cũng tăng hỗ trợ thiết thực như miễn học phí, hỗ trợ ăn trưa, dạy học hai buổi mỗi ngày, miễn phí sách giáo khoa ở một số nơi; tới năm học 2029-2030, tất cả học sinh trên cả nước được miễn phí sách giáo khoa theo Nghị định 271. 108 trường ở khu vực biên giới đã được đưa vào sử dụng, giúp học sinh không còn phải học ở điểm trường lẻ, thiếu thốn điều kiện. Ở bậc đại học, hơn 40.000 sinh viên trong các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược sẽ nhận học bổng và hỗ trợ tài chính để tập trung vào học tập. Đây là nền tảng để “học thật, thi thật”, nhưng nếu phụ huynh vẫn chỉ nhìn báo cáo điểm, các chính sách này dễ bị biến thành một vòng đua thành tích mới thay vì thúc đẩy phát triển học sinh một cách bền vững.
Giáo dục thực chất: đánh giá lại khái niệm ‘thành công học tập’
Muốn có giáo dục thực chất, trước tiên phải sửa lại định nghĩa về thành công học tập. Thành công không phải là bảng điểm toàn con số 9-10, mà là khả năng tự học, thích ứng, hợp tác, và biết áp dụng kiến thức vào đời sống. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang xây dựng bộ chỉ số phát triển giáo dục cho địa phương và từng trường đại học, với mục tiêu phản ánh đúng chất lượng và điều kiện đảm bảo chất lượng thay vì chạy theo thành tích. Song song, chương trình hành động về văn hóa học đường, kỷ cương trong dạy và thi, và ứng xử với giáo viên – học sinh đang được triển khai. Nếu trường vẫn khoe tỉ lệ học sinh giỏi, tỉ lệ tốt nghiệp như một “bảng xếp hạng”, phụ huynh sẽ bị kéo trở lại cuộc đua điểm số cao. Ngược lại, khi chỉ số đánh giá chuyển sang nội dung như trải nghiệm, kỹ năng, môi trường an toàn, cha mẹ cũng có thêm căn cứ để quan tâm đến sự tiến bộ thực chất của con thay vì so đo từng điểm lẻ.
Phụ huynh nên ưu tiên điều gì thay vì ám ảnh điểm số cao?
Thông điệp quan trọng nhất mà Bộ trưởng gửi tới từng gia đình là: kỳ vọng của phụ huynh phải chuyển từ điểm số sang sự tiến bộ và phát triển toàn diện của con em. Khi cha mẹ chỉ đặt mục tiêu con phải có điểm số cao để đua với bạn bè hoặc để “giữ thể diện”, họ vô tình biến con thành người thực hiện kỳ vọng người lớn, không phải người học chủ động. Ngược lại, nếu phụ huynh hỏi: con có hiểu bài không, con đã thử cách giải khác chưa, con có dám nêu ý kiến trên lớp không, thì họ đang giúp con xây nền cho giáo dục thực chất. Những đổi mới trong nhà trường hôm nay – từ chương trình, sách giáo khoa, môi trường học mới ở 108 trường biên giới, tới học bổng cho hơn 40.000 sinh viên – chỉ phát huy ý nghĩa khi kết hợp với một văn hóa gia đình tôn trọng nỗ lực, khuyến khích trải nghiệm và chấp nhận cả sai lầm trên hành trình phát triển học sinh.
